Đoạn Video
Ảnh
Thanh Hải Lucky
Thanh Hải Lucky
Trong quá trình tư vấn tâm lý và hướng nghiệp cho học sinh, chúng tôi ghi nhận nhiều trường hợp học sinh chán học, giảm sút kết quả học tập nhưng không xuất phát từ năng lực hay thái độ học tập. Khi được lắng nghe trong một môi trường đủ an toàn, các em mới chia sẻ nguyên nhân sâu xa liên quan đến cảm giác bị đối xử không công bằng, thậm chí cảm thấy bị trù dập trong môi trường học đường. Đây là vấn đề mang tính nhạy cảm, khó xác định đúng sai một cách tuyệt đối vì chịu ảnh hưởng lớn từ cảm nhận chủ quan của trẻ, do đó thường bị người lớn bỏ qua hoặc đánh giá chưa đầy đủ.
Qua quá trình tìm hiểu, có những trường hợp học sinh thực sự bị tác động bởi định kiến cá nhân hoặc cách ứng xử chưa phù hợp của giáo viên. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp học sinh hiểu nhầm khi giáo viên áp dụng kỷ luật hoặc yêu cầu nghiêm khắc hơn với mục tiêu giúp học sinh tiến bộ. Dù nguyên nhân thuộc về phía nào, điểm chung là khi học sinh rơi vào trạng thái bất ổn tâm lý kéo dài, điều này đều ảnh hưởng tiêu cực đến động lực học tập, sự tự tin và quá trình phát triển nhân cách. Trong những tình huống như vậy, vai trò đồng hành của gia đình và sự hỗ trợ chuyên môn từ các nhà tư vấn tâm lý giáo dục là hết sức cần thiết.
Từ góc độ chuyên môn, vụ việc giáo viên tiếng Anh tại Trường Tiểu học Nguyễn Văn Cừ, tỉnh Gia Lai, bị phản ánh sửa bài kiểm tra cuối học kỳ I của học sinh từ đúng thành sai để hạ điểm là một trường hợp điển hình cho thấy những hệ lụy tâm lý nghiêm trọng có thể xảy ra khi nguyên tắc đánh giá bị xâm phạm. Theo kết quả xác minh ban đầu, một số bài kiểm tra của học sinh lớp 3 và lớp 4 có dấu hiệu bị can thiệp sau khi học sinh hoàn thành bài làm, bao gồm việc thêm nét chữ hoặc thêm từ vào câu trả lời, làm thay đổi kết quả ban đầu. Việc này đã được giáo viên thừa nhận và hiện đang được các cơ quan chức năng xử lý theo quy định.
Cần nhấn mạnh rằng, dù động cơ được giải trình là nhằm tránh việc học sinh chủ quan khi đạt điểm cao, thì hành vi chỉnh sửa bài làm của học sinh vẫn là vi phạm nghiêm trọng về chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp. Đặc biệt ở bậc tiểu học, giáo viên không chỉ giữ vai trò truyền đạt kiến thức mà còn là người định hình nhận thức ban đầu của trẻ về công bằng, nỗ lực và giá trị bản thân. Khi một đứa trẻ làm bài đúng nhưng bị đánh giá sai, trẻ có xu hướng nghi ngờ chính năng lực của mình, giảm niềm tin vào việc cố gắng và dần hình thành tâm lý bất lực trong học tập.
Thực tế tư vấn cho thấy, phần lớn học sinh trong những tình huống này không chủ động chia sẻ với gia đình. Các em lo sợ không được tin tưởng, sợ phản ánh sẽ khiến tình hình trở nên căng thẳng hơn hoặc sợ bị quy kết là đổ lỗi cho giáo viên. Việc không được giải tỏa kịp thời khiến những tổn thương tâm lý tích tụ, biểu hiện ra ngoài bằng sự chán học, né tránh môn học hoặc thay đổi hành vi.
Từ những phân tích trên, chúng tôi xin đưa ra một số khuyến nghị đối với phụ huynh và nhà trường. Đối với gia đình, khi nhận thấy con có dấu hiệu chán học hoặc thay đổi cảm xúc tiêu cực liên quan đến trường lớp, phụ huynh cần ưu tiên lắng nghe và công nhận cảm xúc của con, thay vì vội vàng đánh giá đúng sai. Việc tin vào cảm xúc của trẻ không đồng nghĩa với việc quy kết trách nhiệm cho giáo viên, mà là bước đầu giúp trẻ cảm thấy an toàn để chia sẻ và hợp tác tìm giải pháp. Trong trường hợp cần thiết, phụ huynh nên chủ động tìm đến các chuyên gia tư vấn tâm lý giáo dục để được hỗ trợ chuyên môn, tránh để tình trạng bất ổn kéo dài.
Đối với nhà trường, cần đặc biệt coi trọng yếu tố an toàn tâm lý trong môi trường học đường. Công tác kiểm tra, đánh giá cần được thực hiện minh bạch, có cơ chế giám sát chéo nhằm hạn chế tối đa sai sót và những hành vi can thiệp không phù hợp. Đồng thời, nhà trường cần xây dựng kênh tiếp nhận phản ánh thân thiện, bảo mật, giúp học sinh và phụ huynh có thể bày tỏ lo lắng mà không e ngại bị ảnh hưởng tiêu cực.
