Thanh Hải Lucky✔
Thanh Hải Lucky
Hướng nghiệp không chỉ là chọn ngành, chọn trường trước kỳ thi đại học. Đó còn là quá trình giúp người trẻ hiểu bản thân, chuẩn bị năng lực và tìm được lộ trình phù hợp để bước vào thị trường lao động.
Theo thông cáo báo chí về tình hình lao động, việc làm quý III và 9 tháng năm 2026 của Cục Thống kê, bên cạnh những chuyển biến của thị trường lao động, tình trạng một bộ phận thanh niên chưa tham gia việc làm, học tập hay đào tạo vẫn là vấn đề đáng quan tâm.
Cụ thể, trong quý III/2026, Việt Nam có khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15–24 tuổi không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo, chiếm 11,2% tổng số thanh niên. Con số này tăng 195.100 người so với quý II/2026. Cũng trong quý III, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15–24 tuổi là 9,07%.
Cần phân biệt rằng nhóm 1,6 triệu người trên là những thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo; nhóm này không hoàn toàn đồng nhất với số người thất nghiệp theo định nghĩa thống kê. Tuy nhiên, con số vẫn đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: Làm thế nào để người trẻ được chuẩn bị tốt hơn cho quá trình chuyển tiếp từ nhà trường sang thị trường lao động?
Thị trường lao động thay đổi, lựa chọn nghề nghiệp không thể chỉ dựa vào cảm tính
Trong 9 tháng đầu năm 2026, Việt Nam có khoảng 52,7 triệu người có việc làm. Trong đó, khu vực dịch vụ có khoảng 21,6 triệu lao động, công nghiệp và xây dựng có 17,8 triệu người, còn nông, lâm nghiệp và thủy sản có 13,3 triệu người.
Những con số này cho thấy thị trường lao động có cơ cấu đa dạng, với nhu cầu nhân lực khác nhau giữa các khu vực kinh tế. Cùng với chuyển đổi số, tự động hóa và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, yêu cầu đối với người lao động cũng đang thay đổi. Bằng cấp vẫn quan trọng, nhưng khả năng vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề, giao tiếp, hợp tác và học hỏi liên tục ngày càng có ý nghĩa.
Trong bối cảnh đó, lựa chọn ngành nghề chỉ vì thấy “đang hot”, nghe nói dễ kiếm việc, có mức lương cao hoặc theo mong muốn của người khác có thể khiến người trẻ bỏ qua những yếu tố quyết định sự phù hợp lâu dài: năng lực, hứng thú, điều kiện gia đình, yêu cầu thực tế của nghề và khả năng thích ứng với thay đổi.
Một ngành học có thể đang có nhu cầu tuyển dụng, nhưng không có nghĩa phù hợp với tất cả mọi người. Ngược lại, một ngành chưa nổi bật trên truyền thông vẫn có thể là lựa chọn tốt nếu phù hợp với năng lực, mục tiêu và điều kiện của người học.
Vấn đề không nằm ở việc chọn ngành nổi tiếng hay ít nổi tiếng, mà ở chỗ người trẻ có đủ thông tin và hiểu biết để đưa ra quyết định hay không.
Hướng nghiệp không dừng lại ở việc chọn ngành, chọn trường
Hướng nghiệp thường được chú ý nhiều nhất vào mùa tuyển sinh, khi học sinh phải quyết định đăng ký ngành nào, trường nào. Nhưng nếu chỉ bắt đầu vào thời điểm đó, quá trình hướng nghiệp đã bị thu hẹp đáng kể.
Hướng nghiệp đúng nghĩa phải giúp người học trả lời được những câu hỏi căn bản: Mình có điểm mạnh và hạn chế gì? Mình hứng thú với lĩnh vực nào? Nghề mình quan tâm đòi hỏi những năng lực gì? Có những con đường đào tạo nào để đi đến nghề đó? Điều kiện gia đình có đáp ứng được lộ trình dự kiến không? Nếu lựa chọn ban đầu không còn phù hợp, mình có thể điều chỉnh ra sao?
