Cập nhật tình hình chuẩn bị phương án sáp nhập thôn, tổ dân phố ở các địa phương

[Kim Phát Tài]

Chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố trong năm 2026 đang được các bộ, ngành và địa phương triển khai theo lộ trình chung nhằm tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả quản lý ở cơ sở. Đến nay, Bộ Nội vụ đã phối hợp với các cơ quan liên quan báo cáo cấp có thẩm quyền về định hướng sắp xếp lại hệ thống thôn, tổ dân phố trên phạm vi cả nước.

Theo định hướng đang được xây dựng, việc sắp xếp sẽ theo hướng giảm số lượng thôn, tổ dân phố nhưng vẫn bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế của từng vùng miền, địa bàn dân cư và đặc thù quản lý của từng địa phương.

Các văn bản đang được dùng làm căn cứ triển khai

Hiện nay, việc tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố vẫn được thực hiện theo các quy định tại Thông tư 04/2012/TT-BNV của Bộ Nội vụ. Một số nội dung của thông tư này đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 14/2018/TT-BNV và Thông tư 05/2022/TT-BNV.

Ngoài các quy định hiện hành, định hướng sắp xếp thôn, tổ dân phố năm 2026 còn được đề cập trong nhiều văn bản chỉ đạo quan trọng như Công văn 11776/BNV-CQĐP năm 2025, Kết luận 210-KL/TW năm 2025, Quyết định 759/QĐ-TTg năm 2025 và Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Theo kế hoạch của Chính phủ, Bộ Nội vụ được giao nghiên cứu phương án sắp xếp các thôn, tổ dân phố và đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở, dự kiến hoàn thành trong quý II/2026.

Bộ Nội vụ đang xây dựng nghị định mới về thôn, tổ dân phố

Bộ Nội vụ đang chủ trì xây dựng nghị định mới quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố cũng như chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách tại cơ sở.

Theo đại diện Bộ Nội vụ, đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương triển khai sắp xếp trong thời gian tới. Nghị định được nghiên cứu theo hướng bảo đảm tính khả thi, phù hợp thực tiễn và có tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy ở cơ sở.

Song song với đó, Bộ Nội vụ cũng được giao nghiên cứu mô hình tự quản cộng đồng dân cư tại thôn, tổ dân phố trong bối cảnh mới, dự kiến trình cấp có thẩm quyền trong quý III/2026.

Hàng loạt tỉnh, thành đã có chỉ đạo liên quan

Nhiều địa phương trên cả nước hiện đã ban hành kế hoạch hoặc giao nhiệm vụ rà soát, chuẩn bị phương án sắp xếp thôn, tổ dân phố.

Tại Hà Nội, UBND thành phố yêu cầu triển khai sắp xếp bộ máy và cán bộ cấp xã, đồng thời thực hiện sắp xếp thôn, tổ dân phố theo chỉ đạo của Trung ương và Chính phủ trong Kế hoạch cải cách hành chính năm 2026.

Khánh Hòa đã yêu cầu rà soát, thực hiện chủ trương sắp xếp đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã và thôn, tổ dân phố theo kế hoạch cải cách hành chính năm 2026.

Tại Ninh Bình, địa phương đang rà soát và điều chỉnh quy hoạch đô thị, nông thôn gắn với phương án sắp xếp đơn vị hành chính.

Lạng Sơn giao Sở Nội vụ tiếp tục triển khai việc sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố theo chỉ đạo của Trung ương.

Ở Quảng Ngãi, Bí thư Tỉnh ủy Hồ Văn Niên yêu cầu đẩy nhanh việc rà soát, sắp xếp tổ chức bộ máy cơ sở và khẩn trương triển khai sắp xếp thôn, tổ dân phố gắn với nâng cao chất lượng đội ngũ hoạt động không chuyên trách.

Trong khi đó, Nghệ An yêu cầu các địa phương chủ động chuẩn bị phương án sắp xếp khối, xóm, bản, tổ dân phố khi có hướng dẫn chính thức từ Trung ương.

Định hướng chung: giảm đầu mối, tăng hiệu quả quản lý

Theo Bộ Nội vụ, việc sắp xếp sẽ hướng tới tinh gọn hệ thống tổ chức ở cơ sở, giảm áp lực quản lý trực tiếp cho chính quyền cấp xã và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị địa phương.

Tính đến cuối năm 2021, cả nước có 90.508 thôn, tổ dân phố, gồm 69.580 thôn và 20.928 tổ dân phố. Theo kế hoạch, việc rà soát và sắp xếp sẽ được triển khai trên phạm vi toàn quốc trong năm 2026.

Hiện nhiều địa phương đã bắt đầu xây dựng đề án sắp xếp lại các đơn vị thôn, bản, tổ dân phố để chuẩn bị cho quá trình triển khai đồng bộ trong thời gian tới.

Những nguyên tắc được áp dụng khi sắp xếp thôn, tổ dân phố

Theo Điều 3 Thông tư 04/2012/TT-BNV, đã được sửa đổi bởi Thông tư 14/2018/TT-BNV, việc tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố phải bảo đảm tính tự quản của cộng đồng dân cư, đồng thời chịu sự quản lý trực tiếp của chính quyền cấp xã và sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng.

Các hoạt động tại cơ sở phải tuân thủ pháp luật, thực hiện dân chủ, công khai và minh bạch theo hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

Quy định cũng nêu rõ hạn chế chia tách các thôn, tổ dân phố đang hoạt động ổn định; ưu tiên phương án sáp nhập phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Đối với các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, địa bàn chia cắt phức tạp hoặc chịu tác động của quy hoạch giãn dân, giải phóng mặt bằng, điều kiện thành lập mới có thể linh hoạt hơn so với quy định chung. Trường hợp cộng đồng dân cư mới hình thành chưa đủ điều kiện lập đơn vị mới thì sẽ được ghép vào thôn hoặc tổ dân phố liền kề.