Đoạn Video
Ảnh
Thanh Hải Lucky
Thanh Hải Lucky
Trong những buổi tư vấn hướng nghiệp gần đây tại các trường như Trường THPT Nguyễn Tất Thành, Trường THPT Quang Trung, Trường THPT Nguyễn Gia Thiều hay Trường THPT Khương Hạ, khi đồng hành hỗ trợ truyền thông và tư vấn hướng nghiệp cho các con cùng các thầy cô của Trường Khoa học Giáo dục – Đại học Sư phạm Hà Nội, tôi nhận ra một thực tế rất đáng suy nghĩ: sự mông lung của học sinh trong việc chọn nghề không chỉ là vấn đề thông tin, mà là vấn đề tâm lý phát triển.
Tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Nguyễn Gia Thiều, HN
Ở lứa tuổi 16–17, các con đang ở giai đoạn hình thành bản sắc cá nhân – một khái niệm quan trọng trong tâm lý học phát triển. Đây là thời điểm các con bắt đầu tự hỏi: “Mình là ai? Mình phù hợp với điều gì? Mình muốn trở thành người như thế nào?” Nhưng nghịch lý là, trong khi những câu hỏi đó còn chưa rõ ràng, các con lại phải đưa ra một quyết định rất lớn: chọn ngành, chọn nghề.
Vì vậy, khi một nhóm học sinh trả lời rằng muốn học ngân hàng “để đi cùng nhau cho vui”, đó không hẳn là sự hời hợt. Đó là biểu hiện của nhu cầu được thuộc về một nhóm – một nhu cầu tâm lý rất tự nhiên ở tuổi vị thành niên. Tương tự, khi một bạn nói sẽ thi Y vì bố mẹ làm bác sĩ, điều đó phản ánh áp lực kỳ vọng gia đình – một yếu tố có ảnh hưởng rất mạnh đến lựa chọn nghề nghiệp của học sinh Việt Nam.
Tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Nguyễn Gia Thiều, HN
Một số em khác lại nói “ngành nào cũng được, miễn là dễ đỗ”. Nghe có vẻ thực tế, nhưng dưới góc độ tâm lý, đó có thể là dấu hiệu của trạng thái né tránh quyết định – khi các con chưa đủ tự tin để lựa chọn nên chọn cách an toàn nhất.
Điều đáng nói là, trong những không gian đáng lẽ cần sự đồng hành nhất từ gia đình – như các buổi tư vấn hướng nghiệp – thì phụ huynh lại khá vắng mặt. Từ góc nhìn tâm lý giáo dục, đây là một “khoảng trống hỗ trợ”. Bởi lẽ, ở giai đoạn này, học sinh không cần người quyết định thay, nhưng rất cần người đồng hành để phản chiếu và định hướng.
Tư vấn cho phụ huynh và các con tại trường THPT Nguyễn Tất Thành, ĐH Sư phạm HN
Tôi hiểu, phụ huynh ai cũng bận rộn với công việc và mưu sinh. Chính bản thân tôi cũng từng phải xin nghỉ phép – trong khi công việc không hề dễ sắp xếp – chỉ để có thể tham gia những buổi tư vấn hướng nghiệp hay các hoạt động dã ngoại cùng học sinh. Nhưng càng đi, tôi càng thấy rõ: đây không chỉ là những buổi “nghe thông tin”, mà là cơ hội để hiểu con ở một góc rất khác.
Có những điều, ở nhà con không nói. Nhưng khi đứng trước một lựa chọn nghề nghiệp, khi nghe người khác hỏi, con sẽ bộc lộ. Nếu bố mẹ có mặt, đó sẽ là khoảnh khắc rất quý giá để hiểu:
Tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Quang Trung, Đống Đa, HN
Trong tâm lý giáo dục, người ta gọi đó là quá trình “đồng kiến tạo” (co-construction) – khi cha mẹ và con cùng tham gia vào việc hình thành nhận thức và quyết định. Nếu thiếu đi sự hiện diện của phụ huynh, quá trình này dễ bị thay thế bởi bạn bè, mạng xã hội hoặc những thông tin rời rạc.
Một học sinh 17 tuổi không thiếu thông tin. Thứ các con thiếu là khả năng hiểu và xử lý thông tin đó theo cách phù hợp với bản thân. Và đây chính là vai trò của cha mẹ: không phải đưa ra đáp án, mà là giúp con đặt câu hỏi đúng.
Hướng nghiệp, vì thế, không nên được nhìn như một quyết định đơn lẻ ở cuối cấp. Đó là một quá trình tâm lý – nơi con dần hiểu mình, thử sai, điều chỉnh và trưởng thành. Trong quá trình đó, sự có mặt của phụ huynh không cần quá nhiều, nhưng cần đúng lúc.
Chỉ một buổi cùng con đi nghe tư vấn, một câu hỏi sau khi về nhà, một lần kiên nhẫn lắng nghe… cũng có thể giúp con đi khác.
