Minh Phương✔
Thành viên nổi tiếng
Gần 80 năm sau ngày hy sinh, liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm, nguyên mẫu nhân vật “chú bé loắt choắt” trong bài thơ nổi tiếng của nhà thơ Tố Hữu, vẫn chưa được tìm thấy hài cốt. Việc lấy mẫu ADN của hai người em cùng cha khác mẹ mở thêm hy vọng xác định nơi an nghỉ của người thiếu niên đã trở thành hình tượng quen thuộc với nhiều thế hệ học sinh Việt Nam.
Ngày 7/11, tại phường Đông Hải, Công an tỉnh Khánh Hòa phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Công an tổ chức lấy mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm để phục vụ công tác tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt.
Hai người được lấy mẫu là bà Nguyễn Thị Toàn (63 tuổi) và ông Nguyễn Thanh Sơn (59 tuổi), cùng trú tại phường Đô Vinh, tỉnh Khánh Hòa. Cả hai là em cùng cha khác mẹ của liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm.
Đáng chú ý, việc lấy mẫu ADN lần này diễn ra sau khi gia đình và cơ quan chức năng từng gặp vướng mắc về đối tượng thân nhân đủ điều kiện lấy mẫu để đối chiếu. Theo thông tin Tuổi Trẻ đăng tải trước đó, do những người em hiện còn sống của liệt sĩ Lượm đều là em cùng cha khác mẹ, trong khi quy trình lấy mẫu khi đó tập trung vào thân nhân theo dòng mẹ, việc thu thập mẫu phục vụ tìm kiếm hài cốt ông chưa thể triển khai thuận lợi.
Tháng 8/2026, sau khi tiếp nhận phản ánh về trường hợp này, lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa đã chỉ đạo xem xét, đề xuất mở rộng đối tượng lấy mẫu ADN. Công an tỉnh cũng đề xuất các đơn vị liên quan tháo gỡ vướng mắc để gia đình liệt sĩ có thể tham gia chương trình thu nhận mẫu sinh phẩm.
Việc hai người em của liệt sĩ Lượm được lấy mẫu ngày 7/11 là bước tiến đáng chú ý trong quá trình bổ sung dữ liệu di truyền, tạo thêm cơ sở để đối chiếu khi tìm thấy hài cốt chưa xác định được danh tính.
Gần 80 năm gia đình chưa biết nơi an nghỉ của người con
Theo hồ sơ gia đình, liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm (1932-1947), tên khai sinh Nguyễn Thanh, là con trai đầu lòng của ông Nguyễn Tuất. Hiện gia đình ông Nguyễn Thanh Sơn đang thờ cúng liệt sĩ tại phường Đô Vinh, Khánh Hòa.
Trong bản tự khai năm 1977, ông Nguyễn Tuất cho biết từng làm hộ tống viên bưu điện, công tác tại Quy Nhơn, Nha Trang, Ninh Hòa và Phan Thiết. Từ năm 1927 đến năm 1943, ông làm việc tại Quy Nhơn và lập gia đình, sinh người con trai đầu lòng là Nguyễn Văn Lượm.
Năm 1943, ông Tuất chuyển công tác vào Nha Trang, đưa gia đình đi cùng. Lượm theo cha vào đây và tiếp tục học tập khoảng 2 năm. Đến năm 1945-1946, cậu bé rời gia đình, tham gia hoạt động cách mạng tại Nha Trang.
Gia đình không nhận được tin tức về người con trai trong nhiều năm. Mãi sau ngày đất nước thống nhất, ông Tuất mới biết con đã hy sinh thông qua người em ruột là Nguyễn Trọng Quảng, khi người này mang Bằng Tổ quốc ghi công đề ngày 5/5/1958, ghi tên liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm về cho gia đình.
Dù đã nhiều lần tìm kiếm, gia đình vẫn chưa xác định được nơi an nghỉ của liệt sĩ. Bà Nguyễn Thị Toàn cho biết các anh chị em trong gia đình luôn mong muốn tìm được phần mộ của người anh để đưa hài cốt về, thực hiện việc thờ cúng và hậu sự chu toàn.
Chia sẻ với báo chí ngày 7/11, bà Toàn bày tỏ niềm vui khi được lấy mẫu ADN, coi đây là hy vọng lớn nhất mà gia đình chờ đợi suốt gần 80 năm. Ông Nguyễn Thanh Sơn cũng mong việc thu thập mẫu sinh phẩm sẽ giúp tìm được hài cốt người anh trai.
Nguyên mẫu bài thơ nổi tiếng của Tố Hữu
Trong hồi ký Nhớ lại một thời, xuất bản năm 2000, nhà thơ Tố Hữu tiết lộ nhân vật Lượm trong bài thơ cùng tên được xây dựng từ một người cháu trong dòng họ, là con trai của người anh em trong họ.
