Đoạn Video
Ảnh
Thanh Hải Lucky✔
Thanh Hải Lucky
Một thay đổi lớn đang được Bộ GD&ĐT chuẩn bị: bộ sách giáo khoa mới, sử dụng thống nhất trên toàn quốc, dự kiến bắt đầu từ năm học 2028-2029.
Điều này có nghĩa gì với học sinh, phụ huynh và giáo viên?
1. Không chỉ “làm lại sách”, mà sẽ rà soát cả chương trình
Theo kế hoạch Bộ GD&ĐT đang triển khai, trước khi xây dựng bộ sách mới sẽ phải rà soát, hoàn thiện chương trình giáo dục phổ thông, đồng thời nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá, thi và tuyển sinh.
Nói đơn giản: sách giáo khoa mới phải đi cùng với cách dạy, cách học và cách kiểm tra mới.
Đây là điểm rất quan trọng. Nếu chỉ thay cuốn sách mà cách dạy và cách thi vẫn như cũ thì rất khó tạo ra một thay đổi thực chất.
Theo định hướng được nêu, chương trình sẽ tăng cường giáo dục toàn diện, trải nghiệm và thực hành; chú trọng năng lực số, STEM, ngoại ngữ, ứng dụng AI có chọn lọc, nghệ thuật và giáo dục thể chất. Tiếng Anh cũng được định hướng từng bước trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
2. Điểm đáng chú ý nhất: một bộ sách dùng thống nhất toàn quốc
Nếu kế hoạch được thực hiện đúng lộ trình, từ năm học 2028-2029, học sinh trên cả nước sẽ sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất.
Điều này khác với giai đoạn thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018, khi có nhiều bộ sách giáo khoa cùng được sử dụng.
Việc thống nhất một bộ sách có thể giúp giảm sự chênh lệch trong tiếp cận tài liệu học tập, thuận lợi hơn cho việc chuyển trường giữa các địa phương và có thể giảm những chi phí phát sinh trong quá trình lựa chọn, cung ứng nhiều bộ sách.
Nhưng đi cùng với đó là một yêu cầu rất lớn:
Một bộ sách dùng cho cả nước phải bảo đảm chất lượng và phù hợp với học sinh ở những điều kiện rất khác nhau.
Học sinh ở thành thị, nông thôn, miền núi, vùng khó khăn không có cùng điều kiện học tập. Vì vậy, sách thống nhất nhưng cách tổ chức dạy học vẫn cần đủ linh hoạt để giáo viên và nhà trường đáp ứng thực tế từng địa phương.
3. Một thay đổi rất đáng chú ý: Nhà nước sẽ nắm bản quyền
Theo kế hoạch đang được nghiên cứu, Bộ GD&ĐT sẽ đề xuất cơ sở pháp lý để bản quyền bộ sách giáo khoa thống nhất là tài sản của Nhà nước.
Đồng thời, cơ quan được giao nhiệm vụ sẽ tiếp nhận, quản lý hồ sơ, bản thảo, dữ liệu và đăng ký quyền tác giả; nghiên cứu cơ chế khai thác bản quyền để tiến tới phát hành miễn phí sách giáo khoa cho học sinh theo lộ trình.
Nếu thực hiện được, đây sẽ là thay đổi rất đáng kể.
Bởi sách giáo khoa không phải là một sản phẩm tiêu dùng thông thường. Mỗi năm hàng triệu học sinh phải mua sách, vì vậy chỉ cần giảm được chi phí sách giáo khoa cho mỗi gia đình cũng tạo ra tác động xã hội rất lớn.
4. Không chỉ bản quyền, cách in và phát hành cũng sẽ được thay đổi
Bộ GD&ĐT cũng đang nghiên cứu việc cắt giảm các khâu trung gian, đổi mới việc biên soạn, xuất bản, phát hành và cung ứng sách.
Đáng chú ý là phương án nghiên cứu giao các địa phương chịu trách nhiệm in và phát hành sách giáo khoa, với mục tiêu giảm chi phí, tiết kiệm ngân sách và tiền mua sách của phụ huynh.
Như vậy, bài toán của bộ sách mới không chỉ là:
“Viết sách gì?”
mà còn là:
“Ai sở hữu bản quyền? Ai in? Ai phát hành? Giá bao nhiêu? Làm thế nào để học sinh được tiếp cận sách thuận lợi và công bằng?”
Đây mới là phần rất đáng chờ đợi.
