Xôi ngũ sắc Yên Bái – đặc sản dẻo thơm của vùng Tây Bắc

Ở Yên Bái có đặc sản nhất định phải thưởng thức chính là xôi ngũ sắc. Món ăn này được xem là kết tinh từ những giá trị truyền thống của bà con dân tộc nơi đây. Xôi ngũ sắc Yên Bái – đặc sản hấp dẫn mọi khách du lịch miền Tây Bắc.

Không chỉ sở hữu thiên nhiên hùng vĩ, tráng lệ, Yên Bái còn ghi dấu ấn bởi những đặc sản thơm ngon, nào là thịt trâu gác bếp, gà nướng lá mắc mật hay lạp xưởng... Trong đó, xôi ngũ sắc Yên Bái cho bạn cái nhìn mới mẻ về món xôi tưởng đơn giản nhưng lại vô cùng độc đáo của nơi đây.

Đặc sản xôi ngũ sắc Yên Bái

Thơm ngon món xôi ngũ sắc – đặc sản Yên Bái

Trong số đặc sản Yên Bái, có lẽ xôi ngũ sắc đã nổi tiếng từ lâu mà ngay cả khách du lịch phương xa cũng đã từng nghe danh. “Ai chẳng biết Tú Lệ nếp hương! Xôi ngũ sắc thơm vờn vách núi...” Câu hát dân gian trầm bổng này chắc hẳn ai đi ngang vùng đất Yên Bái cũng đều từng nghe qua, như một điều minh chứng cho tiếng vang xa của món đặc sản dẻo thơm.

Xôi ngũ sắc có 5 màu đặc trưng. Ảnh: tungboo0107

Sở dĩ gọi là xôi ngũ sắc bởi xôi có 5 màu xanh, vàng, tím, trắng và đỏ, mang ý nghĩa biểu trưng cho quan niệm về vũ trụ, triết lý âm dương. Trong đó, trắng điển hình cho kim, xanh tượng trưng cho mộc, đen là màu của thủy, đỏ là hiện thân của hỏa và màu vàng chính là màu của thổ. Chính sự tồn tại của năm loại vật chất này đã tạo nên sự tươi tốt, hạnh phúc của Thiên – Nhân – Địa.

Tại vùng đất này, xôi ngũ sắc là đặc sản của người dân tộc Thái. Cứ mỗi mùa lễ hội, người Thái ở Yên Bái sẽ tổ chức cuộc thi để chọn ra những cô gái khéo tay hay làm. Trong đó, việc làm xôi ngũ sắc cũng là dịp để các cô thiếu nữ trổ tài.

Không chỉ đẹp mắt, xôi còn rất ngon. Ảnh: phuotdi

Người dân nơi đây quan niệm ngày lễ, Tết quan trọng mà được ăn món xôi ngũ sắc Yên Bái sẽ mang đến điều may mắn, phước lành. Nếu có dịp ghé thăm Yên Bái vào những dịp lễ lớn, đám cưới hỏi, bạn sẽ thấy mâm nào cũng có món xôi ngũ sắc, được trình bày rất khéo léo, đặt tại vị trí đẹp trên mâm. Bởi vậy mới nói, đặc sản Yên Bái - xôi ngũ sắc không chỉ là món ăn thưởng thức mà còn là sự hội trụ của những giá trị truyền thống xen lẫn hiện đại.

Xôi ngũ sắc là nét đẹp trong văn háo ẩm thực của người dân tộc Thái tại Yên Bái. Ảnh: nongnghiepsach

Không giống như xôi xéo Hà Nội, xôi lạc hay xôi gấc... xôi ngũ sắc của Yên Bái có vị tự nhiên rất riêng và đa dạng bởi mỗi màu sắc lại được thêm vào những loại lá cây rừng khác nhau, cho ra màu sắc chuẩn, hấp dẫn khác nhau.

Xôi ngũ sắc được biến tấu thêm nhiều kiểu khác nhau. Ảnh: Riviu

Ngày nay, khi du lịch Yên Bái ngày càng phát triển, giao thông thuận tiện, món xôi ngũ sắc cũng được lan truyền tới nhiều địa phương hơn. Tuy nhiên, đễ thưởng thức được món xôi – đặc sản Yên Bái thì nhất định phải ghé thăm vùng đất Tây Bắc. Xôi ngũ sắc Yên Bái dẻo thơm mùi nếp, như thấm đượm những mồ hôi, sương gió của bà con nông dân, khiến bạn chỉ cần hít hà hương thơm này cũng đủ phấn khích, muốn thử ngay lập tức. Món này vừa giúp bạn no bụng, vừa giúp bạn hiểu hơn về nét ẩm thực của Yên Bái.