Cuối cùng, cần nhìn nhận rằng một đứa trẻ bị tổn thương trong môi trường giáo dục không chỉ mất đi kết quả học tập trước mắt, mà còn có nguy cơ mất niềm tin vào người lớn và giá trị của sự nỗ lực. Việc bảo vệ sức khỏe tinh thần cho học sinh vì thế không phải là trách nhiệm của riêng gia đình hay nhà trường, mà là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ thống giáo dục.
Cô Thanh Hải Lucky
Tư vấn Tâm lý Giáo dục và Hướng nghiệp
Qua quá trình tìm hiểu, có những trường hợp học sinh thực sự bị tác động bởi định kiến cá nhân hoặc cách ứng xử chưa phù hợp của giáo viên. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp học sinh hiểu nhầm khi giáo viên áp dụng kỷ luật hoặc yêu cầu nghiêm khắc hơn với mục tiêu giúp học sinh tiến bộ. Dù nguyên nhân thuộc về phía nào, điểm chung là khi học sinh rơi vào trạng thái bất ổn tâm lý kéo dài, điều này đều ảnh hưởng tiêu cực đến động lực học tập, sự tự tin và quá trình phát triển nhân cách. Trong những tình huống như vậy, vai trò đồng hành của gia đình và sự hỗ trợ chuyên môn từ các nhà tư vấn tâm lý giáo dục là hết sức cần thiết.
Từ góc độ chuyên môn, vụ việc giáo viên tiếng Anh tại Trường Tiểu học Nguyễn Văn Cừ, tỉnh Gia Lai, bị phản ánh sửa bài kiểm tra cuối học kỳ I của học sinh từ đúng thành sai để hạ điểm là một trường hợp điển hình cho thấy những hệ lụy tâm lý nghiêm trọng có thể xảy ra khi nguyên tắc đánh giá bị xâm phạm. Theo kết quả xác minh ban đầu, một số bài kiểm tra của học sinh lớp 3 và lớp 4 có dấu hiệu bị can thiệp sau khi học sinh hoàn thành bài làm, bao gồm việc thêm nét chữ hoặc thêm từ vào câu trả lời, làm thay đổi kết quả ban đầu. Việc này đã được giáo viên thừa nhận và hiện đang được các cơ quan chức năng xử lý theo quy định.
Cần nhấn mạnh rằng, dù động cơ được giải trình là nhằm tránh việc học sinh chủ quan khi đạt điểm cao, thì hành vi chỉnh sửa bài làm của học sinh vẫn là vi phạm nghiêm trọng về chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp. Đặc biệt ở bậc tiểu học, giáo viên không chỉ giữ vai trò truyền đạt kiến thức mà còn là người định hình nhận thức ban đầu của trẻ về công bằng, nỗ lực và giá trị bản thân. Khi một đứa trẻ làm bài đúng nhưng bị đánh giá sai, trẻ có xu hướng nghi ngờ chính năng lực của mình, giảm niềm tin vào việc cố gắng và dần hình thành tâm lý bất lực trong học tập.
Thực tế tư vấn cho thấy, phần lớn học sinh trong những tình huống này không chủ động chia sẻ với gia đình. Các em lo sợ không được tin tưởng, sợ phản ánh sẽ khiến tình hình trở nên căng thẳng hơn hoặc sợ bị quy kết là đổ lỗi cho giáo viên. Việc không được giải tỏa kịp thời khiến những tổn thương tâm lý tích tụ, biểu hiện ra ngoài bằng sự chán học, né tránh môn học hoặc thay đổi hành vi.
Từ những phân tích trên, chúng tôi xin đưa ra một số khuyến nghị đối với phụ huynh và nhà trường. Đối với gia đình, khi nhận thấy con có dấu hiệu chán học hoặc thay đổi cảm xúc tiêu cực liên quan đến trường lớp, phụ huynh cần ưu tiên lắng nghe và công nhận cảm xúc của con, thay vì vội vàng đánh giá đúng sai. Việc tin vào cảm xúc của trẻ không đồng nghĩa với việc quy kết trách nhiệm cho giáo viên, mà là bước đầu giúp trẻ cảm thấy an toàn để chia sẻ và hợp tác tìm giải pháp. Trong trường hợp cần thiết, phụ huynh nên chủ động tìm đến các chuyên gia tư vấn tâm lý giáo dục để được hỗ trợ chuyên môn, tránh để tình trạng bất ổn kéo dài.
Đối với nhà trường, cần đặc biệt coi trọng yếu tố an toàn tâm lý trong môi trường học đường. Công tác kiểm tra, đánh giá cần được thực hiện minh bạch, có cơ chế giám sát chéo nhằm hạn chế tối đa sai sót và những hành vi can thiệp không phù hợp. Đồng thời, nhà trường cần xây dựng kênh tiếp nhận phản ánh thân thiện, bảo mật, giúp học sinh và phụ huynh có thể bày tỏ lo lắng mà không e ngại bị ảnh hưởng tiêu cực.
Cuối cùng, cần nhìn nhận rằng một đứa trẻ bị tổn thương trong môi trường giáo dục không chỉ mất đi kết quả học tập trước mắt, mà còn có nguy cơ mất niềm tin vào người lớn và giá trị của sự nỗ lực. Việc bảo vệ sức khỏe tinh thần cho học sinh vì thế không phải là trách nhiệm của riêng gia đình hay nhà trường, mà là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ thống giáo dục.
Cô Thanh Hải Lucky
Tư vấn Tâm lý Giáo dục và Hướng nghiệp
