Đoạn Video
Ảnh
Cùng một thứ củ, nhưng người Việt lại có hai tên gọi khác nhau, nơi thì gọi là “lạc”, nơi thì gọi là “đậu phộng”. Tuy quen thuộc là thế nhưng không phải ai cũng biết cái gốc gác của hai tên gọi này.
- A lô, bạn đi đến đâu rồi? Sắp tới chưa?
- Bận đợi một chút, mình đang bị “đậu phộng đường".
- Hả? Cái gì? “Đậu phộng đường" là sao?
- Là… lạc đường đó. Ha ha!
Trước hết hãy bàn về từ “lạc”. Đây là cách gọi phổ biến ở miền Bắc. thứ củ này được gọi là “lạc”. Theo lý giải của Phạm Tuấn Vũ, đây là cách gọi rút gọn từ “lạc hoa sinh” (落花生), tên của loại củ này trong tiếng Hán. Theo đó, “Lạc” (落) là “rơi rớt" (cũng là “lạc” trong “lạc hậu", dịch thuần là “rớt lại phía sau"); “Hoa" (花) là “bông hoa"; “Sinh" (生) là “sinh ra" hay “sống".
Theo etymology-encyclopedia lý giải, sở dĩ gọi là “lạc hoa sinh" vì thứ củ này được thành hình trong lòng đất sau khi hoa của chúng bắt đầu rụng xuống. Và như vậy, “lạc” là cách gọi dựa trên thời điểm và quá trình sinh trưởng của củ.
Trong khi đó về phía “đậu phộng”, cách gọi thường thấy ở miền Nam cho thứ củ này. Cách gọi này thực chất là nói trại của “đậu phụng”. Theo Đại Nam Quốc Âm Tự Vị của Huỳnh Tịnh Của ghi chép: Đậu phụng:[t]hứ đậu có trái giống cái đầu con phụng. Tên gọi vì thế không xuất phát từ quá trình sinh trưởng, mà dựa hoàn toàn vào hình dáng của củ, mang đậm lối liên tưởng hình tượng trong ngôn ngữ dân gian.
Tóm lại, “lạc" là cách gọi dựa trên thời điểm những củ này được sinh ra, còn “đậu phộng" là cách gọi dựa trên hình dạng củ của chúng.
Một bên gọi theo cách cây sinh ra, một bên gọi theo hình dáng bên ngoài. “Lạc” và “đậu phộng” vì thế không hề mâu thuẫn, mà chỉ phản ánh hai cách quan sát khác nhau đối với cùng một sự vật. Chính sự khác biệt ấy đã tạo nên nét đa dạng vùng miền rất đặc trưng của tiếng Việt.
- A lô, bạn đi đến đâu rồi? Sắp tới chưa?
- Bận đợi một chút, mình đang bị “đậu phộng đường".
- Hả? Cái gì? “Đậu phộng đường" là sao?
- Là… lạc đường đó. Ha ha!
Một mẩu chuyện vui lại liên quan đến một thứ củ chẳng lạ với người dân Việt Nam: lạc hay đậu phộng. Và đằng sau hia tên gọi là cả một câu chuyện chữ nghĩa không hề đơn giản.Trước hết hãy bàn về từ “lạc”. Đây là cách gọi phổ biến ở miền Bắc. thứ củ này được gọi là “lạc”. Theo lý giải của Phạm Tuấn Vũ, đây là cách gọi rút gọn từ “lạc hoa sinh” (落花生), tên của loại củ này trong tiếng Hán. Theo đó, “Lạc” (落) là “rơi rớt" (cũng là “lạc” trong “lạc hậu", dịch thuần là “rớt lại phía sau"); “Hoa" (花) là “bông hoa"; “Sinh" (生) là “sinh ra" hay “sống".
Theo etymology-encyclopedia lý giải, sở dĩ gọi là “lạc hoa sinh" vì thứ củ này được thành hình trong lòng đất sau khi hoa của chúng bắt đầu rụng xuống. Và như vậy, “lạc” là cách gọi dựa trên thời điểm và quá trình sinh trưởng của củ.
Trong khi đó về phía “đậu phộng”, cách gọi thường thấy ở miền Nam cho thứ củ này. Cách gọi này thực chất là nói trại của “đậu phụng”. Theo Đại Nam Quốc Âm Tự Vị của Huỳnh Tịnh Của ghi chép: Đậu phụng:[t]hứ đậu có trái giống cái đầu con phụng. Tên gọi vì thế không xuất phát từ quá trình sinh trưởng, mà dựa hoàn toàn vào hình dáng của củ, mang đậm lối liên tưởng hình tượng trong ngôn ngữ dân gian.
Một bên gọi theo cách cây sinh ra, một bên gọi theo hình dáng bên ngoài. “Lạc” và “đậu phộng” vì thế không hề mâu thuẫn, mà chỉ phản ánh hai cách quan sát khác nhau đối với cùng một sự vật. Chính sự khác biệt ấy đã tạo nên nét đa dạng vùng miền rất đặc trưng của tiếng Việt.