Xôi có thể được ăn kèm với muối vừng hoặc thịt, chả... Ảnh: Mia

Không chỉ vậy, người ta vẫn thường đùa nhau rằng thưởng thức đặc sản Yên Bái này trong không gian hùng vĩ của núi rừng mới kích thích và hấp dẫn hơn. Sau chuyến vi vu các địa danh của vùng đất Tây Bắc này, được nếm vị ngon của xôi ngũ sắc, lấp đầy chiếc bụng đói, chuẩn bị sức khỏe và tinh thần cho hành trình tiếp theo thì còn gì bằng.

>>Xem thêm: Chinh phục đèo Khau Phạ - đường dẫn đến cổng trời tuyệt đỉnh của vùng cao Yên Bái

Cách làm xôi ngũ sắc ngon

Theo kinh nghiệm đi Yên Bái, thoạt nhìn, khách du lịch Yên Bái có thể thấy món xôi khá đơn giản, nhưng để chế biến đúng chuẩn Tây Bắc thì lại cần sự tỉ mỉ và cẩn thận. Để có một đĩa xôi ngũ sắc ngon cần rất nhiều công đoạn từ khâu chọn lá, chọn gạo tới khâu đồ xôi, với bàn tay khéo léo, dày dặn kinh nghiệm từ người đầu bếp.

Để làm món xôi ngũ sắc ngon cần nhiều sự tỉ mỉ và chú tâm. Ảnh: Mia

Đầu tiên là khâu chọn nguyên liệu. Trong món xôi ngũ sắc Yên Bái – món ngon ở Yên Bái, nguyên liệu nhiều và quan trọng nhất là hạt nếp. Ở Yên Bái, xã Tú Lệ nổi tiếng nhất vùng về hạt gạo nếp to, trắng trong, khi nấu sẽ cho độ ngon dẻo như ý.

Gạo nếp làm xôi phải được chọn kỹ. Ảnh: Ông Thắng

Khâu chọn lá tạo màu cho xôi ngũ sắc cũng là điều rất quan trọng, phải là những lá cây không được quá non cũng không được quá già. Một điều chắc chắn rằng màu sắc được tạo nên hoàn toàn tự nhiên, không dùng phẩm màu. Với màu đỏ, người Thái sẽ dùng lá cơm nếp đỏ hoặc quả gấc, màu tím từ lá cây cơm nếp tím, cây sau sau; màu xanh từ lá gừng, vỏ bưởi...; còn màu vàng từ củ nghệ giã lấy nước. Nhìn chung, các loại cây tạo màu rất đa dạng, đều dễ tìm trong vườn nhà hoặc trên rừng và mỗi người lại có sự lựa chọn riêng để tạo nên món ngon ở Yên Bái này.

Màu của xôi được làm hoàn toàn tự nhiên. Ảnh: Yên Bái tv

Gạo nếp được ngâm trước khi nấu khoảng 10 tiếng cho mềm hạt sau đó vớt ra để ráo nước. Lá cây rừng được rửa sạch và nấu bằng nguồn nước suối tự nhiên. Gạo nếp được đem đồ trong chõ xôi truyền thống hình bầu dục làm từ thân cây cọ hoặc cây gỗ, gọt cho thủng hai đầu trong đó một đầu đậy nắp và đầu kia lót bằng phên nứa. Mỗi chõ xôi như vậy đựng được 1kg gạo.

Món xôi ngũ sắc có 5 màu xanh, vàng, tím, trắng và đỏ. Ảnh: baotnvn

Khâu quan trọng nhất trong tất cả các bước vẫn là đồ xôi. Khi này, người đầu bếp phải chú ý để xôi chín đều, không bị cháy, khét. Muốn vậy, người ta phải để lửa đều, nhiều than. Xôi chín sau gần một tiếng nấu, được đơm vào một đĩa to, trình bày theo sở thích với đủ 5 màu xanh, đỏ, tìm, vàng, trắng. Muốn xôi nguội nhanh, người ta sẽ quạt trực tiếp bằng tay cho hơi nóng bay ra từ từ, hạt xôi được rời, tơi hơn, thêm một chút dầu ăn để hạt xôi trông mẩy, hấp dẫn hơn. Xôi ngũ sắc Yên Bái – món ngon ở Yên Bái đúng chuẩn phải còn thơm mùi nếp, không nhão, không quá khô, dẻo, dù nguội hay nóng cũng không dính xôi vào tay.

Xôi được đồ trong chõ với thiết kế đặc biệt. Ảnh: Vnexpress

Địa chỉ nổi tiếng món xôi ngũ sắc ở Yên Bái

Có thể nói, vùng nào của Yên Bái cũng có đều có món xôi ngũ sắc hấp dẫn. Tuy nhiên, có lẽ, Mường Lò là nơi nổi tiếng nhất để thưởng thức món ngon ở Yên Bái này. Nằm ở phía Tây của Yên Bái, Mường Lò thuộc thị xã Nghĩa Lộ được ví như một lòng chảo siêu khổng lồ, nơi quyến rũ du khách bởi vẻ đẹp hùng vĩ mà không kém phần nên thơ, mộng mơ.