Theo lời kể được nhà thơ ghi lại, ông không trực tiếp chứng kiến thời điểm Lượm hy sinh. Ông được một chiến sĩ cách mạng công tác tại Bình Trị Thiên kể về một cậu bé liên lạc tên Lượm đã ngã xuống khi đưa thư qua cánh đồng. Câu chuyện về sự hy sinh của thiếu niên dũng cảm đã thôi thúc Tố Hữu sáng tác bài thơ để tưởng nhớ.
Theo ông Nguyễn Xuân (SN 1936), người lưu giữ gia phả dòng họ Nguyễn tại xã Đan Điền, thành phố Huế, liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm gọi nhà thơ Tố Hữu bằng bác.
Bài thơ Lượm với những câu thơ mở đầu "Chú bé loắt choắt/Cái xắc xinh xinh/Cái chân thoăn thoắt/Cái đầu nghênh nghênh" sau đó được đưa vào chương trình giảng dạy Tiếng Việt ở bậc tiểu học. Hình ảnh cậu bé liên lạc hồn nhiên, nhanh nhẹn nhưng dũng cảm đã trở thành ký ức văn học của nhiều thế hệ học sinh Việt Nam.
Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm hài cốt liệt sĩ
Việc lấy mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm diễn ra trong khuôn khổ "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".
Chiến dịch được triển khai từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Các mục tiêu trọng tâm gồm tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; lấy mẫu tại khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt và hoàn thiện cơ sở dữ liệu gene thân nhân liệt sĩ.
Theo Bộ Công an, tính đến ngày 1/10/2026, lực lượng chức năng đã thu nhận 265.765 mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ, đạt 106,3% kế hoạch. Trong đó, 93.175 mẫu đã được phân tích và 90.021 kết quả được cập nhật vào cơ sở dữ liệu phục vụ đối sánh. Cơ sở dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ do Bộ Công an xây dựng, quản lý đã góp phần xác định danh tính 33 anh hùng, liệt sĩ.
Báo Nhân Dân ngày 17/10 cũng thông tin, sau 7 tháng triển khai chiến dịch, các đơn vị đã giám định ADN và trả kết quả gần 800 mẫu hài cốt liệt sĩ, xác định được danh tính hàng chục liệt sĩ.
Theo cơ quan chuyên môn, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ hiện được thực hiện bằng hai phương pháp chính là thực chứng và giám định ADN. Phương pháp ADN được triển khai từ năm 2013 theo Đề án 150, là công cụ khoa học có độ tin cậy cao, giúp đối chiếu thông tin di truyền giữa hài cốt và thân nhân.
Tuy nhiên, công tác này vẫn gặp nhiều khó khăn do hài cốt bị phân hủy sau thời gian dài, thông tin về nơi hy sinh và chôn cất không đầy đủ, trong khi nhiều gia đình không còn thân nhân trực hệ để cung cấp mẫu đối chiếu.
Với trường hợp liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm, việc hai người em cùng cha khác mẹ được lấy mẫu ADN đánh dấu thêm một bước tiến trong hành trình tìm kiếm kéo dài gần 80 năm. Kết quả đối chiếu trong thời gian tới sẽ là cơ sở quan trọng để gia đình và cơ quan chức năng tiếp tục tìm kiếm, xác định nơi an nghỉ của người thiếu niên đã đi vào thơ ca dân tộc.
Bài thơ Lượm của Tố Hữu:
Ngày Huế đổ máu
Chú Hà Nội về
Tình cờ chú cháu
Gặp nhau Hàng Bè.
Chú bé loắt choắt
Cái xắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh
Ca-lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng...
- “Cháu đi liên lạc
Vui lắm chú à
Ở đồn Mang Cá
Thích hơn ở nhà!”
Cháu cười híp mí,
Má đỏ bồ quân:
- “Thôi, chào đồng chí!”
Cháu đi xa dần...
Cháu đi đường cháu
Chú lên đường ra
Đến nay tháng sáu
Chợt nghe tin nhà.
Ra thế
Lượm ơi!
Một hôm nào đó
Như bao hôm nào
Chú đồng chí nhỏ
Bỏ thư vào bao
Vụt qua mặt trận
Đạn bay vèo vèo
Thư đề “Thượng khẩn”
Sợ chi hiểm nghèo?
Đường quê vắng vẻ
Lúa trổ đòng đòng
Ca-lô chú bé
Nhấp nhô trên đồng...
Bỗng loè chớp đỏ
Thôi rồi, Lượm ơi!
Chú đồng chí nhỏ
Một dòng máu tươi!
Cháu nằm trên lúa
Tay nắm chặt bông
Lúa thơm mùi sữa
Hồn bay giữa đồng...
