Đoạn Video
Ảnh
david.tuongpham✔
Thành viên nổi tiếng
Thị trưởng thành phố Davao Sebastian Duterte vừa trở thành nhân chứng quan trọng trong phiên tòa luận tội em gái ông, Phó Tổng thống Sara Duterte, tại Thượng viện Philippines. Cùng lúc, anh trai là dân biểu Paolo Duterte cũng bị điều tra về các dự án kiểm soát lũ.
Theo giáo sư chính trị học Froilan Calilung của Đại học Santo Tomas, "cơn bão chính trị" đang chuyển từ Manila về Davao, thành trì của gia tộc Duterte. Ông nói với China Newsweek như vậy.
Triệu tập thị trưởng
Ngày 22/9, tòa luận tội gửi giấy triệu tập đến chính quyền thành phố Davao. Ông Sebastian phải ra làm chứng ở Manila và nộp các hợp đồng, hồ sơ giao dịch với công ty GenCorp từ năm 2020. Tòa cũng yêu cầu thông tin giao dịch với các đơn vị sở hữu hoặc vận hành cửa hàng Jollibee.
GenCorp là doanh nghiệp bà Sara kê khai trong bản kê khai tài sản, nợ và giá trị ròng (SALN) năm 2024 và 2025. Ông Rendel Sopenia, người đứng đầu hệ thống mua sắm điện tử của chính phủ, khai rằng GenCorp trúng 49 hợp đồng công, tổng trị giá khoảng 35,88 triệu peso (khoảng 15,1 tỷ đồng), từ tháng 7/2022 đến tháng 6/2026. Các hợp đồng đến từ chính quyền thành phố Davao, Tổng công ty Bảo hiểm Y tế Philippines (PhilHealth) Khu vực 11 và Cơ quan Phúc lợi Lao động Hải ngoại (OWWA) Khu vực 11.
Ngày 28/9, ông Sopenia cho biết thành phố Davao trao cho GenCorp 15 hợp đồng, tổng trị giá khoảng 34,22 triệu peso (khoảng 14,4 tỷ đồng). Bốn hợp đồng qua đấu thầu công khai, 11 hợp đồng còn lại qua hình thức đấu thầu quy mô nhỏ có thương lượng.
Số liệu này lệch với con số ông Sebastian công bố trước đó, gồm 19 hợp đồng, khoảng 33,26 triệu peso (khoảng 14 tỷ đồng). Ông khẳng định mình và các quan chức thành phố không biết bà Sara có quan hệ kinh doanh với GenCorp, và tên "Duterte" không xuất hiện trong các hợp đồng.
Theo luật mua sắm chính phủ mới, người đứng đầu chính quyền địa phương chịu trách nhiệm về đơn vị đấu thầu. Vì vậy, các công tố viên Hạ viện đề nghị tòa xem xét việc một công ty có quan hệ với phó tổng thống lại trúng thầu của thành phố do anh trai bà làm thị trưởng.
Ngày 29/9, tòa phán quyết ông Sebastian là "nhân chứng bất lợi". Chủ tọa Escudero cho rằng bên công tố đã chứng minh ông có xung đột lợi ích, vì ông là người thân của bà Sara, từng công khai nghi ngờ thủ tục luận tội và nói sẽ không tự nguyện ra tòa nếu không có giấy triệu tập. Quyết định này cho phép công tố đặt câu hỏi dẫn dắt.
(Từ trái sang phải) Paul Duterte, Sara Duterte, Sebastian Duterte
Điều tra "dự án ma"
Giữa tháng 9, Cục Điều tra Quốc gia (NBI) bắt đầu rà soát các dự án kiểm soát lũ tại khu vực bầu cử số 1 của Davao, nơi ông Paolo là dân biểu. Giám đốc NBI Melvin Matibag cho biết 47 trong 100 dự án có vấn đề như khai báo sai, liên quan khoảng 1,9 tỷ peso (khoảng 800 tỷ đồng).
Ông Matibag nêu một ví dụ: một dự án có cùng tọa độ nhưng được chia thành năm khoản ngân sách với năm tên khác nhau.
Ngày 24/9, NBI phối hợp với Ủy ban Kiểm toán cho biết con số 1,9 tỷ chỉ là ước tính sơ bộ. Theo cách thống kê mới, khoảng 7 tỷ peso (khoảng 2.950 tỷ đồng) giá trị dự án tại Davao từ năm 2018 đến 2024 rơi vào tay cùng một nhà thầu.