Đây không phải những câu hỏi có thể giải quyết chỉ bằng một bài trắc nghiệm hay một buổi tư vấn. Người học cần được tiếp cận thông tin đáng tin cậy, trải nghiệm hoạt động nghề nghiệp, tìm hiểu môi trường làm việc và từng bước kiểm chứng nhận định về bản thân.
Hướng nghiệp cũng không thể bảo đảm một người sẽ không bao giờ chọn sai. Giá trị của nó nằm ở việc giúp người học giảm những quyết định thiếu thông tin, nhận diện rủi ro và có căn cứ để lựa chọn, thay đổi khi cần thiết.
Đặc biệt, hướng nghiệp cần gắn với quá trình phát triển năng lực. Chọn được ngành phù hợp mới chỉ là bước đầu; người học còn phải biết cách học, rèn luyện kỹ năng, tích lũy trải nghiệm và chuẩn bị cho yêu cầu thực tế của công việc.
Vì sao hướng nghiệp cần bắt đầu từ bậc THPT?
Bậc THPT là giai đoạn học sinh đứng trước những quyết định có ảnh hưởng đến lộ trình học tập và nghề nghiệp sau này. Nếu thiếu sự chuẩn bị, các em dễ chọn ngành theo điểm số, danh tiếng của trường, xu hướng trên mạng xã hội hoặc kỳ vọng của gia đình mà chưa hiểu rõ bản thân và nghề nghiệp mình sẽ theo đuổi.
Hướng nghiệp từ sớm giúp học sinh có thời gian khám phá năng lực, tìm hiểu ngành nghề, điều chỉnh lựa chọn môn học và chuẩn bị cho những yêu cầu cần thiết trước khi đăng ký tuyển sinh. Các em cũng có cơ hội nhận ra rằng cùng một mục tiêu nghề nghiệp có thể có nhiều lộ trình khác nhau, không nhất thiết chỉ thông qua một ngành học hay một trường đại học.
Với học sinh lớp 12, việc lựa chọn cần dựa trên sự đối chiếu giữa năng lực học tập, sở thích, điều kiện kinh tế gia đình, yêu cầu đầu vào, chương trình đào tạo và cơ hội nghề nghiệp. Điểm số đủ để trúng tuyển không đồng nghĩa với việc ngành học chắc chắn phù hợp; ngược lại, nếu chưa đủ điều kiện vào một trường mong muốn, học sinh vẫn có thể cân nhắc những lộ trình khác phù hợp với mục tiêu dài hạn.
Đại học là một con đường quan trọng nhưng không phải con đường duy nhất. Giáo dục nghề nghiệp, đào tạo kỹ thuật và các chương trình đào tạo gắn với thực hành cũng cần được xem xét nghiêm túc. Điều quan trọng không phải là tất cả học sinh đều đi theo cùng một lộ trình, mà là mỗi em có đủ thông tin để lựa chọn con đường phù hợp và có khả năng phát triển trong con đường ấy.
Hướng nghiệp cần gắn với nhu cầu thực tế của thị trường lao động
Một trong những hạn chế của hoạt động hướng nghiệp là đôi khi chỉ tập trung giới thiệu ngành học, trường học mà chưa làm rõ công việc sau tốt nghiệp đòi hỏi điều gì. Học sinh có thể biết tên ngành, thời gian đào tạo và điểm chuẩn, nhưng lại chưa hiểu rõ nhiệm vụ công việc, môi trường làm việc, kỹ năng cần có hay những khó khăn thường gặp trong nghề.
Để khắc phục điều đó, hướng nghiệp cần kết nối thông tin giáo dục với thông tin thị trường lao động. Học sinh nên được tìm hiểu mô tả công việc, yêu cầu tuyển dụng, cơ hội thực tập, điều kiện làm việc và những năng lực cần tiếp tục phát triển. Thông tin về cơ hội việc làm cũng cần được nhìn nhận thận trọng, tránh chỉ dựa vào lời quảng bá hoặc những dự báo thiếu căn cứ.
