Đoạn Video
Ảnh
Thanh Hải Lucky
Thanh Hải Lucky
Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 ghi nhận một thay đổi đáng chú ý: nhiều trường đại học không còn áp dụng phương thức tuyển thẳng đối với thí sinh đạt giải quốc gia, quốc tế cuộc thi khoa học kỹ thuật. Quyết định này khiến không ít học sinh, phụ huynh và giáo viên băn khoăn, đặc biệt trong bối cảnh hoạt động nghiên cứu khoa học ở phổ thông đang được khuyến khích mạnh mẽ.
Không còn là “tấm vé vào thẳng” đại học
Thực tế, một số trường như Đại học Ngoại thương hay Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã chính thức loại bỏ diện tuyển thẳng đối với nhóm thí sinh này trong năm 2026. Thay vào đó, các em chỉ được cộng điểm ưu tiên hoặc xét trong các phương thức khác.
Điều này cho thấy, giải thưởng khoa học kỹ thuật – vốn từng được xem là lợi thế lớn – giờ không còn đảm bảo một suất vào đại học như trước.
Lý do 1: Cần đảm bảo nền tảng học thuật đầu vào
Một trong những nguyên nhân quan trọng là các trường ngày càng coi trọng kiến thức nền tảng theo chuẩn học thuật.
Theo lý giải từ các trường, để theo học chương trình đại học, sinh viên cần có nền tảng vững chắc về các môn cơ bản như Toán, Vật lý, Ngoại ngữ… Trong khi đó, một đề tài khoa học, dù đạt giải cao, chưa chắc phản ánh đầy đủ năng lực học thuật tổng thể của thí sinh.
Vì vậy, các kỳ thi chuẩn hóa như thi tốt nghiệp THPT hay đánh giá năng lực được xem là thước đo đồng đều và đáng tin cậy hơn.
Lý do 2: Khó đánh giá năng lực cá nhân
Một đặc thù của cuộc thi khoa học kỹ thuật là nhiều đề tài được thực hiện theo nhóm.
Điều này khiến các trường gặp khó khi đánh giá chính xác năng lực của từng cá nhân. Trong khi đó, tuyển sinh đại học lại cần căn cứ vào năng lực riêng lẻ của từng thí sinh, gắn với tổ hợp môn cụ thể.
Do đó, việc tuyển thẳng dựa trên thành tích nhóm có thể không đảm bảo công bằng.
Lý do 3: Nghi ngại về tính “thực chất” của đề tài
Một vấn đề khác cũng được đặt ra là chất lượng và tính thực chất của một số đề tài nghiên cứu.
Trên thực tế, có những dự án nhận được sự hỗ trợ lớn từ giáo viên, giảng viên hoặc điều kiện phòng thí nghiệm tốt. Điều này khiến giải thưởng đôi khi phản ánh cả điều kiện hỗ trợ, chứ không hoàn toàn là năng lực cá nhân của học sinh.
Thậm chí, đã từng có trường hợp giải thưởng bị thu hồi, làm dấy lên lo ngại về độ tin cậy của việc dùng giải thưởng làm tiêu chí tuyển thẳng.
Lý do 4: Xu hướng siết chất lượng tuyển sinh
Xu hướng chung của tuyển sinh 2026 là tăng cường các phương thức đánh giá chuẩn hóa, giảm dần các hình thức thiếu đồng nhất.
Nhiều trường ưu tiên sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT, các bài thi đánh giá năng lực, hoặc chứng chỉ quốc tế – những công cụ có thể so sánh hàng chục nghìn thí sinh trên cùng một thang đo.
Trong bối cảnh đó, việc bỏ tuyển thẳng bằng giải khoa học kỹ thuật được xem là bước đi nhằm đảm bảo chất lượng và tính minh bạch đầu vào.
Lý do 5: Sự khác biệt trong cách hiểu “năng lực”
Ở bậc phổ thông, “năng lực” thường được hiểu là khả năng sáng tạo, nghiên cứu và giải quyết vấn đề.
Tuy nhiên, ở bậc đại học, nhiều trường lại đặt trọng tâm vào khả năng học thuật và đáp ứng chương trình đào tạo dài hạn.
Sự khác biệt này dẫn đến việc các giải thưởng nghiên cứu, dù có giá trị, nhưng không phải lúc nào cũng phù hợp để làm tiêu chí tuyển thẳng.
Không bỏ hoàn toàn, nhưng thay đổi cách ghi nhận
Dù không còn tuyển thẳng, nhiều trường vẫn ghi nhận thành tích khoa học kỹ thuật thông qua cơ chế cộng điểm hoặc ưu tiên trong xét tuyển.
Điều này cho thấy các trường không phủ nhận giá trị của hoạt động nghiên cứu, mà đang điều chỉnh cách đánh giá sao cho phù hợp hơn với mục tiêu tuyển sinh.
Cân bằng giữa đam mê và thực tế tuyển sinh
Việc dừng tuyển thẳng bằng giải khoa học kỹ thuật đặt ra một bài toán lớn: làm sao để vừa khuyến khích học sinh nghiên cứu, sáng tạo, vừa đảm bảo công bằng và chất lượng đầu vào đại học.