Ông Matibag cho biết các dự án liên quan đến Genesis88 Construction, do doanh nhân Glenn Escandor đứng đầu. Ông Escandor từng là cố vấn thể thao của Rodrigo Duterte khi còn là thị trưởng Davao, và được bổ nhiệm làm trợ lý tổng thống phụ trách thể thao năm 2016. Theo điều tra năm 2025 của Trung tâm Báo chí Điều tra Philippines (PCIJ), công ty ông chi khoảng 19,9 triệu peso (khoảng 8,4 tỷ đồng) cho quảng cáo tranh cử của bà Sara năm 2022. Truyền thông địa phương cho biết Genesis88 và các đối tác trúng các dự án trị giá hơn 7 tỷ peso tại Davao, phần lớn là kiểm soát lũ.
NBI cũng điều tra thêm hai công ty là Gemma Construction và Agong Construction, có thể liên quan đến gia đình Duterte, và dự kiến triệu tập 51 người.
Ông Paolo cho rằng cuộc điều tra mang tính "chọn lọc". Theo ông, nếu có dự án ma thì phải điều tra mọi khu vực, đồng thời yêu cầu xem xét các dự án tại khu vực của bà Ann Matibag, vợ giám đốc NBI và là dân biểu khu vực số 1 tỉnh Laguna. Ông Matibag đáp rằng NBI không nhắm riêng Davao, và các nơi khác như Iloilo, Pampanga cũng đang bị điều tra.
Vụ việc nằm trong bê bối lớn hơn về kiểm soát lũ. Tháng 7/2025, chính quyền Tổng thống Marcos công bố rà soát toàn diện. Dữ liệu cho thấy khoảng 545 tỷ peso (khoảng 229.400 tỷ đồng) được chi cho 9.855 dự án từ 2022 đến 2025. Việc phát hiện nhiều dự án ma, công trình kém chất lượng và bất thường trong đấu thầu gây phẫn nộ trên cả nước. Bộ Tài chính ước tính thiệt hại kinh tế từ 42,3 đến 118,5 tỷ peso mỗi năm (khoảng 17.800 đến 49.900 tỷ đồng) trong giai đoạn 2023 đến 2025.
Bê bối cũng chạm đến phe chính quyền. Ngày 7/9/2026, cựu Chủ tịch Hạ viện Martin Romualdez, anh em họ của Tổng thống Marcos, bị bắt theo lệnh của tòa Sandiganbayan vì nghi nhận hối lộ khoảng 7,44 tỷ peso (khoảng 3.130 tỷ đồng) từ các dự án kiểm soát lũ. Ông phủ nhận cáo buộc và vụ án đang được xét xử.
Tranh cãi về ngưỡng kết tội
Ngày 23/9, tòa luận tội Thượng viện đảo ngược quy định ngày 6/7 vốn đặt ngưỡng kết tội bà Sara là 16 phiếu, với 13 phiếu thuận, 1 phiếu chống và 6 người không bỏ phiếu.
Quy định mới vẫn giữ yêu cầu đa số hai phần ba của hiến pháp, nhưng chỉ tính những thượng nghị sĩ đủ điều kiện tham gia phiên tòa. Với 20 người hiện đủ điều kiện, hai phần ba là khoảng 13,33 nên cần làm tròn thành 14 phiếu. Con số này có thể thay đổi nếu số thượng nghị sĩ đủ điều kiện thay đổi.
Cùng ngày, luật sư chính của bà Sara là Sheila Sisson cho biết bà bảo lưu quyền tìm biện pháp pháp lý. Hôm sau, cựu Thư ký điều hành Tổng thống Vic Rodriguez đệ đơn lên Tòa án Tối cao đề nghị hủy phán quyết. Ông lập luận rằng Thượng viện đã "viết lại hiến pháp", vì cụm "tất cả các thành viên" không đồng nghĩa với "các thành viên có khả năng tham gia phiên tòa".
Thành trì Davao
Davao là điểm khởi đầu quan trọng trong sự nghiệp của gia tộc Duterte, với ông Rodrigo Duterte từng ba lần làm thị trưởng. Trong bầu cử giữa kỳ 2025, gia tộc tiếp tục thắng lớn. Ông Rodrigo, hiện bị giam tại The Hague, đắc cử thị trưởng với số phiếu gấp tám lần đối thủ. Con trai út Sebastian đắc cử phó thị trưởng và đảm nhiệm chức thị trưởng thay cha. Con trai cả Paolo tái đắc cử dân biểu khu vực số 1, cháu trai Omar đắc cử dân biểu khu vực số 2, và cháu trai Rigo đắc cử ủy viên hội đồng thành phố khu vực số 1.
Học giả Anthony Lawrence Borja của Đại học De La Salle nhận xét việc nhiều nhân vật chủ chốt của gia tộc cùng vướng tranh chấp pháp lý và chính trị là điều hiếm thấy. Theo ông, chính trị quốc gia can dự vào địa phương là khó tránh. Ông nói: "Trừ khi có ứng viên chống Duterte hoặc không thuộc gia tộc Duterte xuất hiện ở cấp địa phương, cuộc điều tra khó ảnh hưởng đáng kể đến cơ sở cử tri của gia đình."
