Lốc xoáy, mưa đá là gì: Hiểu để đề phòng

[Ánh Bình Minh]

Lốc xoáy và mưa đá là hiện tượng thời tiết cực đoan thường xảy ra vào khoảng các tháng 3, 4, 5, bởi đây là thời điểm giao mùa, khi nào đến giai đoạn không khí lạnh hoạt động yếu dần, thời tiết mát thì hiện tượng lốc xoáy, mưa đá cũng gần như chấm dứt.

Hiện tượng lốc xoáy

Hiện tượng dông, tố, lốc có thể xảy ra ở bất cứ đâu, vì vào thời điểm giao mùa, nhiệt độ giữa các địa phương mang tính bất đồng rất cao, ví dụ có thể vùng này 33-34 độ C, vùng kia chỉ có hơn 20 độ C. Sự khác biệt giữa các vùng mang tính địa phương cùng với hệ thống thời tiết mà nó có mây đối lưu phát triển do đó dễ gây ra lốc xoáy.

Hầu như mọi nơi đều có thể xảy ra hiện tượng lốc xoáy, tuy nhiên lốc xoáy thường tập trung vào thời điểm không khí lạnh tràn xuống, ở những nơi có nền nhiệt độ cao như phía Tây Bắc Bộ và núi phía bắc từ Phú Thọ trở lên, vùng bán trung du Bắc Bộ.

Đặc điểm của lốc xoáy là có tốc độ gió giật rất cao. Không giống cơn bão có quy mô lớn, lốc xoáy chỉ có quy mô nhỏ, tuy nhiên gió giật rất mạnh và đây là yếu tố nguy hiểm nhất khi xảy ra. Về mặt lý thuyết, trong cơn dông, cơn lốc, có gió giật mạnh có thể lên cấp 12. Tuy nhiên, trước đây cũng đã có hiện tượng thời tiết này xảy ra tại Quảng Ninh với sức gió giật mạnh cấp 16. Khi lốc xảy ra, nguy hiểm nhất là gió giật. Bên cạnh đó, trong lốc xoáy thường kèm theo mưa, mưa đá.

Lốc xoáy là một trong những hiện tượng thời tiết cực đoan nguy hiểm, thường xuất hiện đột ngột trong các cơn dông mạnh và có khả năng gây thiệt hại lớn về người cũng như tài sản. Theo các chuyên gia khí tượng, lốc xoáy hình thành khi các khối không khí nóng ẩm gần mặt đất gặp luồng không khí lạnh phía trên, tạo ra dòng đối lưu mạnh và hình thành cột khí xoáy có trục thẳng đứng. Khi tốc độ xoáy tăng nhanh, cột không khí này có thể phát triển thành vòi rồng với sức gió rất lớn, đủ sức cuốn bay mái nhà, làm gãy đổ cây cối, cột điện và hất tung nhiều vật thể lên không trung.

Các nhà khí tượng cho biết lốc xoáy thường xuất hiện trong giai đoạn giao mùa, đặc biệt khi có sự xung đột mạnh giữa khối không khí nóng và lạnh. Ở Việt Nam, hiện tượng này hay xảy ra vào thời điểm chuyển từ mùa khô sang mùa mưa hoặc trong các đợt không khí lạnh cuối mùa kết hợp với nền nhiệt cao. Ngoài ra, rìa hoàn lưu bão và áp thấp nhiệt đới cũng có thể tạo điều kiện thuận lợi cho lốc xoáy phát triển. Do phạm vi hoạt động của lốc xoáy thường rất nhỏ, chỉ vài chục đến vài trăm mét, thời gian tồn tại ngắn và diễn biến nhanh nên việc dự báo chính xác là rất khó khăn.