Trong dài hạn, đây có thể là tín hiệu cho thấy tuyển sinh đại học đang chuyển dịch theo hướng chuẩn hóa, minh bạch và toàn diện hơn. Tuy nhiên, nó cũng đòi hỏi học sinh phải có chiến lược rõ ràng: không chỉ đầu tư cho nghiên cứu, mà còn cần xây dựng nền tảng học thuật vững chắc để cạnh tranh trong các kỳ thi chính thức.
Không còn là “tấm vé vào thẳng” đại học
Thực tế, một số trường như Đại học Ngoại thương hay Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã chính thức loại bỏ diện tuyển thẳng đối với nhóm thí sinh này trong năm 2026. Thay vào đó, các em chỉ được cộng điểm ưu tiên hoặc xét trong các phương thức khác.
Điều này cho thấy, giải thưởng khoa học kỹ thuật – vốn từng được xem là lợi thế lớn – giờ không còn đảm bảo một suất vào đại học như trước.
Lý do 1: Cần đảm bảo nền tảng học thuật đầu vào
Một trong những nguyên nhân quan trọng là các trường ngày càng coi trọng kiến thức nền tảng theo chuẩn học thuật.
Theo lý giải từ các trường, để theo học chương trình đại học, sinh viên cần có nền tảng vững chắc về các môn cơ bản như Toán, Vật lý, Ngoại ngữ… Trong khi đó, một đề tài khoa học, dù đạt giải cao, chưa chắc phản ánh đầy đủ năng lực học thuật tổng thể của thí sinh.
Vì vậy, các kỳ thi chuẩn hóa như thi tốt nghiệp THPT hay đánh giá năng lực được xem là thước đo đồng đều và đáng tin cậy hơn.
Lý do 2: Khó đánh giá năng lực cá nhân
Một đặc thù của cuộc thi khoa học kỹ thuật là nhiều đề tài được thực hiện theo nhóm.
Điều này khiến các trường gặp khó khi đánh giá chính xác năng lực của từng cá nhân. Trong khi đó, tuyển sinh đại học lại cần căn cứ vào năng lực riêng lẻ của từng thí sinh, gắn với tổ hợp môn cụ thể.
Do đó, việc tuyển thẳng dựa trên thành tích nhóm có thể không đảm bảo công bằng.
Lý do 3: Nghi ngại về tính “thực chất” của đề tài
Một vấn đề khác cũng được đặt ra là chất lượng và tính thực chất của một số đề tài nghiên cứu.
Trên thực tế, có những dự án nhận được sự hỗ trợ lớn từ giáo viên, giảng viên hoặc điều kiện phòng thí nghiệm tốt. Điều này khiến giải thưởng đôi khi phản ánh cả điều kiện hỗ trợ, chứ không hoàn toàn là năng lực cá nhân của học sinh.
Thậm chí, đã từng có trường hợp giải thưởng bị thu hồi, làm dấy lên lo ngại về độ tin cậy của việc dùng giải thưởng làm tiêu chí tuyển thẳng.
Lý do 4: Xu hướng siết chất lượng tuyển sinh
Xu hướng chung của tuyển sinh 2026 là tăng cường các phương thức đánh giá chuẩn hóa, giảm dần các hình thức thiếu đồng nhất.
Nhiều trường ưu tiên sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT, các bài thi đánh giá năng lực, hoặc chứng chỉ quốc tế – những công cụ có thể so sánh hàng chục nghìn thí sinh trên cùng một thang đo.
Trong bối cảnh đó, việc bỏ tuyển thẳng bằng giải khoa học kỹ thuật được xem là bước đi nhằm đảm bảo chất lượng và tính minh bạch đầu vào.
Lý do 5: Sự khác biệt trong cách hiểu “năng lực”
Ở bậc phổ thông, “năng lực” thường được hiểu là khả năng sáng tạo, nghiên cứu và giải quyết vấn đề.
Tuy nhiên, ở bậc đại học, nhiều trường lại đặt trọng tâm vào khả năng học thuật và đáp ứng chương trình đào tạo dài hạn.
Sự khác biệt này dẫn đến việc các giải thưởng nghiên cứu, dù có giá trị, nhưng không phải lúc nào cũng phù hợp để làm tiêu chí tuyển thẳng.
Không bỏ hoàn toàn, nhưng thay đổi cách ghi nhận
Dù không còn tuyển thẳng, nhiều trường vẫn ghi nhận thành tích khoa học kỹ thuật thông qua cơ chế cộng điểm hoặc ưu tiên trong xét tuyển.
Điều này cho thấy các trường không phủ nhận giá trị của hoạt động nghiên cứu, mà đang điều chỉnh cách đánh giá sao cho phù hợp hơn với mục tiêu tuyển sinh.
Cân bằng giữa đam mê và thực tế tuyển sinh
Việc dừng tuyển thẳng bằng giải khoa học kỹ thuật đặt ra một bài toán lớn: làm sao để vừa khuyến khích học sinh nghiên cứu, sáng tạo, vừa đảm bảo công bằng và chất lượng đầu vào đại học.
Trong dài hạn, đây có thể là tín hiệu cho thấy tuyển sinh đại học đang chuyển dịch theo hướng chuẩn hóa, minh bạch và toàn diện hơn. Tuy nhiên, nó cũng đòi hỏi học sinh phải có chiến lược rõ ràng: không chỉ đầu tư cho nghiên cứu, mà còn cần xây dựng nền tảng học thuật vững chắc để cạnh tranh trong các kỳ thi chính thức.