Bởi vì xét cho cùng,
một lựa chọn nghề nghiệp đúng không chỉ đến từ năng lực của con, mà còn đến từ chất lượng của sự đồng hành mà con nhận được.
Cô Thanh Hải Lucky
Tư vấn Tâm lý Giáo dục và Hướng nghiệp
Tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Nguyễn Gia Thiều, HN
Ở lứa tuổi 16–17, các con đang ở giai đoạn hình thành bản sắc cá nhân – một khái niệm quan trọng trong tâm lý học phát triển. Đây là thời điểm các con bắt đầu tự hỏi: “Mình là ai? Mình phù hợp với điều gì? Mình muốn trở thành người như thế nào?” Nhưng nghịch lý là, trong khi những câu hỏi đó còn chưa rõ ràng, các con lại phải đưa ra một quyết định rất lớn: chọn ngành, chọn nghề.
Vì vậy, khi một nhóm học sinh trả lời rằng muốn học ngân hàng “để đi cùng nhau cho vui”, đó không hẳn là sự hời hợt. Đó là biểu hiện của nhu cầu được thuộc về một nhóm – một nhu cầu tâm lý rất tự nhiên ở tuổi vị thành niên. Tương tự, khi một bạn nói sẽ thi Y vì bố mẹ làm bác sĩ, điều đó phản ánh áp lực kỳ vọng gia đình – một yếu tố có ảnh hưởng rất mạnh đến lựa chọn nghề nghiệp của học sinh Việt Nam.
Tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Nguyễn Gia Thiều, HN
Một số em khác lại nói “ngành nào cũng được, miễn là dễ đỗ”. Nghe có vẻ thực tế, nhưng dưới góc độ tâm lý, đó có thể là dấu hiệu của trạng thái né tránh quyết định – khi các con chưa đủ tự tin để lựa chọn nên chọn cách an toàn nhất.
Điều đáng nói là, trong những không gian đáng lẽ cần sự đồng hành nhất từ gia đình – như các buổi tư vấn hướng nghiệp – thì phụ huynh lại khá vắng mặt. Từ góc nhìn tâm lý giáo dục, đây là một “khoảng trống hỗ trợ”. Bởi lẽ, ở giai đoạn này, học sinh không cần người quyết định thay, nhưng rất cần người đồng hành để phản chiếu và định hướng.
Tư vấn cho phụ huynh và các con tại trường THPT Nguyễn Tất Thành, ĐH Sư phạm HN
Tôi hiểu, phụ huynh ai cũng bận rộn với công việc và mưu sinh. Chính bản thân tôi cũng từng phải xin nghỉ phép – trong khi công việc không hề dễ sắp xếp – chỉ để có thể tham gia những buổi tư vấn hướng nghiệp hay các hoạt động dã ngoại cùng học sinh. Nhưng càng đi, tôi càng thấy rõ: đây không chỉ là những buổi “nghe thông tin”, mà là cơ hội để hiểu con ở một góc rất khác.
Có những điều, ở nhà con không nói. Nhưng khi đứng trước một lựa chọn nghề nghiệp, khi nghe người khác hỏi, con sẽ bộc lộ. Nếu bố mẹ có mặt, đó sẽ là khoảnh khắc rất quý giá để hiểu:
- Con đang thích gì thật sự
- Con đang lo lắng điều gì
- Con đang bị ảnh hưởng bởi ai
Tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Quang Trung, Đống Đa, HN
Trong tâm lý giáo dục, người ta gọi đó là quá trình “đồng kiến tạo” (co-construction) – khi cha mẹ và con cùng tham gia vào việc hình thành nhận thức và quyết định. Nếu thiếu đi sự hiện diện của phụ huynh, quá trình này dễ bị thay thế bởi bạn bè, mạng xã hội hoặc những thông tin rời rạc.
Một học sinh 17 tuổi không thiếu thông tin. Thứ các con thiếu là khả năng hiểu và xử lý thông tin đó theo cách phù hợp với bản thân. Và đây chính là vai trò của cha mẹ: không phải đưa ra đáp án, mà là giúp con đặt câu hỏi đúng.
Hướng nghiệp, vì thế, không nên được nhìn như một quyết định đơn lẻ ở cuối cấp. Đó là một quá trình tâm lý – nơi con dần hiểu mình, thử sai, điều chỉnh và trưởng thành. Trong quá trình đó, sự có mặt của phụ huynh không cần quá nhiều, nhưng cần đúng lúc.
Chỉ một buổi cùng con đi nghe tư vấn, một câu hỏi sau khi về nhà, một lần kiên nhẫn lắng nghe… cũng có thể giúp con đi khác.
Bởi vì xét cho cùng,
một lựa chọn nghề nghiệp đúng không chỉ đến từ năng lực của con, mà còn đến từ chất lượng của sự đồng hành mà con nhận được.
Cô Thanh Hải Lucky
Tư vấn Tâm lý Giáo dục và Hướng nghiệp