Nhà trường cần tổ chức hoạt động hướng nghiệp liên tục thay vì chỉ thực hiện trước kỳ thi. Gia đình cần lắng nghe và hỗ trợ con khám phá năng lực, thay vì áp đặt nghề nghiệp theo mong muốn của người lớn. Các cơ sở đào tạo cần cung cấp thông tin rõ ràng về chương trình học, chuẩn đầu ra và cơ hội thực hành. Doanh nghiệp cần tạo thêm điều kiện để học sinh, sinh viên tiếp xúc với môi trường nghề nghiệp thực tế.
Với những thanh niên đã rời trường học, chưa có việc làm hoặc đang gặp khó khăn khi tìm việc, cần có thêm cơ hội tư vấn, đào tạo lại, phát triển kỹ năng và kết nối tuyển dụng. Hướng nghiệp không chỉ dành cho học sinh trước ngưỡng cửa đại học, mà còn có vai trò hỗ trợ người trẻ trong những giai đoạn chuyển đổi nghề nghiệp.
Không thể giải quyết toàn bộ bài toán việc làm chỉ bằng hướng nghiệp
Cần nhìn nhận khách quan rằng tình trạng thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hay đào tạo có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, như hoàn cảnh kinh tế, sức khỏe, trách nhiệm chăm sóc người thân, cơ hội việc làm tại địa phương hoặc sự không phù hợp giữa kỹ năng của người lao động với yêu cầu tuyển dụng.
Vì vậy, không thể kết luận rằng toàn bộ 1,6 triệu thanh niên nói trên đều rơi vào tình trạng này vì chọn sai ngành hoặc thiếu định hướng nghề nghiệp. Hướng nghiệp cũng không thể tự mình tạo ra việc làm hay thay thế những chính sách cần thiết về đào tạo, an sinh và phát triển thị trường lao động.
Tuy nhiên, hướng nghiệp vẫn là một khâu quan trọng trong quá trình chuẩn bị nguồn nhân lực. Nếu đào tạo giúp người trẻ có kiến thức và kỹ năng, thì hướng nghiệp giúp họ xác định nên học gì, cần chuẩn bị năng lực nào và lựa chọn lộ trình nào phù hợp với bản thân cũng như yêu cầu của thị trường lao động.
Khi được kết hợp với chất lượng đào tạo, thông tin nghề nghiệp đáng tin cậy và cơ hội kết nối việc làm, hướng nghiệp có thể giúp người trẻ đưa ra lựa chọn có cơ sở hơn, hạn chế những quyết định thiếu thông tin và chủ động thích ứng với thay đổi.
Đừng để người trẻ bước vào tương lai bằng những lựa chọn mơ hồ
Con số 1,6 triệu thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo không thể được giải thích bằng một nguyên nhân duy nhất. Nhưng đây là lời nhắc rằng quá trình chuẩn bị cho người trẻ bước vào đời cần được quan tâm nhiều hơn, không chỉ ở việc trang bị kiến thức mà còn ở khả năng lựa chọn và xây dựng lộ trình nghề nghiệp.
Hướng nghiệp cần bắt đầu từ sớm, được triển khai liên tục và gắn với thực tế thị trường lao động. Học sinh cần được giúp đỡ để hiểu mình, hiểu nghề và hiểu những con đường có thể lựa chọn; đồng thời được trang bị năng lực để tiếp tục học hỏi, điều chỉnh khi hoàn cảnh thay đổi.
Đầu tư cho hướng nghiệp không chỉ là giúp một học sinh chọn đúng ngành học. Đó còn là giúp người trẻ sử dụng tốt hơn thời gian, năng lực và cơ hội của mình, từ đó nâng cao khả năng tham gia thị trường lao động và phát triển nghề nghiệp bền vững.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, hướng nghiệp không nên chỉ là hoạt động phụ vào mùa tuyển sinh. Đó cần là một phần thiết yếu của giáo dục và quá trình phát triển nguồn nhân lực, để người trẻ không bước vào tương lai bằng những lựa chọn mơ hồ, mà bằng sự hiểu biết, chuẩn bị và chủ động.
