Đoạn Video
Ảnh
Mimosa
Thành viên nổi tiếng
Mỹ và Nga có nguy cơ bước vào một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân lần đầu tiên kể từ sau Chiến tranh Lạnh, nếu hai bên không đạt được thỏa thuận vào phút chót trước khi hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng hết hạn trong chưa đầy một tuần nữa.
Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới (New START) dự kiến hết hiệu lực vào ngày 5/2. Nếu hiệp ước này không được gia hạn hoặc thay thế thì sẽ không còn bất kỳ cơ chế ràng buộc nào đối với kho vũ khí hạt nhân tầm xa của hai cường quốc. Năm 1972, Tổng thống Mỹ Richard Nixon và nhà lãnh đạo Liên Xô Leonid Brezhnev đã ký các thỏa thuận kiểm soát vũ khí lịch sử khi ông Nixon thăm Moscow.
Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đề xuất hai bên duy trì các giới hạn hiện tại đối với tên lửa và đầu đạn hạt nhân thêm một năm, nhằm tạo thêm thời gian cho các cuộc đàm phán về khuôn khổ kiểm soát vũ khí tiếp theo. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn chưa đưa ra phản hồi chính thức. Ông Trump cho rằng, New START cần được thay thế bằng một thỏa thuận “tốt hơn”.
Thách thức đối với Nga và Mỹ trong việc thay thế hiệp ước cũ
Kể từ khi Liên Xô tan rã, Nga và Mỹ liên tục thay thế và điều chỉnh các hiệp ước được ký từ thời Chiến tranh Lạnh nhằm hạn chế các loại vũ khí chiến lược mà hai bên triển khai, vốn có khả năng nhắm trực tiếp vào các thành phố và căn cứ quân sự của đối phương.
Hiệp ước gần đây nhất trong chuỗi thỏa thuận này là Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới (New START), được Tổng thống Mỹ khi đó là Barack Obama và Tổng thống Nga, khi đó là Dmitry Medvedev ký năm 2010.
Theo New START, mỗi bên bị giới hạn ở mức tối đa 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược được triển khai, cùng không quá 700 phương tiện phóng, trong đó có tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, tên lửa phóng từ tàu ngầm và máy bay ném bom chiến lược hạng nặng.
Tuy nhiên, việc thay thế hiệp ước này bằng một khuôn khổ mới được đánh giá là đặc biệt phức tạp. Trong những năm gần đây, Nga đã phát triển một loạt hệ thống vũ khí có khả năng mang đầu đạn hạt nhân nhưng không nằm trong phạm vi điều chỉnh của New START, như tên lửa hành trình hạt nhân Burevestnik, tên lửa siêu vượt âm Oreshnik và ngư lôi hạt nhân Poseidon. Ở chiều ngược lại, Tổng thống Donald Trump đã công bố kế hoạch xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa không gian mang tên “Vòm Vàng” - một động thái mà Moscow coi là nỗ lực làm thay đổi cán cân răn đe chiến lược.
Trong khi đó, kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc đang gia tăng nhanh chóng và không chịu bất kỳ ràng buộc nào từ các thỏa thuận song phương giữa Washington và Moscow. Theo ước tính, Trung Quốc hiện sở hữu khoảng 600 đầu đạn hạt nhân, và Lầu Năm Góc dự báo con số này có thể vượt 1.000 vào năm 2030.
Một ủy ban lưỡng đảng của Quốc hội Mỹ năm 2023 cảnh báo rằng Washington đang phải đối mặt với “thách thức mang tính sống còn” từ không chỉ một mà là hai cường quốc hạt nhân, đồng thời cần chuẩn bị cho kịch bản xung đột đồng thời với cả Nga và Trung Quốc.
