Đoạn Video
Ảnh
Minh Phương
Thành viên nổi tiếng
Việc 8 nhà thầu trong liên danh Vietur sử dụng 936 tỷ đồng tiền tạm ứng của gói thầu xây dựng nhà ga hành khách sân bay Long Thành để gửi tiết kiệm có kỳ hạn, thu về hơn 10,6 tỷ đồng tiền lãi đang thu hút sự chú ý của dư luận. Trong kết luận thanh tra vừa được công bố, Thanh tra Chính phủ khẳng định hành vi này là "chưa đúng mục đích sử dụng tiền tạm ứng theo thỏa thuận hợp đồng và quy định pháp luật".
Vậy pháp luật quy định như thế nào về việc sử dụng tiền tạm ứng trong các dự án đầu tư công? Vì sao việc gửi ngân hàng lấy lãi lại bị coi là vi phạm?
Chi tiết vi phạm
Hôm 28/7 ban hành thông báo kết luận thanh tra về việc chấp hành chính sách, pháp luật với dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1, Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra nhiều thiếu sót, vi phạm tại gói thầu XD01, XD02 thuộc dự án thành phần 2; gói thầu 5.6, 5.10 thuộc dự án thành phần 3.
Tại gói thầu 5.10 về thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình nhà ga hành khách, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) - chủ đầu tư dự án sân bay Long Thành, công bố liên danh Vietur trúng thầu với giá hơn 27.800 tỷ đồng và gần 339 triệu USD (hơn 8.100 tỷ đồng), tổng 35.900 tỷ đồng.
Liên danh Vietur gồm 10 doanh nghiệp, đứng đầu là IC Istas (thuộc IC Holdings của Thổ Nhĩ Kỳ). Các thành viên còn lại gồm: Ricons, Newtecons, Sol E&C, Tổng công ty Xây dựng số 1, Vinaconex, Tổng công ty Xây dựng Hà Nội và các đơn vị khác như Phục Hưng Holdings, ATAD và Hawee.
Theo kết luận thanh tra, hồ sơ mời thầu tại gói 5.10 nhiều sai sót, phải sửa đổi nhiều lần. Trong đó, yêu cầu thông số kỹ thuật về khả năng xử lý với hệ thống thang bộ hành và thang cuốn theo các tiêu chuẩn đã hết hiệu lực; yêu cầu kinh nghiệm thực hiện hợp đồng xây lắp tương tự có nội dung "hoặc công trình kết cấu dạng nhà" là chưa phù hợp.
Khi thẩm định, tổ chuyên gia đánh giá hồ sơ dự thầu có vi phạm nhưng lại không yêu cầu nhà thầu làm rõ khi đánh giá năng lực, kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự của nhà thầu Vinaconex.
Hồ sơ dự thầu của liên danh Vietur dùng đồng tiền nước ngoài, giá trị 235,7 triệu USD là sai quy định. Việc này bên mời thầu không phát hiện ra, vẫn ký hợp đồng và thanh toán bằng USD.
Đến 31/3/2025, dù chủ đầu tư chưa nghiệm thu thanh toán với các chi phí thiết bị dự thầu trên song Thanh tra Chính phủ đánh giá, sai sót này có nguy cơ gây thất thoát cho ACV khi phải thanh toán bằng USD với tỷ giá USD đã tăng nhiều.
Trước việc, 8/10 nhà thầu trong liên danh Vietur sử dụng 936 tỷ đồng tiền tạm ứng gửi tiết kiệm có kỳ hạn để lấy lãi 10,6 tỷ đồng, Thanh tra Chính phủ cho rằng việc này là chưa đúng mục đích sử dụng tiền tạm ứng theo thỏa thuận hợp đồng 5.10 và quy định pháp luật.
Tiền tạm ứng không phải là khoản vốn để nhà thầu tự do sử dụng
Theo quy định của pháp luật về xây dựng và hợp đồng xây dựng, tiền tạm ứng được chủ đầu tư thanh toán trước nhằm giúp nhà thầu có nguồn tài chính để triển khai công việc ngay sau khi hợp đồng có hiệu lực.
Khoản tiền này được sử dụng cho các hoạt động trực tiếp phục vụ thi công như huy động nhân lực, mua vật tư, thiết bị, chuẩn bị máy móc, tổ chức công trường và các chi phí cần thiết khác để thực hiện gói thầu.
Nói cách khác, đây là khoản vốn phục vụ thực hiện hợp đồng, không phải nguồn tiền để doanh nghiệp kinh doanh tài chính hay đầu tư sinh lời.