Lượm ơi, còn không?
Chú bé loắt choắt
Cái xắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh
Ca-lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng...
- 1949
Bà Toàn và ông Sơn (đeo kính) điền thông tin cá nhân vào biểu mẫu phục vụ hoạt động lấy mẫu ADN (Ảnh: Nguyễn Văn)/báo Dân Trí
Tháo gỡ vướng mắc trong việc lấy mẫu ADN thân nhân
Ngày 7/11, tại phường Đông Hải, Công an tỉnh Khánh Hòa phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Công an tổ chức lấy mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm để phục vụ công tác tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt.
Hai người được lấy mẫu là bà Nguyễn Thị Toàn (63 tuổi) và ông Nguyễn Thanh Sơn (59 tuổi), cùng trú tại phường Đô Vinh, tỉnh Khánh Hòa. Cả hai là em cùng cha khác mẹ của liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm.
Đáng chú ý, việc lấy mẫu ADN lần này diễn ra sau khi gia đình và cơ quan chức năng từng gặp vướng mắc về đối tượng thân nhân đủ điều kiện lấy mẫu để đối chiếu. Theo thông tin Tuổi Trẻ đăng tải trước đó, do những người em hiện còn sống của liệt sĩ Lượm đều là em cùng cha khác mẹ, trong khi quy trình lấy mẫu khi đó tập trung vào thân nhân theo dòng mẹ, việc thu thập mẫu phục vụ tìm kiếm hài cốt ông chưa thể triển khai thuận lợi.
Tháng 8/2026, sau khi tiếp nhận phản ánh về trường hợp này, lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa đã chỉ đạo xem xét, đề xuất mở rộng đối tượng lấy mẫu ADN. Công an tỉnh cũng đề xuất các đơn vị liên quan tháo gỡ vướng mắc để gia đình liệt sĩ có thể tham gia chương trình thu nhận mẫu sinh phẩm.
Việc hai người em của liệt sĩ Lượm được lấy mẫu ngày 7/11 là bước tiến đáng chú ý trong quá trình bổ sung dữ liệu di truyền, tạo thêm cơ sở để đối chiếu khi tìm thấy hài cốt chưa xác định được danh tính.
Gần 80 năm gia đình chưa biết nơi an nghỉ của người con
Theo hồ sơ gia đình, liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm (1932-1947), tên khai sinh Nguyễn Thanh, là con trai đầu lòng của ông Nguyễn Tuất. Hiện gia đình ông Nguyễn Thanh Sơn đang thờ cúng liệt sĩ tại phường Đô Vinh, Khánh Hòa.
Trong bản tự khai năm 1977, ông Nguyễn Tuất cho biết từng làm hộ tống viên bưu điện, công tác tại Quy Nhơn, Nha Trang, Ninh Hòa và Phan Thiết. Từ năm 1927 đến năm 1943, ông làm việc tại Quy Nhơn và lập gia đình, sinh người con trai đầu lòng là Nguyễn Văn Lượm.
Năm 1943, ông Tuất chuyển công tác vào Nha Trang, đưa gia đình đi cùng. Lượm theo cha vào đây và tiếp tục học tập khoảng 2 năm. Đến năm 1945-1946, cậu bé rời gia đình, tham gia hoạt động cách mạng tại Nha Trang.
Gia đình không nhận được tin tức về người con trai trong nhiều năm. Mãi sau ngày đất nước thống nhất, ông Tuất mới biết con đã hy sinh thông qua người em ruột là Nguyễn Trọng Quảng, khi người này mang Bằng Tổ quốc ghi công đề ngày 5/5/1958, ghi tên liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm về cho gia đình.
Dù đã nhiều lần tìm kiếm, gia đình vẫn chưa xác định được nơi an nghỉ của liệt sĩ. Bà Nguyễn Thị Toàn cho biết các anh chị em trong gia đình luôn mong muốn tìm được phần mộ của người anh để đưa hài cốt về, thực hiện việc thờ cúng và hậu sự chu toàn.
Chia sẻ với báo chí ngày 7/11, bà Toàn bày tỏ niềm vui khi được lấy mẫu ADN, coi đây là hy vọng lớn nhất mà gia đình chờ đợi suốt gần 80 năm. Ông Nguyễn Thanh Sơn cũng mong việc thu thập mẫu sinh phẩm sẽ giúp tìm được hài cốt người anh trai.
Nguyên mẫu bài thơ nổi tiếng của Tố Hữu
Trong hồi ký Nhớ lại một thời, xuất bản năm 2000, nhà thơ Tố Hữu tiết lộ nhân vật Lượm trong bài thơ cùng tên được xây dựng từ một người cháu trong dòng họ, là con trai của người anh em trong họ.