Mặc dù thời gian tồn tại không dài, lốc xoáy vẫn được xem là dạng thiên tai đặc biệt nguy hiểm bởi sức tàn phá tập trung trên phạm vi hẹp nhưng rất mạnh. Những cơn lốc lớn có thể khiến nhà cửa tốc mái, công trình hư hỏng, cây xanh bật gốc và gây mất điện diện rộng. Trong nhiều trường hợp, lốc xoáy đi kèm mưa đá, sét và gió giật mạnh khiến mức độ rủi ro càng gia tăng. Các chuyên gia khuyến cáo khi xuất hiện mây dông đen, gió đổi hướng đột ngột hoặc có tiếng rít mạnh bất thường, người dân cần nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn, tránh đứng gần cửa kính, cây lớn, biển quảng cáo hay khu vực trống trải để hạn chế nguy cơ tai nạn.

Hiện tượng mưa đá

Mưa đá là hiện tượng thời tiết cực đoan xảy ra khi các hạt nước trong đám mây dông bị luồng không khí mạnh cuốn lên cao tới khu vực có nhiệt độ dưới 0 độ C, sau đó đóng băng thành những viên đá nhỏ. Khi các viên băng này tiếp tục va chạm với hơi nước siêu lạnh trong mây, chúng sẽ lớn dần trước khi rơi xuống mặt đất do trọng lượng vượt quá sức nâng của dòng khí. Kích thước hạt mưa đá có thể chỉ bằng hạt đậu, nhưng trong nhiều trường hợp có thể lớn bằng quả trứng hoặc lớn hơn, gây thiệt hại nghiêm trọng cho nhà cửa, cây trồng và phương tiện giao thông.

Theo các chuyên gia khí tượng, mưa đá thường xuất hiện cùng dông mạnh, lốc xoáy và gió giật dữ dội, phổ biến vào thời điểm giao mùa khi không khí lạnh tràn xuống gặp nền nhiệt nóng ẩm gần mặt đất. Ở Việt Nam, hiện tượng này xảy ra nhiều tại khu vực miền núi và trung du Bắc Bộ, đặc biệt trong các tháng chuyển mùa từ tháng 3 đến tháng 5. Tuy nhiên, những năm gần đây, mưa đá có xu hướng xuất hiện bất thường hơn cả về thời gian lẫn phạm vi, kể cả ở một số khu vực đồng bằng.

Các nhà khí tượng nhận định mưa đá thường hình thành rất nhanh nên việc dự báo chính xác thời điểm và địa điểm xảy ra còn gặp nhiều khó khăn. Trước khi có mưa đá, bầu trời thường xuất hiện mây đen dày đặc, không khí oi nóng, sau đó chuyển lạnh đột ngột kèm gió mạnh và sấm sét liên tục. Khi hiện tượng xảy ra, các viên băng rơi với tốc độ lớn có thể làm vỡ mái tôn, kính cửa, gây hư hỏng hoa màu và đe dọa an toàn của người dân nếu không kịp trú ẩn.

Cơ quan khí tượng khuyến cáo người dân cần chủ động theo dõi dự báo thời tiết trong giai đoạn giao mùa. Khi xuất hiện dông mạnh, nên nhanh chóng vào nhà kiên cố, đóng kín cửa sổ, tránh đứng dưới mái tôn, cây lớn hoặc khu vực trống trải. Các phương tiện như ô tô, xe máy cần được di chuyển tới nơi có mái che để hạn chế thiệt hại do mưa đá gây ra.

Để chủ động trước lốc xoáy, mưa đá, người dân cần chú ý theo dõi các bản tin thời tiết để nhận được cảnh báo của cơ quan dự báo khí tượng.

Có một số dấu hiệu để người dân nhận biết mưa đá chuẩn bị xảy ra dựa vào một vài những đặc điểm như: ban ngày mà có dông mạnh, mây đen kịt trên bầu trời, ban đêm trời dông, sét, gió đang thổi đều đều bỗng lặng đi, trời lạnh hơn đột ngột. Nếu thấy có cảnh báo mưa đá và những dấu hiệu nhận biết như trên, đặc biệt là vào ban đêm, người dân đang làm ở ngoài đồng cần di chuyển vào những ngôi nhà chắc chắn, đặc biệt không được trú ở gốc cây hay ở những ngôi nhà lợp tấm pro-xi măng. Người dân nên nhanh chóng di chuyển sang những ngôi nhà kiên cố, chẳng hạn như nhà mái bằng, nhà tầng gần nhất để tránh mưa đá.