Giáo dục đại học bước vào “cuộc đua lớn”: Cơ hội rộng mở nhưng áp lực cũng chưa từng có

[Thanh Hải Lucky]

Giáo dục đại học Việt Nam đang bước vào một giai đoạn có thể coi là bước ngoặt. Không còn là câu chuyện mở rộng quy mô hay tăng chỉ tiêu đơn thuần, các trường đang đứng trước một “cuộc đua lớn” – nơi mà chất lượng, năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng với thời đại trở thành yếu tố quyết định.

Điểm đáng chú ý là chưa bao giờ giáo dục đại học lại có nhiều điều kiện thuận lợi như hiện nay. Hàng loạt chủ trương lớn về đổi mới, tự chủ đại học, chuyển đổi số, phát triển khoa học công nghệ đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Đặc biệt, định hướng trao quyền tự chủ sâu hơn cho các trường – không chỉ về tài chính mà cả học thuật, tổ chức và chiến lược – được xem là “chìa khóa” để tạo ra đột phá.

Điều này đồng nghĩa với việc các trường không còn phụ thuộc quá nhiều vào cơ chế quản lý tập trung, mà phải tự định hình con đường phát triển của mình. Nhưng đi kèm với quyền tự chủ là trách nhiệm: nếu không đổi mới, không nâng cao chất lượng, các trường sẽ tụt lại ngay trong chính hệ thống.

“Cuộc đua” ở đây không chỉ diễn ra giữa các trường trong nước, mà còn là cạnh tranh với mô hình giáo dục quốc tế, với những chuẩn mực ngày càng cao về đào tạo, nghiên cứu và kết nối doanh nghiệp. Khi giáo dục gắn chặt hơn với nhu cầu của thị trường lao động, các ngành đào tạo buộc phải thay đổi nhanh hơn, thực chất hơn.

Một trong những thách thức lớn hiện nay là sự lệch pha giữa đào tạo và nhu cầu xã hội. Thực tế nhiều năm cho thấy, cơ cấu nguồn nhân lực vẫn chưa hợp lý, dẫn đến tình trạng có ngành thừa, có ngành thiếu. Điều này buộc các trường đại học phải nhìn lại: đào tạo không chỉ để “cấp bằng”, mà phải giải quyết được bài toán việc làm và năng lực thực tế của người học.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang trở thành yêu cầu bắt buộc. Không chỉ dừng ở việc số hóa dữ liệu hay quản lý, mà là thay đổi cách dạy – cách học – cách nghiên cứu. Các trường nào chậm thích nghi sẽ nhanh chóng bị bỏ lại phía sau.

Một yếu tố khác làm nên “cuộc đua lớn” chính là nguồn lực đầu tư. Nhà nước đang định hướng đầu tư mạnh vào hiện đại hóa giáo dục đại học, từ hạ tầng, phòng thí nghiệm đến hệ sinh thái nghiên cứu. Nhưng nguồn lực không tự tạo ra chất lượng, nếu các trường không có chiến lược rõ ràng và khả năng hấp thụ hiệu quả.

Nhìn một cách tổng thể, giáo dục đại học Việt Nam đang đứng trước một nghịch lý thú vị: cơ hội chưa từng lớn, nhưng áp lực cũng chưa từng cao. Cơ hội đến từ chính sách, nguồn lực, công nghệ và hội nhập. Áp lực đến từ cạnh tranh, yêu cầu chất lượng và sự thay đổi nhanh của xã hội.

Trong “cuộc đua” này, sẽ không còn chỗ cho sự an toàn hay trì trệ. Trường nào dám thay đổi, dám đầu tư cho chất lượng và gắn đào tạo với thực tiễn, trường đó sẽ bứt lên. Ngược lại, nếu vẫn đi theo lối cũ, tụt lại phía sau chỉ là vấn đề thời gian.

Và ở trung tâm của cuộc đua ấy, không ai khác chính là người học. Khi đại học thay đổi, cách học – cách chọn ngành – cách chuẩn bị cho tương lai của học sinh cũng buộc phải thay đổi theo.