Giải pháp nào giúp hạn chế việc phải đi vay nhanh, vay gấp?

[Diệp Quỳnh]

Vay tiền nhanh, đặc biệt là vay tiền mặt nhanh, luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro với người lao động bình dân vì đằng sau những tờ tiền được trao tay ấy có thể là những cái bẫy "trả hoài không hết". Vậy giải pháp nào giúp họ tránh khỏi hoàn cảnh "biết là cái bẫy mà vẫn phải vay"?

Từ những chuyện không mới​

Tháng 9/2025, chị Đ.T.T.G (phường Rạch Giá, An Giang) vì tin vào những lời đường mật như cho vay tiền mặt nhanh, cho vay không cần gặp mặt... mà đã vay 15 triệu đồng từ một tờ rơi quảng cáo. Từ 15 triệu ban đầu, sau 6 tháng, chị và gia đình đã phải trả tới 45 triệu đồng nhưng mọi chuyện vẫn chưa kết thúc. Từ Tết đến nay, căn nhà của mẹ chị đã bị tạt sơn 13 lần và bên cho vay yêu cầu chị phải trả thêm 30 triệu đồng nữa. Dù gia đình đã trình báo sự việc lên cơ quan chức năng nhưng những thiệt hại kinh tế và tinh thần thì có thể chưa dừng lại. Vụ việc trên đã được phản ánh trên báo Tuổi trẻ vào đầu tháng 3/2026.

Chị G chỉ là một trong rất nhiều người là nạn nhân của tín dụng đen. Đa phần những nạn nhân ấy là người lao động bình dân, có một số điểm chung dễ nhận biết là thu nhập không ổn định, không có nguồn tài chính dự phòng và thường xuyên đối diện với sự cố như ốm đau, chậm lương, hụt tiền hàng... Khi ấy, một khoản vay nhanh, vay gấp dường như là cứu cánh duy nhất và đó là lúc họ dễ rơi vào cạm bẫy tín dụng đen nhất. Trước thực trạng này, không ít người đã đặt câu hỏi liệu có cách nào giúp người lao động bình dân chủ động hơn về tài chính, tránh việc phải vay nhanh, vay gấp để rồi bị lợi dụng, chèn ép không?

Đến lời khẳng định bất ngờ​

Bất ngờ là nhiều chuyên gia tài chính cá nhân đều trả lời là có. Theo họ, giải pháp để tránh việc phải vay nhanh, vay gấp là chủ động xây dựng một nguồn tài chính dự phòng. Chị Nguyễn Thị Tình, Giảng viên chương trình Đào tạo kỹ năng quản lý tài chính cá nhân Tri thức xanh F88, cho rằng rào cản lớn nhất của người lao động bình dân là luôn nghĩ mình kiếm được ít tiền, "tiêu còn chẳng đủ, lấy gì tích luỹ". Nhưng đây là suy nghĩ sai lầm, "Thu nhập thấp thì vẫn có thể điều chỉnh nhu cầu bản thân để có được một khoản tiền tích luỹ, dù ít. Nó sẽ giúp họ tránh được cạm bẫy vay tiền nhanh, vay gấp", chị Tình khẳng định.

Giải pháp 5 cái bình và 1 điểm tựa​

Theo chị Tình, người lao động nên chia số tiền kiếm được thành 5 phần. Phần thứ nhất dùng để chi tiêu thiết yếu như ăn ở, đi lại, chiếm 55% thu nhập. Phần thứ hai dùng để tích luỹ hoặc đầu tư, chiếm 20% tổng thu nhập và lưu ý là chỉ dùng đến trong các trường hợp thực sự khẩn cấp hoặc dùng trong các hoạt động "tiền sinh ra tiền". Phần thứ ba dùng cho hoạt động giáo dục, nâng cao kiến thức, kỹ năng cho bản thân hoặc cho con cái, chiếm 10% tổng thu nhập. Phần thứ tư cũng chiếm 10% tổng thu nhập, dùng cho các hoạt động ma chay cưới hỏi, giao tế thường nhật. Phần thứ năm chiếm 5%, dùng để hỗ trợ anh em trong gia đình, họ hàng hoặc xã hội. Đây chính là nguyên tắc quản lý tài chính Năm cái bình do T. Harv Eker, tác giả cuốn sách "Bí mật tư duy triệu phú" đề xuất và đang được ứng dụng trên toàn cầu.

Nguyên tắc Năm cái bình dù có hiệu quả thì cũng không thể là cứu cánh duy nhất giúp người lao động vững vàng trước những khó khăn bất chợt... Khi đó, họ cần một điểm tựa tài chính để vay tiền. Điểm tựa ấy phải đủ nhanh chóng, dễ dàng, minh bạch nhưng trên hết là phải an toàn, không đẩy khách hàng vào thế khốn cùng như hoàn cảnh chị G. Lý tưởng nhất là vay ở các ngân hàng nhưng để vay được thì không dễ, phải chứng minh thu nhập ổn định, có lịch sử tín dụng đẹp, không mắc nợ xấu. Đây là những điều kiện mà họ khó đáp ứng.

Vay cầm cố hay cầm đồ có lẽ hình thức vay phù hợp hơn do không phải chứng minh thu nhập, không xét nợ xấu mà chỉ dựa vào tính hợp pháp và giá trị tài sản. Hiện nay, thứ tài sản được cầm cố nhiều nhất là xe máy chính chủ. Tuy nhiên, thị trường cầm đồ lại khá tự phát, buộc người vay phải cân nhắc và xu hướng của họ là chọn các chuỗi cầm đồ thế hệ mới như chuỗi cửa hàng F88. Chuỗi cửa hàng này được đánh giá cao ở việc định giá tài sản thống nhất, hợp đồng cho vay rõ ràng, không có các điều khoản ẩn khiến khách hàng "nắm đằng lưỡi". Lãi suất vay F88 là 1,6%/tháng, tương đương 19,2%/năm, nhỉnh hơn lãi vay ngân hàng nhưng tương đương lãi vay các công ty tài chính. Tuy nhiên, F88 chỉ cầm cố xe máy, ô tô chính chủ chứ không nhận các tài sản khác như điện thoại di động, bất động sản... dù sau đó, họ sẽ bàn giao phương tiện cho khách hàng bảo quản, sử dụng theo ý muốn.

Việc có một khoản tiền dự trữ, dù nhỏ, sẽ giúp người lao động phổ thông trở nên chủ động hơn rất nhiều trước những khó khăn đột xuất. Khi ấy, họ có thể tạm dùng khoản tiền đó để chi tiêu và có thêm thời gian cân nhắc, lựa chọn các địa điểm vay an toàn, hợp pháp, phù hợp chứ không bị dồn vào thế vay nhanh, vay gấp rồi bị lợi dụng, chèn ép.