Chính vì vậy, khi nhà thầu sử dụng tiền tạm ứng để gửi tiết kiệm thay vì đưa vào phục vụ thi công, mục đích sử dụng vốn đã bị thay đổi so với cam kết trong hợp đồng.
Vì sao gửi tiết kiệm bị coi là vi phạm?
Theo kết luận của Thanh tra Chính phủ, 8 trong số 10 nhà thầu thuộc liên danh Vietur đã dùng tổng cộng 936 tỷ đồng tiền tạm ứng gửi tiết kiệm có kỳ hạn, thu về khoảng 10,6 tỷ đồng tiền lãi.
Về bản chất, khoản tiền này vẫn thuộc dòng vốn được cấp để phục vụ dự án. Khi chưa sử dụng ngay cho hoạt động thi công, nhà thầu lại đưa vào ngân hàng để hưởng lợi nhuận tài chính.
Thanh tra Chính phủ cho rằng việc này không đúng mục đích sử dụng tiền tạm ứng theo hợp đồng gói thầu 5.10 cũng như các quy định của pháp luật về quản lý hợp đồng xây dựng.
Hành vi này không chỉ làm thay đổi mục đích sử dụng vốn mà còn đặt ra câu hỏi liệu khoản tạm ứng có thực sự cần thiết tại thời điểm giải ngân hay không. Nếu doanh nghiệp còn đủ khả năng mang tiền đi gửi tiết kiệm trong thời gian dài, điều đó cho thấy dòng tiền chưa được đưa ngay vào thi công như mục tiêu của việc tạm ứng.
Không chỉ là câu chuyện hơn 10 tỷ đồng tiền lãi
Giá trị khoản lãi hơn 10,6 tỷ đồng tuy nhỏ so với tổng giá trị gói thầu hơn 35.900 tỷ đồng, nhưng vấn đề cốt lõi nằm ở nguyên tắc quản lý vốn.
Tiền tạm ứng trong các dự án sử dụng vốn nhà nước hoặc vốn của doanh nghiệp do Nhà nước chi phối phải được kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh tình trạng doanh nghiệp lợi dụng nguồn vốn được ứng trước để phục vụ mục đích tài chính riêng.
Nếu việc gửi tiết kiệm được chấp nhận, sẽ tạo ra tiền lệ khiến các nhà thầu có thể coi tiền tạm ứng là nguồn vốn giá rẻ để tạo lợi nhuận ngoài hợp đồng, làm sai lệch bản chất của cơ chế tạm ứng và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng tiến độ thực hiện dự án.
Sai phạm diễn ra trong bối cảnh hàng loạt vi phạm khác
Việc sử dụng tiền tạm ứng sai mục đích chỉ là một trong nhiều nội dung được Thanh tra Chính phủ chỉ ra tại gói thầu 5.10 – gói thầu xây dựng và lắp đặt thiết bị nhà ga hành khách có giá trị lớn nhất của dự án sân bay Long Thành.
Theo kết luận thanh tra, hồ sơ mời thầu có nhiều sai sót phải sửa đổi nhiều lần; hồ sơ dự thầu của liên danh Vietur sử dụng đồng USD trái quy định nhưng vẫn được chấp nhận và thanh toán; nhiều vật tư, thiết bị thay đổi so với hồ sơ dự thầu; một số hạng mục được thi công trước khi hoàn tất các thủ tục chấp thuận cần thiết.
Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ còn xác định nhiều nhà thầu đã chuyển nhượng một phần công việc với tổng giá trị khoảng 1.596 tỷ đồng cho các đơn vị khác khi chưa được chủ đầu tư chấp thuận theo quy định.
Trên cơ sở đó, cơ quan thanh tra đã chuyển thông tin liên quan đến một số sai phạm cho Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.
Có thể phải xử lý trách nhiệm như thế nào?
Việc Thanh tra Chính phủ kết luận hành vi sử dụng tiền tạm ứng để gửi tiết kiệm là trái thỏa thuận hợp đồng và không đúng quy định pháp luật chưa đồng nghĩa với việc các nhà thầu ngay lập tức bị xử lý hình sự.
Tuy nhiên, tùy theo kết quả rà soát của cơ quan chức năng, các đơn vị liên quan có thể phải hoàn trả các khoản lợi ích phát sinh, bị xử lý vi phạm hợp đồng, xử phạt theo quy định về xây dựng và đấu thầu hoặc bị xem xét trách nhiệm nếu phát hiện có dấu hiệu gây thiệt hại tài sản, vốn nhà nước.
