Tin đồn năm nay không cúng sang canh, không có đêm giao thừa bắt nguồn từ đâu

Tôi vừa về nhà bố mẹ đến ngõ cô hàng xóm đã ngoắc tay nói vẻ mặt rất nghiêm trọng: Này, năm nay không có cúng sang canh đâu nhé, hoặc là cúng trước hoặc là để sáng mùng Một cúng. Ơ sao thế cô? Cô thấy thầy trên mạng nói thế! Ối giời cô ơi, trên mạng giờ ai cũng làm thầy được mà.
Mặc dù nói với cô hàng xóm vậy, nhưng tôi nghĩ là một khi cô hàng xóm nhà tôi mà xem mạng nói thế thì chắc hẳn nhiều người khác cũng tin như vậy, nên dù khá bận dọn dẹp cơm nước, tôi cũng tranh thủ tìm hiểu xem ý tưởng này đến từ đâu? Vì sao người ta lại nói thế để giải thích cho người lớn hiểu.


Hóa ra, tất cả bắt nguồn từ thông tin "sẽ không có "Đêm giao thừa" trong 5 năm liên tiếp". Vì sao lại vậy? Đây là thông tin có cơ sở chứ không phải là mê tín dị đoan.
Như chúng ta đã biết, đêm giao thừa cuối năm Âm lịch có khi rơi vào ngày 30 tháng Mười hai âm lịch, có khi rơi vào ngày 29 tháng Mười hai Âm lịch. Tuy nhiên, có một trường hợp hiếm hoi ngàn năm mới gặp một lần đó là 8 năm liền không có “Đêm Ba mươi”.
Rốt cuộc, 8 năm liên tiếp tháng 12 âm lịch chỉ có 29 ngày là rất hiếm gặp. Chuyện gì đang xảy ra vậy?
Trên thực tế, điều này có liên quan đến sự vận hành của Âm lịch của chúng ta. Âm lịch là lịch truyền thống hiện hành ở Việt Nam, thuộc loại lịch âm dương hợp nhất, tức là lịch kết hợp giữa Âm lịch và Dương lịch, dựa trên chu kỳ biến đổi chu kỳ của tuần trăng. Mỗi một chu kỳ mặt trăng biến đổi thành một tháng. Coi độ dài mặt trời quay một vòng là năm, đồng thời thêm 24 tiết khí và thiết lập các tháng nhuận để điều chỉnh năm Dương lịch.
Âm lịch hợp nhất âm lịch và dương lịch để tạo thành lịch âm dương. Năm Âm lịch được chia thành năm thường và năm nhuận, năm thường có mười hai tháng, năm nhuận có mười ba tháng. Tháng Âm lịch được chia thành tháng đủ và tháng thiếu, tháng đủ có ba mươi ngày, tháng thiếu có hai mươi chín ngày, tháng Âm lịch bình quân bằng một tháng tính theo chu kỳ mặt trăng.
Ngày mà mọi người gọi là Ngày Ba mươi là ngày cuối cùng của tháng Mười hai Âm lịch. Âm lịch được tính dựa theo chu kỳ trăng khuyết, và trăng tròn, là một tháng tính theo trăng, có khoảng 29,53 ngày, cả năm thường có 354 hoặc 355 ngày. Để tiện tính toán, số ngày trong tháng Âm lịch được tính dựa trên làm tròn thành số nguyên. Vì vậy, theo Âm lịch thì tháng thiếu có 29 ngày, tháng đủ có 30 ngày.
Như vậy, nếu tháng Mười hai Âm lịch năm đó trùng vào tháng thiếu thì tháng Mười hai Âm lịch chỉ có 29 ngày, không có Ngày Ba mươi. Tuy nhiên, đêm Giao thừa thường được gọi là Đêm Ba mươi, vậy 8 năm liên tiếp không có Đêm Ba mươi, điều này có vẻ hơi xa lạ với mọi người. Nhưng trên thực tế, do tính theo Âm lịch nên ngày Ba mươi có thể là ngày 30, hoặc cũng có thể là ngày 29 trong năm.

Tết từ năm 2025 đến năm 2028 đều không có ngày 30/12 âm lịch. 

Tết từ năm 2029 đến năm 2032 đều không có ngày 30/12 âm lịch. 
Vì vậy, việc tháng Mười hai Âm lịch chỉ có 29 ngày là điều rất bình thường. Chỉ là tháng Mười hai Âm lịch 8 năm liên tiếp là tháng thiếu, chỉ có ngày 29 tháng Mười hai Âm lịch là ngày cuối năm, thì điều này ngàn năm hiếm gặp.
Đây chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên của Âm lịch, dù ngày cuối năm là ngày 29 hay là ngày 30, dù thế nào đi nữa, Đêm Giao thừa cũng là ngày cuối cùng của năm Âm lịch. Nó kết nối với ngày đầu của năm mới (ngày mùng 1 tháng Giêng âm lịch), mọi người đều “tống cựu nghênh tân”, nghĩa là tiễn đi năm cũ và đón năm mới.
Tóm lại: bắt đầu từ năm sau, tức là từ năm 2025 đến năm 2032 sẽ không có “Đêm Ba mươi” trong 8 năm liên tiếp! Tôi nhấn mạnh là từ năm sau, chứ không phải năm nay!
Tháng Mười hai Âm lịch trong 8 năm liên tục kể từ năm 2025 đều là tháng thiếu, chỉ có 29 ngày, và ngày 29 tháng Mười hai Âm lịch là ngày cuối cùng của năm Âm lịch, cũng tức là ngày Ba mươi Tết lại không phải là ngày 30/12 Âm lịch, một sự kiện hiếm hoi nghìn năm khó gặp, cực kỳ hiếm thấy.

Không cúng giao thừa 2024?

Trên mạng có nhiều người tuyên bố năm nay không cúng giao thừa, với lý luận rằng tiết Lập Xuân là ngày đầu năm mới. Năm nay tiết Lập Xuân rơi vào ngày 25 tháng 12 Âm lịch. Vậy nên, thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới là đêm 24 - sáng 25/12 Âm lịch tức ngày 4/2. Đây chính là đêm giao thừa. Thật, từ thủa bé đến giờ, tôi mới nghe thấy cúng giao thừa liên quan đến tiết khí, chứ từ thời tổ tiên ông bà tôi chỉ cúng giao thừa vào thời khắc sang canh chuyển giao năm mới!
Đúng như vậy, nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Trọng Tuệ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kiến trúc và Văn hóa Phương Đông cho hay, về lịch pháp có nhiều loại lịch: Dương lịch, Âm lịch, lịch Tiết khí… Việc tính toán thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới được tính theo Âm lịch, không liên quan gì đến lịch Tiết khí.
Trên thực tế, việc tiết Lập Xuân đến trước hay đến sau ngày mùng 1 Tết là việc rất bình thường, chỉ là sự lệch nhau về toán học trong phép tính lịch.
Mạng xã hội xuất hiện quan điểm về việc không cúng giao thừa vào đêm ngày 30 mà cúng vào đêm ngày 24 là thông tinh hết sức lệch lạc, truyền bá sai trái nhằm thu hút sự chú ý của mọi người, để tăng tương tác, câu view...
Nên giao thừa, sang canh chúng ta hãy tỏ lòng thành, dâng mâm cỗ cúng trời đất, tổ tiên cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa, gia đình đầm ấm êm vui, đất nước phát triển thịnh vượng. Có phải không ạ?