Nguồn: <Link url="https://www.nso.gov.vn/tin-tuc-thon...ao-dong-viec-lam-quy-iii-va-9-thang-nam-2026/" title="Thông cáo của Cục Thống kê về tình hình lao động, việc làm quý III và 9 tháng năm 2026"/>.
Theo thông cáo báo chí về tình hình lao động, việc làm quý III và 9 tháng năm 2026 của Cục Thống kê, bên cạnh những chuyển biến của thị trường lao động, tình trạng một bộ phận thanh niên chưa tham gia việc làm, học tập hay đào tạo vẫn là vấn đề đáng quan tâm.
Cụ thể, trong quý III/2026, Việt Nam có khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15–24 tuổi không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo, chiếm 11,2% tổng số thanh niên. Con số này tăng 195.100 người so với quý II/2026. Cũng trong quý III, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15–24 tuổi là 9,07%.
Cần phân biệt rằng nhóm 1,6 triệu người trên là những thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo; nhóm này không hoàn toàn đồng nhất với số người thất nghiệp theo định nghĩa thống kê. Tuy nhiên, con số vẫn đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: Làm thế nào để người trẻ được chuẩn bị tốt hơn cho quá trình chuyển tiếp từ nhà trường sang thị trường lao động?
Thị trường lao động thay đổi, lựa chọn nghề nghiệp không thể chỉ dựa vào cảm tính
Trong 9 tháng đầu năm 2026, Việt Nam có khoảng 52,7 triệu người có việc làm. Trong đó, khu vực dịch vụ có khoảng 21,6 triệu lao động, công nghiệp và xây dựng có 17,8 triệu người, còn nông, lâm nghiệp và thủy sản có 13,3 triệu người.
Những con số này cho thấy thị trường lao động có cơ cấu đa dạng, với nhu cầu nhân lực khác nhau giữa các khu vực kinh tế. Cùng với chuyển đổi số, tự động hóa và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, yêu cầu đối với người lao động cũng đang thay đổi. Bằng cấp vẫn quan trọng, nhưng khả năng vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề, giao tiếp, hợp tác và học hỏi liên tục ngày càng có ý nghĩa.
Trong bối cảnh đó, lựa chọn ngành nghề chỉ vì thấy “đang hot”, nghe nói dễ kiếm việc, có mức lương cao hoặc theo mong muốn của người khác có thể khiến người trẻ bỏ qua những yếu tố quyết định sự phù hợp lâu dài: năng lực, hứng thú, điều kiện gia đình, yêu cầu thực tế của nghề và khả năng thích ứng với thay đổi.
Một ngành học có thể đang có nhu cầu tuyển dụng, nhưng không có nghĩa phù hợp với tất cả mọi người. Ngược lại, một ngành chưa nổi bật trên truyền thông vẫn có thể là lựa chọn tốt nếu phù hợp với năng lực, mục tiêu và điều kiện của người học.
Vấn đề không nằm ở việc chọn ngành nổi tiếng hay ít nổi tiếng, mà ở chỗ người trẻ có đủ thông tin và hiểu biết để đưa ra quyết định hay không.
Hướng nghiệp không dừng lại ở việc chọn ngành, chọn trường
Hướng nghiệp thường được chú ý nhiều nhất vào mùa tuyển sinh, khi học sinh phải quyết định đăng ký ngành nào, trường nào. Nhưng nếu chỉ bắt đầu vào thời điểm đó, quá trình hướng nghiệp đã bị thu hẹp đáng kể.
Hướng nghiệp đúng nghĩa phải giúp người học trả lời được những câu hỏi căn bản: Mình có điểm mạnh và hạn chế gì? Mình hứng thú với lĩnh vực nào? Nghề mình quan tâm đòi hỏi những năng lực gì? Có những con đường đào tạo nào để đi đến nghề đó? Điều kiện gia đình có đáp ứng được lộ trình dự kiến không? Nếu lựa chọn ban đầu không còn phù hợp, mình có thể điều chỉnh ra sao?
Đây không phải những câu hỏi có thể giải quyết chỉ bằng một bài trắc nghiệm hay một buổi tư vấn. Người học cần được tiếp cận thông tin đáng tin cậy, trải nghiệm hoạt động nghề nghiệp, tìm hiểu môi trường làm việc và từng bước kiểm chứng nhận định về bản thân.
