Trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố "dôi dư" sẽ được bố trí thế nào?

[Mimosa]

Tinh gọn bộ máy nhưng phải bảo đảm ổn định cơ sở, nhiều địa phương tăng kiêm nhiệm và giải quyết dôi dư theo cơ chế linh hoạt.

Việc sáp nhập thôn, tổ dân phố đang được nhiều địa phương triển khai nhằm tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, đi kèm với đó là bài toán không đơn giản: bố trí lại đội ngũ trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, những người gắn trực tiếp với đời sống cộng đồng.

Không thể giữ nguyên số lượng, buộc phải sắp xếp lại

Thực tế, việc sáp nhập không chỉ là gộp địa bàn mà kéo theo yêu cầu tái cơ cấu nhân sự ở cấp cơ sở. Trước đây, cả nước có khoảng 90.000 thôn, tổ dân phố, sau nhiều đợt sắp xếp vẫn còn tình trạng phân tán, dư thừa chức danh.

Theo Khoản 1, 2 và 6 Điều 33 Nghị định 33/2023/NĐ-CP, việc bố trí người hoạt động không chuyên trách được thực hiện theo cơ chế khoán quỹ phụ cấp, đồng thời phải căn cứ vào quy mô dân số và điều kiện cụ thể từng địa bàn.

Các chức danh cơ bản ở thôn, tổ dân phố vẫn gồm: Bí thư chi bộ, Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố, Trưởng ban công tác Mặt trận. Tuy nhiên, sau sáp nhập, số lượng không còn giữ nguyên như trước mà phải lựa chọn, sắp xếp lại theo hướng tinh gọn.

Ba hướng bố trí phổ biến sau sáp nhập

Từ thực tế triển khai tại các địa phương, báo chí ghi nhận ba phương án chính:

Thứ nhất, lựa chọn người phù hợp để tiếp tục đảm nhiệm chức danh. Những cá nhân có năng lực, uy tín và đáp ứng yêu cầu quản lý tại đơn vị mới sẽ được giữ lại nhằm bảo đảm tính ổn định ở cơ sở.

Thứ hai, tăng cường kiêm nhiệm. Nhiều nơi đang triển khai mô hình Bí thư chi bộ đồng thời là Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố. Đây được xem là giải pháp phù hợp với chủ trương giảm đầu mối, nâng cao hiệu lực lãnh đạo.

Thứ ba, giải quyết dôi dư. Những người không được bố trí tiếp sẽ thực hiện chính sách hỗ trợ theo quy định, tùy thuộc vào từng địa phương.

Như vậy, việc sắp xếp không mang tính “cào bằng” mà là quá trình tái cơ cấu có chọn lọc, vừa tinh giản bộ máy vừa duy trì ổn định cộng đồng dân cư.

Chính sách với người dôi dư: không có một khuôn mẫu chung

Một điểm đáng chú ý là chế độ đối với trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố dôi dư sau sáp nhập không áp dụng thống nhất trên toàn quốc.

Theo quy định tại Khoản 4 Điều 33 Nghị định 33/2023/NĐ-CP, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh được quyền quyết định mức phụ cấp, chế độ và chính sách phù hợp với điều kiện thực tế. Vì vậy, mỗi địa phương sẽ có cách hỗ trợ khác nhau, thường bao gồm:

• Hỗ trợ một lần hoặc theo thời gian công tác
• Bổ sung khoản hỗ trợ ổn định đời sống
• Giải quyết các quyền lợi liên quan đến bảo hiểm

Bổ sung bảo hiểm xã hội: điểm mới mang tính dài hạn

Một thay đổi quan trọng là từ ngày 1/7/2025, theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố sẽ thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Quy định này giúp đội ngũ trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, kể cả những người nghỉ sau sáp nhập, có thêm bảo đảm an sinh lâu dài, thay vì chỉ phụ thuộc vào các khoản hỗ trợ ngắn hạn.

Theo các phân tích, việc sáp nhập thôn, tổ dân phố là một phần trong tổng thể cải cách bộ máy hành chính, hướng tới mô hình tinh gọn, hiệu quả hơn. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực nhạy cảm vì liên quan trực tiếp đến con người và đời sống cộng đồng.

Do đó, cách tiếp cận hiện nay được đánh giá là “siết về tổ chức nhưng mở về quyền lợi”:

• Siết số lượng chức danh, khuyến khích kiêm nhiệm
• Trao quyền cho địa phương xây dựng chính sách
• Bổ sung bảo hiểm xã hội để bảo đảm lâu dài

Trong bối cảnh đó, mục tiêu cuối cùng không chỉ là tinh giản bộ máy, mà còn là giữ vững ổn định xã hội ở cấp cơ sở, nơi mọi thay đổi về nhân sự đều tác động trực tiếp đến người dân.