5. Nhưng phụ huynh chưa cần lo chuyện “đổi sách ngay”
Điều quan trọng là năm học 2026-2027 vẫn chưa phải thời điểm áp dụng bộ sách mới này.
Kế hoạch hiện nay mới đang được xây dựng, rà soát và hoàn thiện. Bộ GD&ĐT dự kiến hoàn thành kế hoạch trong tháng 10/2026, sau đó mới triển khai các bước tiếp theo để hướng tới mốc 2028-2029.
Vì vậy, phụ huynh không nên hiểu rằng học sinh hiện tại sẽ ngay lập tức phải thay toàn bộ sách.
Điều tôi quan tâm nhất không phải là “có bao nhiêu bộ sách”, mà là: CON HỌC ĐƯỢC GÌ?
Sau nhiều năm triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, việc chuẩn bị một bộ sách giáo khoa mới là cơ hội để nhìn lại rất nhiều vấn đề.
Sách có dễ học hơn không?
Giáo viên có dễ dạy hơn không?
Học sinh có được thực hành nhiều hơn không?
Kiến thức có gắn với cuộc sống và nghề nghiệp tương lai không?
Cách kiểm tra, thi cử có thực sự đánh giá năng lực của học sinh không?
Và đặc biệt:
Nếu muốn phát triển năng lực số, STEM, ngoại ngữ, AI và kỹ năng thực hành thì cách thi đại học, cách đánh giá học sinh cũng phải thay đổi tương ứng.
Bởi không thể nói một đằng rằng giáo dục phải chuyển từ “học để thi” sang “học để phát triển năng lực”, nhưng cuối cùng học sinh vẫn phải học chủ yếu để đối phó với các bài kiểm tra.
Tôi nghĩ một bộ sách giáo khoa thống nhất chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó đi cùng với một hệ sinh thái giáo dục thống nhất về mục tiêu nhưng linh hoạt trong cách dạy, công bằng trong đánh giá và giảm gánh nặng chi phí cho gia đình.
Nếu làm được như vậy, câu chuyện năm 2028 sẽ không đơn thuần là “cả nước dùng chung một bộ sách”, mà là một bước tiếp theo trong quá trình đổi mới giáo dục.
Điều phụ huynh cần chờ không phải một cuốn sách mới đẹp hơn, mà là một cách học tốt hơn cho con.
Điều này có nghĩa gì với học sinh, phụ huynh và giáo viên?
1. Không chỉ “làm lại sách”, mà sẽ rà soát cả chương trình
Theo kế hoạch Bộ GD&ĐT đang triển khai, trước khi xây dựng bộ sách mới sẽ phải rà soát, hoàn thiện chương trình giáo dục phổ thông, đồng thời nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá, thi và tuyển sinh.
Nói đơn giản: sách giáo khoa mới phải đi cùng với cách dạy, cách học và cách kiểm tra mới.
Đây là điểm rất quan trọng. Nếu chỉ thay cuốn sách mà cách dạy và cách thi vẫn như cũ thì rất khó tạo ra một thay đổi thực chất.
Theo định hướng được nêu, chương trình sẽ tăng cường giáo dục toàn diện, trải nghiệm và thực hành; chú trọng năng lực số, STEM, ngoại ngữ, ứng dụng AI có chọn lọc, nghệ thuật và giáo dục thể chất. Tiếng Anh cũng được định hướng từng bước trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
2. Điểm đáng chú ý nhất: một bộ sách dùng thống nhất toàn quốc
Nếu kế hoạch được thực hiện đúng lộ trình, từ năm học 2028-2029, học sinh trên cả nước sẽ sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất.
Điều này khác với giai đoạn thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018, khi có nhiều bộ sách giáo khoa cùng được sử dụng.
Việc thống nhất một bộ sách có thể giúp giảm sự chênh lệch trong tiếp cận tài liệu học tập, thuận lợi hơn cho việc chuyển trường giữa các địa phương và có thể giảm những chi phí phát sinh trong quá trình lựa chọn, cung ứng nhiều bộ sách.
Nhưng đi cùng với đó là một yêu cầu rất lớn:
Một bộ sách dùng cho cả nước phải bảo đảm chất lượng và phù hợp với học sinh ở những điều kiện rất khác nhau.