Bạn có thể bày biện xôi trên đĩa hay mẹt tùy theo sở thích. Ảnh: Tungboo0107

"Nhất Thanh, nhì Lò, tam Than, tứ Tấc", chỉ xếp sau Mường Thanh của Điện Biên, Mường Lò là vùng đất nổi tiếng của gạo trắng nước trắng, là vựa lúa lớn thứ hai vùng núi phía Bắc. Thung lũng này là nơi sinh sống của 12 dân tộc như Mông, Mường, Thái, Kinh... trong đó người Thái vẫn chiếm đa số. Bởi vậy, mỗi dịp lễ Tết trong phong tục người Thái từ xa xưa, bên cạnh những điệu múa xòe thì đều có sự hiện diện của xôi ngũ sắc.

Xôi ngũ sắc – món ăn dân dã thấm đượm hương vị Tây Bắc. Ảnh: Dân Việt

Sau khi thăm quan suối Giàng, Bản Sà Rèn, chợ Mường Lò, chìm đắm trong khung cảnh thiên nhiên trù phú với cánh đồng lúa bao la bát ngát, thẳng cánh cò bay.... khách du lịch Yên Bái đừng quên thưởng thức món xôi ngũ sắc Yên Bái tại Mường Lò.

Ngoài ra, khu vực Văn Chấn cũng có đặc sản xôi ngũ sắc cực ngon. Bạn có thể dễ dàng bắt gặp các hàng quán, nhà hàng bày bán món này trong thực đơn mà không cần tìm kiếm đâu khó khăn. Sau khi thưởng thức món xôi độc đáo, khách du lịch Yên Bái có thể mua cốm Tú Lệ, gạo nếp Tú Lệ về làm quà cho người thân ở nhà nữa đấy.

Những đặc sản ngon khác khi du lịch Yên Bái

Ẩm thực Yên Bái rất đa dạng, là một trong những nét hấp dẫn du khách trong và ngoài nước. Ngoài xôi ngũ sắc, tại tỉnh Tây Bắc này còn có nhiều món ăn cực thơm ngon khác dưới đây.

Thịt trâu gác bếp: Món này được chế biến hoàn toàn tự thịt trâu rừng, khi ăn cảm nhận được vị ngon, săn chắc trên từng thớ thịt, khác biệt hoàn toàn với trâu nuôi vùng đồng bằng. Phần thịt trâu được chọn làm thịt trâu gác bếp phải là phần thịt bắp còn tươi, ấm, phải đảm bảo lọc hết phần gân và mỡ. Món này bảo quản được khá lâu.

Thịt trâu gác bếp cũng là đặc sản ngon khó cưỡng ở Yên Bái. Ảnh: Yên Bái 24h

Gà nướng lá mắc mật: Du lịch Yên Bái chắc chắn không thể bỏ qua việc thưởng thức gà nướng lá mắc mật siêu ngon, ăn hoài không chán. Gà được nướng chín, nóng hổi trên bếp than hồng nguyên con nên giữ được vị ngon tự nhiên, kèm hương thơm từ lá mắc mật bên trong bụng, tạo nên món ăn ngon khó cưỡng.

Cốm Tú Lệ: Ai tới Yên Bái mà không thưởng thức cốm Tú Lệ thì quả là thiếu sót. Cốm Tú Lệ dẻo, thơm lừng, được sàng được đong hoàn toàn thủ công. Du khách có thể mua làm quà để về nấu xôi ngũ sắc Yên Bái hoặc nấu chè.

Cốm Tú Lệ ngon nổi tiếng. Ảnh Báo Đà Nẵng

Măng ớt: Ở vùng Trạm Tấu, Yên Bái nổi tiếng món măng ớt được chế biến từ cây măng Lay, đặc ruột cho hương vị chua, cay hòa quyện hoàn hảo. Khi cắn một miếng, thực khách sẽ cảm nhận được hương vị núi rừng đại ngàn trong miếng măng ớt cây nồng.

Lạp xưởng gác bếp: Lạp xưởng Yên Bái được làm từ thịt heo, tẩm ướp gia vị đậm đà, được treo trên lửa hồng nên sẽ thấy mùi khói đặc trưng. Lạp xưởng có màu đỏ sẫm, hương vị đậm đà, có thể dùng để ăn chơi hoặc ăn kèm với cơm trắng nóng hổi cũng rất ngon.

Lạp xưởng có thể ăn kèm cơm nóng. Ảnh: Diep Food

Xôi ngũ sắc Yên Bái là nét tinh hoa trong ẩm thực của người dân tộc Thái nói riêng và của Yên Bái nói chung. Món ăn này mang đến cho thực khách những cảm nhận riêng về vùng đất hùng vĩ và thêm hiểu hơn về phong tục nơi đây. Theo dõi Du lịch Việt Nam để cập nhật thêm nhiều món ăn ngon, hấp dẫn cùng kinh nghiệm du lịch hữu ích cho chuyến đi sắp tới nhé.

Yến Yến

Theo Báo Thể Thao Việt Nam