Hướng nghiệp cũng không thể bảo đảm một người sẽ không bao giờ chọn sai. Giá trị của nó nằm ở việc giúp người học giảm những quyết định thiếu thông tin, nhận diện rủi ro và có căn cứ để lựa chọn, thay đổi khi cần thiết.
Đặc biệt, hướng nghiệp cần gắn với quá trình phát triển năng lực. Chọn được ngành phù hợp mới chỉ là bước đầu; người học còn phải biết cách học, rèn luyện kỹ năng, tích lũy trải nghiệm và chuẩn bị cho yêu cầu thực tế của công việc.
Vì sao hướng nghiệp cần bắt đầu từ bậc THPT?
Bậc THPT là giai đoạn học sinh đứng trước những quyết định có ảnh hưởng đến lộ trình học tập và nghề nghiệp sau này. Nếu thiếu sự chuẩn bị, các em dễ chọn ngành theo điểm số, danh tiếng của trường, xu hướng trên mạng xã hội hoặc kỳ vọng của gia đình mà chưa hiểu rõ bản thân và nghề nghiệp mình sẽ theo đuổi.
Hướng nghiệp từ sớm giúp học sinh có thời gian khám phá năng lực, tìm hiểu ngành nghề, điều chỉnh lựa chọn môn học và chuẩn bị cho những yêu cầu cần thiết trước khi đăng ký tuyển sinh. Các em cũng có cơ hội nhận ra rằng cùng một mục tiêu nghề nghiệp có thể có nhiều lộ trình khác nhau, không nhất thiết chỉ thông qua một ngành học hay một trường đại học.
Với học sinh lớp 12, việc lựa chọn cần dựa trên sự đối chiếu giữa năng lực học tập, sở thích, điều kiện kinh tế gia đình, yêu cầu đầu vào, chương trình đào tạo và cơ hội nghề nghiệp. Điểm số đủ để trúng tuyển không đồng nghĩa với việc ngành học chắc chắn phù hợp; ngược lại, nếu chưa đủ điều kiện vào một trường mong muốn, học sinh vẫn có thể cân nhắc những lộ trình khác phù hợp với mục tiêu dài hạn.
Đại học là một con đường quan trọng nhưng không phải con đường duy nhất. Giáo dục nghề nghiệp, đào tạo kỹ thuật và các chương trình đào tạo gắn với thực hành cũng cần được xem xét nghiêm túc. Điều quan trọng không phải là tất cả học sinh đều đi theo cùng một lộ trình, mà là mỗi em có đủ thông tin để lựa chọn con đường phù hợp và có khả năng phát triển trong con đường ấy.
Hướng nghiệp cần gắn với nhu cầu thực tế của thị trường lao động
Một trong những hạn chế của hoạt động hướng nghiệp là đôi khi chỉ tập trung giới thiệu ngành học, trường học mà chưa làm rõ công việc sau tốt nghiệp đòi hỏi điều gì. Học sinh có thể biết tên ngành, thời gian đào tạo và điểm chuẩn, nhưng lại chưa hiểu rõ nhiệm vụ công việc, môi trường làm việc, kỹ năng cần có hay những khó khăn thường gặp trong nghề.
Để khắc phục điều đó, hướng nghiệp cần kết nối thông tin giáo dục với thông tin thị trường lao động. Học sinh nên được tìm hiểu mô tả công việc, yêu cầu tuyển dụng, cơ hội thực tập, điều kiện làm việc và những năng lực cần tiếp tục phát triển. Thông tin về cơ hội việc làm cũng cần được nhìn nhận thận trọng, tránh chỉ dựa vào lời quảng bá hoặc những dự báo thiếu căn cứ.
Nhà trường cần tổ chức hoạt động hướng nghiệp liên tục thay vì chỉ thực hiện trước kỳ thi. Gia đình cần lắng nghe và hỗ trợ con khám phá năng lực, thay vì áp đặt nghề nghiệp theo mong muốn của người lớn. Các cơ sở đào tạo cần cung cấp thông tin rõ ràng về chương trình học, chuẩn đầu ra và cơ hội thực hành. Doanh nghiệp cần tạo thêm điều kiện để học sinh, sinh viên tiếp xúc với môi trường nghề nghiệp thực tế.