Thanh tra Chính phủ cũng đã kiến nghị các cơ quan quản lý tiếp tục rà soát, xử lý trách nhiệm các tổ chức, cá nhân có liên quan. Trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật gây thất thoát tài sản nhà nước sẽ chuyển cơ quan điều tra xử lý theo quy định.
Vậy pháp luật quy định như thế nào về việc sử dụng tiền tạm ứng trong các dự án đầu tư công? Vì sao việc gửi ngân hàng lấy lãi lại bị coi là vi phạm?
Chi tiết vi phạm
Hôm 28/7 ban hành thông báo kết luận thanh tra về việc chấp hành chính sách, pháp luật với dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1, Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra nhiều thiếu sót, vi phạm tại gói thầu XD01, XD02 thuộc dự án thành phần 2; gói thầu 5.6, 5.10 thuộc dự án thành phần 3.
Tại gói thầu 5.10 về thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình nhà ga hành khách, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) - chủ đầu tư dự án sân bay Long Thành, công bố liên danh Vietur trúng thầu với giá hơn 27.800 tỷ đồng và gần 339 triệu USD (hơn 8.100 tỷ đồng), tổng 35.900 tỷ đồng.
Liên danh Vietur gồm 10 doanh nghiệp, đứng đầu là IC Istas (thuộc IC Holdings của Thổ Nhĩ Kỳ). Các thành viên còn lại gồm: Ricons, Newtecons, Sol E&C, Tổng công ty Xây dựng số 1, Vinaconex, Tổng công ty Xây dựng Hà Nội và các đơn vị khác như Phục Hưng Holdings, ATAD và Hawee.
Theo kết luận thanh tra, hồ sơ mời thầu tại gói 5.10 nhiều sai sót, phải sửa đổi nhiều lần. Trong đó, yêu cầu thông số kỹ thuật về khả năng xử lý với hệ thống thang bộ hành và thang cuốn theo các tiêu chuẩn đã hết hiệu lực; yêu cầu kinh nghiệm thực hiện hợp đồng xây lắp tương tự có nội dung "hoặc công trình kết cấu dạng nhà" là chưa phù hợp.
Khi thẩm định, tổ chuyên gia đánh giá hồ sơ dự thầu có vi phạm nhưng lại không yêu cầu nhà thầu làm rõ khi đánh giá năng lực, kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự của nhà thầu Vinaconex.
Hồ sơ dự thầu của liên danh Vietur dùng đồng tiền nước ngoài, giá trị 235,7 triệu USD là sai quy định. Việc này bên mời thầu không phát hiện ra, vẫn ký hợp đồng và thanh toán bằng USD.
Đến 31/3/2025, dù chủ đầu tư chưa nghiệm thu thanh toán với các chi phí thiết bị dự thầu trên song Thanh tra Chính phủ đánh giá, sai sót này có nguy cơ gây thất thoát cho ACV khi phải thanh toán bằng USD với tỷ giá USD đã tăng nhiều.
Trước việc, 8/10 nhà thầu trong liên danh Vietur sử dụng 936 tỷ đồng tiền tạm ứng gửi tiết kiệm có kỳ hạn để lấy lãi 10,6 tỷ đồng, Thanh tra Chính phủ cho rằng việc này là chưa đúng mục đích sử dụng tiền tạm ứng theo thỏa thuận hợp đồng 5.10 và quy định pháp luật.
Tiền tạm ứng không phải là khoản vốn để nhà thầu tự do sử dụng
Theo quy định của pháp luật về xây dựng và hợp đồng xây dựng, tiền tạm ứng được chủ đầu tư thanh toán trước nhằm giúp nhà thầu có nguồn tài chính để triển khai công việc ngay sau khi hợp đồng có hiệu lực.
Khoản tiền này được sử dụng cho các hoạt động trực tiếp phục vụ thi công như huy động nhân lực, mua vật tư, thiết bị, chuẩn bị máy móc, tổ chức công trường và các chi phí cần thiết khác để thực hiện gói thầu.
Nói cách khác, đây là khoản vốn phục vụ thực hiện hợp đồng, không phải nguồn tiền để doanh nghiệp kinh doanh tài chính hay đầu tư sinh lời.
Chính vì vậy, khi nhà thầu sử dụng tiền tạm ứng để gửi tiết kiệm thay vì đưa vào phục vụ thi công, mục đích sử dụng vốn đã bị thay đổi so với cam kết trong hợp đồng.
Vì sao gửi tiết kiệm bị coi là vi phạm?