Theo giáo sư chính trị học Froilan Calilung của Đại học Santo Tomas, "cơn bão chính trị" đang chuyển từ Manila về Davao, thành trì của gia tộc Duterte. Ông nói với China Newsweek như vậy.
Triệu tập thị trưởng
Ngày 22/9, tòa luận tội gửi giấy triệu tập đến chính quyền thành phố Davao. Ông Sebastian phải ra làm chứng ở Manila và nộp các hợp đồng, hồ sơ giao dịch với công ty GenCorp từ năm 2020. Tòa cũng yêu cầu thông tin giao dịch với các đơn vị sở hữu hoặc vận hành cửa hàng Jollibee.
GenCorp là doanh nghiệp bà Sara kê khai trong bản kê khai tài sản, nợ và giá trị ròng (SALN) năm 2024 và 2025. Ông Rendel Sopenia, người đứng đầu hệ thống mua sắm điện tử của chính phủ, khai rằng GenCorp trúng 49 hợp đồng công, tổng trị giá khoảng 35,88 triệu peso (khoảng 15,1 tỷ đồng), từ tháng 7/2022 đến tháng 6/2026. Các hợp đồng đến từ chính quyền thành phố Davao, Tổng công ty Bảo hiểm Y tế Philippines (PhilHealth) Khu vực 11 và Cơ quan Phúc lợi Lao động Hải ngoại (OWWA) Khu vực 11.
Ngày 28/9, ông Sopenia cho biết thành phố Davao trao cho GenCorp 15 hợp đồng, tổng trị giá khoảng 34,22 triệu peso (khoảng 14,4 tỷ đồng). Bốn hợp đồng qua đấu thầu công khai, 11 hợp đồng còn lại qua hình thức đấu thầu quy mô nhỏ có thương lượng.
Số liệu này lệch với con số ông Sebastian công bố trước đó, gồm 19 hợp đồng, khoảng 33,26 triệu peso (khoảng 14 tỷ đồng). Ông khẳng định mình và các quan chức thành phố không biết bà Sara có quan hệ kinh doanh với GenCorp, và tên "Duterte" không xuất hiện trong các hợp đồng.
Theo luật mua sắm chính phủ mới, người đứng đầu chính quyền địa phương chịu trách nhiệm về đơn vị đấu thầu. Vì vậy, các công tố viên Hạ viện đề nghị tòa xem xét việc một công ty có quan hệ với phó tổng thống lại trúng thầu của thành phố do anh trai bà làm thị trưởng.
Ngày 29/9, tòa phán quyết ông Sebastian là "nhân chứng bất lợi". Chủ tọa Escudero cho rằng bên công tố đã chứng minh ông có xung đột lợi ích, vì ông là người thân của bà Sara, từng công khai nghi ngờ thủ tục luận tội và nói sẽ không tự nguyện ra tòa nếu không có giấy triệu tập. Quyết định này cho phép công tố đặt câu hỏi dẫn dắt.
(Từ trái sang phải) Paul Duterte, Sara Duterte, Sebastian Duterte
Điều tra "dự án ma"
Giữa tháng 9, Cục Điều tra Quốc gia (NBI) bắt đầu rà soát các dự án kiểm soát lũ tại khu vực bầu cử số 1 của Davao, nơi ông Paolo là dân biểu. Giám đốc NBI Melvin Matibag cho biết 47 trong 100 dự án có vấn đề như khai báo sai, liên quan khoảng 1,9 tỷ peso (khoảng 800 tỷ đồng).
Ông Matibag nêu một ví dụ: một dự án có cùng tọa độ nhưng được chia thành năm khoản ngân sách với năm tên khác nhau.
Ngày 24/9, NBI phối hợp với Ủy ban Kiểm toán cho biết con số 1,9 tỷ chỉ là ước tính sơ bộ. Theo cách thống kê mới, khoảng 7 tỷ peso (khoảng 2.950 tỷ đồng) giá trị dự án tại Davao từ năm 2018 đến 2024 rơi vào tay cùng một nhà thầu.
Ông Matibag cho biết các dự án liên quan đến Genesis88 Construction, do doanh nhân Glenn Escandor đứng đầu. Ông Escandor từng là cố vấn thể thao của Rodrigo Duterte khi còn là thị trưởng Davao, và được bổ nhiệm làm trợ lý tổng thống phụ trách thể thao năm 2016. Theo điều tra năm 2025 của Trung tâm Báo chí Điều tra Philippines (PCIJ), công ty ông chi khoảng 19,9 triệu peso (khoảng 8,4 tỷ đồng) cho quảng cáo tranh cử của bà Sara năm 2022. Truyền thông địa phương cho biết Genesis88 và các đối tác trúng các dự án trị giá hơn 7 tỷ peso tại Davao, phần lớn là kiểm soát lũ.