Với những thanh niên đã rời trường học, chưa có việc làm hoặc đang gặp khó khăn khi tìm việc, cần có thêm cơ hội tư vấn, đào tạo lại, phát triển kỹ năng và kết nối tuyển dụng. Hướng nghiệp không chỉ dành cho học sinh trước ngưỡng cửa đại học, mà còn có vai trò hỗ trợ người trẻ trong những giai đoạn chuyển đổi nghề nghiệp.
Không thể giải quyết toàn bộ bài toán việc làm chỉ bằng hướng nghiệp
Cần nhìn nhận khách quan rằng tình trạng thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hay đào tạo có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, như hoàn cảnh kinh tế, sức khỏe, trách nhiệm chăm sóc người thân, cơ hội việc làm tại địa phương hoặc sự không phù hợp giữa kỹ năng của người lao động với yêu cầu tuyển dụng.
Vì vậy, không thể kết luận rằng toàn bộ 1,6 triệu thanh niên nói trên đều rơi vào tình trạng này vì chọn sai ngành hoặc thiếu định hướng nghề nghiệp. Hướng nghiệp cũng không thể tự mình tạo ra việc làm hay thay thế những chính sách cần thiết về đào tạo, an sinh và phát triển thị trường lao động.
Tuy nhiên, hướng nghiệp vẫn là một khâu quan trọng trong quá trình chuẩn bị nguồn nhân lực. Nếu đào tạo giúp người trẻ có kiến thức và kỹ năng, thì hướng nghiệp giúp họ xác định nên học gì, cần chuẩn bị năng lực nào và lựa chọn lộ trình nào phù hợp với bản thân cũng như yêu cầu của thị trường lao động.
Khi được kết hợp với chất lượng đào tạo, thông tin nghề nghiệp đáng tin cậy và cơ hội kết nối việc làm, hướng nghiệp có thể giúp người trẻ đưa ra lựa chọn có cơ sở hơn, hạn chế những quyết định thiếu thông tin và chủ động thích ứng với thay đổi.
Đừng để người trẻ bước vào tương lai bằng những lựa chọn mơ hồ
Con số 1,6 triệu thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo không thể được giải thích bằng một nguyên nhân duy nhất. Nhưng đây là lời nhắc rằng quá trình chuẩn bị cho người trẻ bước vào đời cần được quan tâm nhiều hơn, không chỉ ở việc trang bị kiến thức mà còn ở khả năng lựa chọn và xây dựng lộ trình nghề nghiệp.
Hướng nghiệp cần bắt đầu từ sớm, được triển khai liên tục và gắn với thực tế thị trường lao động. Học sinh cần được giúp đỡ để hiểu mình, hiểu nghề và hiểu những con đường có thể lựa chọn; đồng thời được trang bị năng lực để tiếp tục học hỏi, điều chỉnh khi hoàn cảnh thay đổi.
Đầu tư cho hướng nghiệp không chỉ là giúp một học sinh chọn đúng ngành học. Đó còn là giúp người trẻ sử dụng tốt hơn thời gian, năng lực và cơ hội của mình, từ đó nâng cao khả năng tham gia thị trường lao động và phát triển nghề nghiệp bền vững.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, hướng nghiệp không nên chỉ là hoạt động phụ vào mùa tuyển sinh. Đó cần là một phần thiết yếu của giáo dục và quá trình phát triển nguồn nhân lực, để người trẻ không bước vào tương lai bằng những lựa chọn mơ hồ, mà bằng sự hiểu biết, chuẩn bị và chủ động.
Nguồn: <Link url="https://www.nso.gov.vn/tin-tuc-thon...ao-dong-viec-lam-quy-iii-va-9-thang-nam-2026/" title="Thông cáo của Cục Thống kê về tình hình lao động, việc làm quý III và 9 tháng năm 2026"/>.