Theo kết luận của Thanh tra Chính phủ, 8 trong số 10 nhà thầu thuộc liên danh Vietur đã dùng tổng cộng 936 tỷ đồng tiền tạm ứng gửi tiết kiệm có kỳ hạn, thu về khoảng 10,6 tỷ đồng tiền lãi.
Về bản chất, khoản tiền này vẫn thuộc dòng vốn được cấp để phục vụ dự án. Khi chưa sử dụng ngay cho hoạt động thi công, nhà thầu lại đưa vào ngân hàng để hưởng lợi nhuận tài chính.
Thanh tra Chính phủ cho rằng việc này không đúng mục đích sử dụng tiền tạm ứng theo hợp đồng gói thầu 5.10 cũng như các quy định của pháp luật về quản lý hợp đồng xây dựng.
Hành vi này không chỉ làm thay đổi mục đích sử dụng vốn mà còn đặt ra câu hỏi liệu khoản tạm ứng có thực sự cần thiết tại thời điểm giải ngân hay không. Nếu doanh nghiệp còn đủ khả năng mang tiền đi gửi tiết kiệm trong thời gian dài, điều đó cho thấy dòng tiền chưa được đưa ngay vào thi công như mục tiêu của việc tạm ứng.
Không chỉ là câu chuyện hơn 10 tỷ đồng tiền lãi
Giá trị khoản lãi hơn 10,6 tỷ đồng tuy nhỏ so với tổng giá trị gói thầu hơn 35.900 tỷ đồng, nhưng vấn đề cốt lõi nằm ở nguyên tắc quản lý vốn.
Tiền tạm ứng trong các dự án sử dụng vốn nhà nước hoặc vốn của doanh nghiệp do Nhà nước chi phối phải được kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh tình trạng doanh nghiệp lợi dụng nguồn vốn được ứng trước để phục vụ mục đích tài chính riêng.
Nếu việc gửi tiết kiệm được chấp nhận, sẽ tạo ra tiền lệ khiến các nhà thầu có thể coi tiền tạm ứng là nguồn vốn giá rẻ để tạo lợi nhuận ngoài hợp đồng, làm sai lệch bản chất của cơ chế tạm ứng và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng tiến độ thực hiện dự án.
Sai phạm diễn ra trong bối cảnh hàng loạt vi phạm khác
Việc sử dụng tiền tạm ứng sai mục đích chỉ là một trong nhiều nội dung được Thanh tra Chính phủ chỉ ra tại gói thầu 5.10 – gói thầu xây dựng và lắp đặt thiết bị nhà ga hành khách có giá trị lớn nhất của dự án sân bay Long Thành.
Theo kết luận thanh tra, hồ sơ mời thầu có nhiều sai sót phải sửa đổi nhiều lần; hồ sơ dự thầu của liên danh Vietur sử dụng đồng USD trái quy định nhưng vẫn được chấp nhận và thanh toán; nhiều vật tư, thiết bị thay đổi so với hồ sơ dự thầu; một số hạng mục được thi công trước khi hoàn tất các thủ tục chấp thuận cần thiết.
Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ còn xác định nhiều nhà thầu đã chuyển nhượng một phần công việc với tổng giá trị khoảng 1.596 tỷ đồng cho các đơn vị khác khi chưa được chủ đầu tư chấp thuận theo quy định.
Trên cơ sở đó, cơ quan thanh tra đã chuyển thông tin liên quan đến một số sai phạm cho Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.
Có thể phải xử lý trách nhiệm như thế nào?
Việc Thanh tra Chính phủ kết luận hành vi sử dụng tiền tạm ứng để gửi tiết kiệm là trái thỏa thuận hợp đồng và không đúng quy định pháp luật chưa đồng nghĩa với việc các nhà thầu ngay lập tức bị xử lý hình sự.
Tuy nhiên, tùy theo kết quả rà soát của cơ quan chức năng, các đơn vị liên quan có thể phải hoàn trả các khoản lợi ích phát sinh, bị xử lý vi phạm hợp đồng, xử phạt theo quy định về xây dựng và đấu thầu hoặc bị xem xét trách nhiệm nếu phát hiện có dấu hiệu gây thiệt hại tài sản, vốn nhà nước.
Thanh tra Chính phủ cũng đã kiến nghị các cơ quan quản lý tiếp tục rà soát, xử lý trách nhiệm các tổ chức, cá nhân có liên quan. Trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật gây thất thoát tài sản nhà nước sẽ chuyển cơ quan điều tra xử lý theo quy định.