NBI cũng điều tra thêm hai công ty là Gemma Construction và Agong Construction, có thể liên quan đến gia đình Duterte, và dự kiến triệu tập 51 người.
Ông Paolo cho rằng cuộc điều tra mang tính "chọn lọc". Theo ông, nếu có dự án ma thì phải điều tra mọi khu vực, đồng thời yêu cầu xem xét các dự án tại khu vực của bà Ann Matibag, vợ giám đốc NBI và là dân biểu khu vực số 1 tỉnh Laguna. Ông Matibag đáp rằng NBI không nhắm riêng Davao, và các nơi khác như Iloilo, Pampanga cũng đang bị điều tra.
Vụ việc nằm trong bê bối lớn hơn về kiểm soát lũ. Tháng 7/2025, chính quyền Tổng thống Marcos công bố rà soát toàn diện. Dữ liệu cho thấy khoảng 545 tỷ peso (khoảng 229.400 tỷ đồng) được chi cho 9.855 dự án từ 2022 đến 2025. Việc phát hiện nhiều dự án ma, công trình kém chất lượng và bất thường trong đấu thầu gây phẫn nộ trên cả nước. Bộ Tài chính ước tính thiệt hại kinh tế từ 42,3 đến 118,5 tỷ peso mỗi năm (khoảng 17.800 đến 49.900 tỷ đồng) trong giai đoạn 2023 đến 2025.
Bê bối cũng chạm đến phe chính quyền. Ngày 7/9/2026, cựu Chủ tịch Hạ viện Martin Romualdez, anh em họ của Tổng thống Marcos, bị bắt theo lệnh của tòa Sandiganbayan vì nghi nhận hối lộ khoảng 7,44 tỷ peso (khoảng 3.130 tỷ đồng) từ các dự án kiểm soát lũ. Ông phủ nhận cáo buộc và vụ án đang được xét xử.
Tranh cãi về ngưỡng kết tội
Ngày 23/9, tòa luận tội Thượng viện đảo ngược quy định ngày 6/7 vốn đặt ngưỡng kết tội bà Sara là 16 phiếu, với 13 phiếu thuận, 1 phiếu chống và 6 người không bỏ phiếu.
Quy định mới vẫn giữ yêu cầu đa số hai phần ba của hiến pháp, nhưng chỉ tính những thượng nghị sĩ đủ điều kiện tham gia phiên tòa. Với 20 người hiện đủ điều kiện, hai phần ba là khoảng 13,33 nên cần làm tròn thành 14 phiếu. Con số này có thể thay đổi nếu số thượng nghị sĩ đủ điều kiện thay đổi.
Cùng ngày, luật sư chính của bà Sara là Sheila Sisson cho biết bà bảo lưu quyền tìm biện pháp pháp lý. Hôm sau, cựu Thư ký điều hành Tổng thống Vic Rodriguez đệ đơn lên Tòa án Tối cao đề nghị hủy phán quyết. Ông lập luận rằng Thượng viện đã "viết lại hiến pháp", vì cụm "tất cả các thành viên" không đồng nghĩa với "các thành viên có khả năng tham gia phiên tòa".
Thành trì Davao
Davao là điểm khởi đầu quan trọng trong sự nghiệp của gia tộc Duterte, với ông Rodrigo Duterte từng ba lần làm thị trưởng. Trong bầu cử giữa kỳ 2025, gia tộc tiếp tục thắng lớn. Ông Rodrigo, hiện bị giam tại The Hague, đắc cử thị trưởng với số phiếu gấp tám lần đối thủ. Con trai út Sebastian đắc cử phó thị trưởng và đảm nhiệm chức thị trưởng thay cha. Con trai cả Paolo tái đắc cử dân biểu khu vực số 1, cháu trai Omar đắc cử dân biểu khu vực số 2, và cháu trai Rigo đắc cử ủy viên hội đồng thành phố khu vực số 1.
Học giả Anthony Lawrence Borja của Đại học De La Salle nhận xét việc nhiều nhân vật chủ chốt của gia tộc cùng vướng tranh chấp pháp lý và chính trị là điều hiếm thấy. Theo ông, chính trị quốc gia can dự vào địa phương là khó tránh. Ông nói: "Trừ khi có ứng viên chống Duterte hoặc không thuộc gia tộc Duterte xuất hiện ở cấp địa phương, cuộc điều tra khó ảnh hưởng đáng kể đến cơ sở cử tri của gia đình."
