Vì sao Ngân hàng Nhà nước đề xuất Giám sát riêng nhóm khách hàng VIP, lãnh đạo ngân hàng để phòng chống rửa tiền?

[Duke✔]

Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng. Theo dự thảo, ba nhóm sẽ được đưa vào hệ thống dữ liệu giám sát theo mức độ rủi ro. Nhóm thứ nhất là lãnh đạo ngân hàng, gồm thành viên hội đồng quản trị hoặc hội đồng thành viên, ban kiểm soát và ban giám đốc từ cấp giám đốc khối trở lên. Họ phải kê khai họ tên, quốc tịch và tỉ lệ sở hữu vốn điều lệ. Nhóm thứ hai là các cổ đông ngoại lớn nhất của ngân hàng. Nhóm thứ ba là khách hàng VIP, tức khách hàng ưu tiên, thường có giao dịch hoặc số dư lớn và được ngân hàng chăm sóc riêng. Nhóm này sẽ được thống kê và theo dõi tách biệt. Bài gốc không nêu tiêu chí cụ thể thế nào là khách VIP.

Lý do chính đưa ra đề xuất này theo mình hiểu là áp lực từ Danh sách Xám - danh sách các quốc gia bị giám sát tăng cường về phòng chống rửa tiền, do Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF) công bố (FATF là tổ chức liên chính phủ quốc tế chuyên đặt ra chuẩn mực toàn cầu về lĩnh vực này). Việt Nam nằm trong danh sách này từ tháng 6 năm 2023 và phải thực hiện kế hoạch 17 hành động để được rút tên. Việc bị liệt vào danh sách thường kéo theo nhiều bất lợi như các giao dịch tài chính với nước đó bị các ngân hàng và đối tác nước ngoài xem xét kỹ hơn, khiến chi phí và thời gian tăng lên. Uy tín quốc gia giảm, có thể làm nhà đầu tư và tổ chức tài chính quốc tế e ngại. Đây cũng là lý do Việt Nam cần sớm khắc phục các thiếu sót.

Vì vậy, dự thảo chuyển sang cách làm theo chuẩn quốc tế, tức là tập trung vào đối tượng và lĩnh vực có nguy cơ cao. Nhóm VIP và lãnh đạo ngân hàng được theo dõi riêng vì họ thường có giao dịch lớn, phức tạp và có ảnh hưởng đến cách vận hành của ngân hàng, nên minh bạch thông tin về họ là cần thiết. Đây là nhận định chung, dự thảo không nêu riêng lý do cho từng nhóm.

Theo mình, đề xuất này hợp lý bởi rủi ro rửa tiền thường nằm ở nhóm có tiền lớn và có quyền lực. Việc theo dõi riêng cũng giúp Việt Nam có cơ sở đáng tin cậy hơn khi làm việc với tổ chức quốc tế để thoát Danh sách Xám. Tuy vậy, việc thực thi nên chú ý về bảo mật dữ liệu vì thông tin về khách VIP và lãnh đạo rất nhạy cảm, cần quy định rõ ai được tiếp cận và dùng vào mục đích gì. Hai là lưu ý thuộc nhóm VIP không đồng nghĩa với đáng ngờ, chỉ nên xếp hạng rủi ro dựa trên hành vi giao dịch cụ thể.