Theo lời kể được nhà thơ ghi lại, ông không trực tiếp chứng kiến thời điểm Lượm hy sinh. Ông được một chiến sĩ cách mạng công tác tại Bình Trị Thiên kể về một cậu bé liên lạc tên Lượm đã ngã xuống khi đưa thư qua cánh đồng. Câu chuyện về sự hy sinh của thiếu niên dũng cảm đã thôi thúc Tố Hữu sáng tác bài thơ để tưởng nhớ.
Theo ông Nguyễn Xuân (SN 1936), người lưu giữ gia phả dòng họ Nguyễn tại xã Đan Điền, thành phố Huế, liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm gọi nhà thơ Tố Hữu bằng bác.
Bài thơ Lượm với những câu thơ mở đầu "Chú bé loắt choắt/Cái xắc xinh xinh/Cái chân thoăn thoắt/Cái đầu nghênh nghênh" sau đó được đưa vào chương trình giảng dạy Tiếng Việt ở bậc tiểu học. Hình ảnh cậu bé liên lạc hồn nhiên, nhanh nhẹn nhưng dũng cảm đã trở thành ký ức văn học của nhiều thế hệ học sinh Việt Nam.
Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm hài cốt liệt sĩ
Việc lấy mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm diễn ra trong khuôn khổ "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".
Chiến dịch được triển khai từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Các mục tiêu trọng tâm gồm tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; lấy mẫu tại khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt và hoàn thiện cơ sở dữ liệu gene thân nhân liệt sĩ.
Theo Bộ Công an, tính đến ngày 1/10/2026, lực lượng chức năng đã thu nhận 265.765 mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ, đạt 106,3% kế hoạch. Trong đó, 93.175 mẫu đã được phân tích và 90.021 kết quả được cập nhật vào cơ sở dữ liệu phục vụ đối sánh. Cơ sở dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ do Bộ Công an xây dựng, quản lý đã góp phần xác định danh tính 33 anh hùng, liệt sĩ.
Báo Nhân Dân ngày 17/10 cũng thông tin, sau 7 tháng triển khai chiến dịch, các đơn vị đã giám định ADN và trả kết quả gần 800 mẫu hài cốt liệt sĩ, xác định được danh tính hàng chục liệt sĩ.
Theo cơ quan chuyên môn, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ hiện được thực hiện bằng hai phương pháp chính là thực chứng và giám định ADN. Phương pháp ADN được triển khai từ năm 2013 theo Đề án 150, là công cụ khoa học có độ tin cậy cao, giúp đối chiếu thông tin di truyền giữa hài cốt và thân nhân.
Tuy nhiên, công tác này vẫn gặp nhiều khó khăn do hài cốt bị phân hủy sau thời gian dài, thông tin về nơi hy sinh và chôn cất không đầy đủ, trong khi nhiều gia đình không còn thân nhân trực hệ để cung cấp mẫu đối chiếu.
Với trường hợp liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm, việc hai người em cùng cha khác mẹ được lấy mẫu ADN đánh dấu thêm một bước tiến trong hành trình tìm kiếm kéo dài gần 80 năm. Kết quả đối chiếu trong thời gian tới sẽ là cơ sở quan trọng để gia đình và cơ quan chức năng tiếp tục tìm kiếm, xác định nơi an nghỉ của người thiếu niên đã đi vào thơ ca dân tộc.
Bài thơ Lượm của Tố Hữu:
Ngày Huế đổ máu
Chú Hà Nội về
Tình cờ chú cháu
Gặp nhau Hàng Bè.
Chú bé loắt choắt
Cái xắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh
Ca-lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng...
- “Cháu đi liên lạc
Vui lắm chú à
Ở đồn Mang Cá
Thích hơn ở nhà!”
Cháu cười híp mí,
Má đỏ bồ quân:
- “Thôi, chào đồng chí!”
Cháu đi xa dần...
Cháu đi đường cháu
Chú lên đường ra
Đến nay tháng sáu
Chợt nghe tin nhà.
Ra thế
Lượm ơi!
Một hôm nào đó
Như bao hôm nào
Chú đồng chí nhỏ
Bỏ thư vào bao
Vụt qua mặt trận
Đạn bay vèo vèo
Thư đề “Thượng khẩn”
Sợ chi hiểm nghèo?
Đường quê vắng vẻ
Lúa trổ đòng đòng
Ca-lô chú bé
Nhấp nhô trên đồng...
Bỗng loè chớp đỏ
Thôi rồi, Lượm ơi!
Chú đồng chí nhỏ
Một dòng máu tươi!
Cháu nằm trên lúa
Tay nắm chặt bông
Lúa thơm mùi sữa
Hồn bay giữa đồng...
Lượm ơi, còn không?
Chú bé loắt choắt
Cái xắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh
Ca-lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng...
- 1949
