Mô hình xe đạp dùng chung ở Trung Quốc phát sinh loạt bất tiện, biến đô thị thành bãi xe khổng lồ

[Nguyễn Thị Phương Thúy]

Xe đạp dùng chung ở Trung Quốc không còn chỉ là câu chuyện về một mô hình giao thông thông minh. Sau giai đoạn phát triển quá nhanh, các thành phố đang phải đối mặt với hàng loạt bất tiện phát sinh: khó tìm xe, khó trả xe, đi bộ xa hơn, bãi đỗ quá tải, xe tràn xuống lòng đường và việc quản lý thiếu đồng bộ. Thách thức hiện nay không phải là có nên dùng xe đạp chia sẻ hay không, mà là làm thế nào để nó thực sự tiện cho người dân mà vẫn không biến đô thị thành một “bãi xe khổng lồ”.

Ở nhiều khu vực quanh ga tàu điện ngầm, số lượng xe đạp dùng chung tăng quá nhanh vào giờ cao điểm khiến vỉa hè chật kín xe, người đi bộ khó di chuyển và giao thông bị ảnh hưởng. Tại ga Xiaonanmen ở Thượng Hải, hàng nghìn nhân viên văn phòng sử dụng xe đạp để đi quãng đường khoảng 1 km từ ga tàu đến khu tài chính gần đó. Kết quả là vào mỗi buổi sáng và buổi tối, xe đạp đổ dồn về ga, tràn cả xuống lòng đường.

Để xử lý tình trạng này, chính quyền áp dụng biện pháp mạnh: cấm đỗ xe đạp dùng chung 24/7 quanh ga. Vấn đề là giải pháp này lại tạo ra một loạt bất tiện mới.

Nhiều người dân phản ánh rằng sau khi ra khỏi ga, họ không còn tìm thấy xe đạp ở gần nữa mà phải đi bộ thêm 400–500 m mới có thể thuê được xe. Chiều ngược lại còn bất tiện hơn: đạp xe đến ga nhưng không thể khóa xe vì đang ở trong vùng cấm, buộc phải tiếp tục đạp thêm vài trăm mét rồi lại đi bộ quay trở lại ga tàu điện ngầm.

Trong những ngày mưa, sự bất tiện này càng rõ rệt. Có người tưởng đã đến nơi nhưng vẫn phải đội mưa đi tìm vị trí được phép trả xe.

Một giải pháp khác được triển khai là phân chia khu vực đỗ xe bằng vạch màu: chỗ cho xe đạp dùng chung, chỗ cho xe cá nhân, chỗ cho xe giao hàng. Trên lý thuyết rất rõ ràng, nhưng thực tế lại khác.

Tại ga Loushanguan, khu vực dành cho xe đạp dùng chung thường bị xe điện cá nhân chiếm chỗ. Người đi xe đạp công cộng đến nơi nhưng không tìm được chỗ đỗ nên phải chen vào các khoảng trống nhỏ hoặc để xe nằm ngang trên lối đi. Hệ quả là vỉa hè vốn đã hẹp càng trở nên lộn xộn, người đi bộ phải né tránh từng chiếc xe.

Ở những điểm tập trung văn phòng đông người, bãi đỗ xe đạp dùng chung thường không đủ sức chứa. Khi bãi đầy, người dùng khóa xe ngay trên làn đường dành cho xe không động cơ. Các phương tiện khác muốn đi qua phải lấn sang làn ngược chiều, làm giao thông hỗn loạn hơn.

Đáng nói là trong khi khu vực dành cho xe đạp dùng chung quá tải, nhiều bãi đỗ xe cá nhân gần đó vẫn còn trống, cho thấy việc phân bổ không gian chưa hợp lý.

Một nghịch lý khác là nhiều ứng dụng hiển thị “khu vực đỗ xe được khuyến nghị”, nhưng người dùng vẫn có thể khóa xe ở ngoài khu vực đó mà không bị hạn chế. Vì muốn tiết kiệm vài chục mét đi bộ, nhiều người đỗ xe sát cửa ga tàu điện ngầm thay vì vào bãi quy định.

Đến giờ cao điểm, xe đạp bị bỏ ngay giữa lối đi, thậm chí nằm ngang trên vỉa hè, khiến khu vực quanh ga trở nên ngổn ngang. Điều đáng chú ý là cả hai cách quản lý đều gây vấn đề:

- Quản quá chặt (cấm đỗ hoàn toàn) khiến người dân phải đi bộ xa, giảm tính tiện lợi của xe đạp dùng chung.

- Quản quá lỏng lại dẫn tới cảnh xe đạp chất đống, chiếm vỉa hè và cản trở giao thông.

Các chuyên gia Trung Quốc cho rằng đây là thước đo năng lực quản trị đô thị: thành phố cần tìm điểm cân bằng giữa trật tự và sự thuận tiện. Nhiều đề xuất đang được thử nghiệm như giới hạn số lượng xe theo từng khu vực, áp dụng hàng rào điện tử chính xác hơn, mở cấm ngoài giờ cao điểm hoặc phát triển xe buýt mini cho “chặng cuối”.