Học sinh ở thành thị, nông thôn, miền núi, vùng khó khăn không có cùng điều kiện học tập. Vì vậy, sách thống nhất nhưng cách tổ chức dạy học vẫn cần đủ linh hoạt để giáo viên và nhà trường đáp ứng thực tế từng địa phương.
3. Một thay đổi rất đáng chú ý: Nhà nước sẽ nắm bản quyền
Theo kế hoạch đang được nghiên cứu, Bộ GD&ĐT sẽ đề xuất cơ sở pháp lý để bản quyền bộ sách giáo khoa thống nhất là tài sản của Nhà nước.
Đồng thời, cơ quan được giao nhiệm vụ sẽ tiếp nhận, quản lý hồ sơ, bản thảo, dữ liệu và đăng ký quyền tác giả; nghiên cứu cơ chế khai thác bản quyền để tiến tới phát hành miễn phí sách giáo khoa cho học sinh theo lộ trình.
Nếu thực hiện được, đây sẽ là thay đổi rất đáng kể.
Bởi sách giáo khoa không phải là một sản phẩm tiêu dùng thông thường. Mỗi năm hàng triệu học sinh phải mua sách, vì vậy chỉ cần giảm được chi phí sách giáo khoa cho mỗi gia đình cũng tạo ra tác động xã hội rất lớn.
4. Không chỉ bản quyền, cách in và phát hành cũng sẽ được thay đổi
Bộ GD&ĐT cũng đang nghiên cứu việc cắt giảm các khâu trung gian, đổi mới việc biên soạn, xuất bản, phát hành và cung ứng sách.
Đáng chú ý là phương án nghiên cứu giao các địa phương chịu trách nhiệm in và phát hành sách giáo khoa, với mục tiêu giảm chi phí, tiết kiệm ngân sách và tiền mua sách của phụ huynh.
Như vậy, bài toán của bộ sách mới không chỉ là:
“Viết sách gì?”
mà còn là:
“Ai sở hữu bản quyền? Ai in? Ai phát hành? Giá bao nhiêu? Làm thế nào để học sinh được tiếp cận sách thuận lợi và công bằng?”
Đây mới là phần rất đáng chờ đợi.
5. Nhưng phụ huynh chưa cần lo chuyện “đổi sách ngay”
Điều quan trọng là năm học 2026-2027 vẫn chưa phải thời điểm áp dụng bộ sách mới này.
Kế hoạch hiện nay mới đang được xây dựng, rà soát và hoàn thiện. Bộ GD&ĐT dự kiến hoàn thành kế hoạch trong tháng 10/2026, sau đó mới triển khai các bước tiếp theo để hướng tới mốc 2028-2029.
Vì vậy, phụ huynh không nên hiểu rằng học sinh hiện tại sẽ ngay lập tức phải thay toàn bộ sách.
Điều tôi quan tâm nhất không phải là “có bao nhiêu bộ sách”, mà là: CON HỌC ĐƯỢC GÌ?
Sau nhiều năm triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, việc chuẩn bị một bộ sách giáo khoa mới là cơ hội để nhìn lại rất nhiều vấn đề.
Sách có dễ học hơn không?
Giáo viên có dễ dạy hơn không?
Học sinh có được thực hành nhiều hơn không?
Kiến thức có gắn với cuộc sống và nghề nghiệp tương lai không?
Cách kiểm tra, thi cử có thực sự đánh giá năng lực của học sinh không?
Và đặc biệt:
Nếu muốn phát triển năng lực số, STEM, ngoại ngữ, AI và kỹ năng thực hành thì cách thi đại học, cách đánh giá học sinh cũng phải thay đổi tương ứng.
Bởi không thể nói một đằng rằng giáo dục phải chuyển từ “học để thi” sang “học để phát triển năng lực”, nhưng cuối cùng học sinh vẫn phải học chủ yếu để đối phó với các bài kiểm tra.
Tôi nghĩ một bộ sách giáo khoa thống nhất chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó đi cùng với một hệ sinh thái giáo dục thống nhất về mục tiêu nhưng linh hoạt trong cách dạy, công bằng trong đánh giá và giảm gánh nặng chi phí cho gia đình.
Nếu làm được như vậy, câu chuyện năm 2028 sẽ không đơn thuần là “cả nước dùng chung một bộ sách”, mà là một bước tiếp theo trong quá trình đổi mới giáo dục.
Điều phụ huynh cần chờ không phải một cuốn sách mới đẹp hơn, mà là một cách học tốt hơn cho con.
