Đoạn Video
Ảnh
Chuyên Lão Khoa
Thành viên nổi tiếng
Trong khi đang tìm cách đối phó với loài ốc táo vàng xâm lấn (còn gọi là ốc bươu vàng ở VN) đang tàn phá các cánh đồng rau ở Ý, các nhà khoa học tình cờ phát hiện một điều đáng kinh ngạc: ốc táo có thể tái tạo lại toàn bộ mắt sau khi bị cắt bỏ, một khả năng mà con người cho đến nay vẫn chưa có.
Trứng ốc táo
Phát hiện đến từ nhóm nghiên cứu của Tiến sĩ Alice Accorsi, khi bà nhận lời đề nghị từ Tiến sĩ Alejandro Sánchez Alvarado, Giám đốc khoa học tại Viện Stowers (Mỹ), thử nghiệm cắt bỏ một số bộ phận cơ thể ốc để xem liệu chúng có thể mọc lại. Kết quả khiến họ sửng sốt: ốc táo không chỉ mọc lại mắt, mà còn làm điều đó với tốc độ và độ chính xác đáng kinh ngạc.
“Chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần, các dấu hiệu tái sinh mắt bắt đầu xuất hiện. Và sau chưa đầy một tháng, một con mắt mới đã gần như hoàn chỉnh,” Accorsi chia sẻ với IFLScience.
Dưới kính hiển vi, mắt ốc tái sinh cho thấy cấu trúc gần như không khác biệt so với mắt ban đầu, bao gồm cả thủy tinh thể, tế bào cảm quang và dây thần kinh. Nhưng đáng chú ý là các bộ phận này không tái sinh đồng bộ, một điểm bất thường mà các nhà nghiên cứu cho rằng có thể là chìa khóa mở ra hiểu biết sâu hơn về cơ chế sinh học tái tạo ở động vật.
Một gen quan trọng nổi bật trong quá trình này là pax6 – vốn đã được biết đến là yếu tố chủ chốt trong sự phát triển mắt ở nhiều loài, bao gồm cả ruồi giấm và động vật có xương sống. Khi chỉnh sửa gen này ở ốc táo, con vật vẫn sống khỏe mạnh nhưng không phát triển mắt, lần đầu tiên giới khoa học có cái nhìn cận cảnh về di truyền học của một cơ quan cảm giác phức tạp như mắt.
Con người cũng có mắt với cấu trúc tương tự ốc táo, nhưng lại chỉ dừng lại ở khả năng làm lành vết thương, chứ không thể tái tạo toàn bộ bộ phận như loài ốc này. Giờ đây, với danh sách các gen “ứng viên” trong tay, nhóm nghiên cứu hy vọng có thể lần ra cơ chế phân tử và tế bào chi phối khả năng tái tạo này và từ đó đặt nền móng cho những chiến lược tái tạo mô ở người.
“Điều khiến chúng tôi thực sự phấn khích,” Accorsi nói thêm, “là dù mắt người và mắt ốc tiến hóa hoàn toàn độc lập, chúng lại chia sẻ cùng một bộ mã di truyền nền tảng. Điều này cho thấy tiềm năng áp dụng chéo những gì chúng tôi học được từ ốc táo vào y học tái tạo cho con người.”
Câu hỏi đặt ra bây giờ không còn là liệu một con ốc có thể mọc lại mắt không, mà là: Liệu chúng ta có thể làm điều đó với chính mình?
Nghiên cứu này được công bố trên tạp chí Nature Communications.
Trứng ốc táo
Phát hiện đến từ nhóm nghiên cứu của Tiến sĩ Alice Accorsi, khi bà nhận lời đề nghị từ Tiến sĩ Alejandro Sánchez Alvarado, Giám đốc khoa học tại Viện Stowers (Mỹ), thử nghiệm cắt bỏ một số bộ phận cơ thể ốc để xem liệu chúng có thể mọc lại. Kết quả khiến họ sửng sốt: ốc táo không chỉ mọc lại mắt, mà còn làm điều đó với tốc độ và độ chính xác đáng kinh ngạc.
“Chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần, các dấu hiệu tái sinh mắt bắt đầu xuất hiện. Và sau chưa đầy một tháng, một con mắt mới đã gần như hoàn chỉnh,” Accorsi chia sẻ với IFLScience.
Dưới kính hiển vi, mắt ốc tái sinh cho thấy cấu trúc gần như không khác biệt so với mắt ban đầu, bao gồm cả thủy tinh thể, tế bào cảm quang và dây thần kinh. Nhưng đáng chú ý là các bộ phận này không tái sinh đồng bộ, một điểm bất thường mà các nhà nghiên cứu cho rằng có thể là chìa khóa mở ra hiểu biết sâu hơn về cơ chế sinh học tái tạo ở động vật.
Một gen quan trọng nổi bật trong quá trình này là pax6 – vốn đã được biết đến là yếu tố chủ chốt trong sự phát triển mắt ở nhiều loài, bao gồm cả ruồi giấm và động vật có xương sống. Khi chỉnh sửa gen này ở ốc táo, con vật vẫn sống khỏe mạnh nhưng không phát triển mắt, lần đầu tiên giới khoa học có cái nhìn cận cảnh về di truyền học của một cơ quan cảm giác phức tạp như mắt.
Con người cũng có mắt với cấu trúc tương tự ốc táo, nhưng lại chỉ dừng lại ở khả năng làm lành vết thương, chứ không thể tái tạo toàn bộ bộ phận như loài ốc này. Giờ đây, với danh sách các gen “ứng viên” trong tay, nhóm nghiên cứu hy vọng có thể lần ra cơ chế phân tử và tế bào chi phối khả năng tái tạo này và từ đó đặt nền móng cho những chiến lược tái tạo mô ở người.
“Điều khiến chúng tôi thực sự phấn khích,” Accorsi nói thêm, “là dù mắt người và mắt ốc tiến hóa hoàn toàn độc lập, chúng lại chia sẻ cùng một bộ mã di truyền nền tảng. Điều này cho thấy tiềm năng áp dụng chéo những gì chúng tôi học được từ ốc táo vào y học tái tạo cho con người.”
Câu hỏi đặt ra bây giờ không còn là liệu một con ốc có thể mọc lại mắt không, mà là: Liệu chúng ta có thể làm điều đó với chính mình?
Nghiên cứu này được công bố trên tạp chí Nature Communications.