Ủy ban đề xuất xem xét đưa ra khỏi kho lưu trữ một phần hoặc toàn bộ các đầu đạn hạt nhân chiến lược đã bị loại bỏ theo Hiệp ước New START nhưng vẫn đang được bảo quản. Điều này có thể bao gồm việc tái lắp đặt các đầu đạn đã tháo khỏi tên lửa đạn đạo liên lục địa Minuteman III và tên lửa Trident D5 phóng từ tàu ngầm, cũng như khôi phục vai trò hạt nhân cho khoảng 30 máy bay ném bom chiến lược B-52 đã được chuyển đổi sang nhiệm vụ thông thường.
“Mọi thứ gần như đã sẵn sàng, từ đầu đạn đến tên lửa. Không cần phải mua sắm thêm các hệ thống mới”, một cựu quan chức cấp cao Mỹ từng tham gia hoạch định chính sách hạt nhân cho biết.
Theo quan chức này, nếu Tổng thống Trump quyết định triển khai các phương án trên, số lượng đầu đạn được nạp lại có thể chỉ tăng ở mức “khiêm tốn”.
Tuy nhiên, ông Kingston Reif, cựu quan chức Lầu Năm Góc hiện làm việc tại tổ chức nghiên cứu RAND, cho rằng Mỹ có thể “tăng gấp đôi” số đầu đạn hạt nhân được triển khai so với giới hạn của New START, trong khi Nga có khả năng bổ sung thêm khoảng 800 đầu đạn. Dù vậy, theo ông Reif, cả hai bên sẽ cần ít nhất một năm để thực hiện những thay đổi quy mô lớn như vậy.
Đề nghị của ông Putin gây tranh cãi trong chính giới Mỹ
Trong giới hoạch định chính sách tại Mỹ đang tồn tại sự chia rẽ sâu sắc về việc Tổng thống Donald Trump có nên chấp nhận đề xuất của Tổng thống Nga Vladimir Putin nhằm duy trì các giới hạn hiện hành của Hiệp ước New START thêm một năm hay không.
Ông Paul Dean, cựu quan chức phụ trách kiểm soát vũ khí, hiện làm việc cho Sáng kiến về Mối đe dọa Hạt nhân (Nuclear Threat Initiative) - một tổ chức vận động chính sách cho rằng ông Trump nên hành động nhằm “giảm nguy cơ xảy ra một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân có thể vượt ngoài tầm kiểm soát.
Những người ủng hộ kiểm soát vũ khí cũng nhấn mạnh rằng Mỹ hiện đang phải gánh chịu chi phí rất lớn từ chương trình hiện đại hóa lực lượng hạt nhân, trong đó tàu ngầm, máy bay ném bom và tên lửa đạn đạo xuyên lục địa thế hệ mới. Nhiều dự án đang bị chậm tiến độ và đội vốn nghiêm trọng.
Theo ước tính của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), một cơ quan phi đảng phái, người nộp thuế Mỹ có thể phải chi gần 1.000 tỷ USD trong giai đoạn 2025–2034 để hiện đại hóa, duy trì và vận hành lực lượng hạt nhân quốc gia.
“Nếu Mỹ vượt quá giới hạn của Hiệp ước New START bằng cách triển khai thêm đầu đạn hạt nhân, Nga chắc chắn sẽ làm điều tương tự, và Trung Quốc sẽ lấy đó làm cái cớ để mở rộng kho vũ khí của mình”, Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Ed Markey lưu ý.
Ông Markey lo ngại: “Tổng thống Trump có nguy cơ khởi động một cuộc chạy đua vũ trang mới mà chúng ta không cần đến và cũng không thể giành chiến thắng. Nhiều vũ khí hơn không đồng nghĩa với an toàn hơn”. Ở chiều ngược lại, các chuyên gia và cựu quan chức phản đối việc gia hạn New START cho rằng, Washington không nên đặt niềm tin vào Moscow. Họ lưu ý Nga đã đình chỉ các hoạt động thanh tra lẫn nhau theo hiệp ước vào năm 2023, viện dẫn lý do Mỹ ủng hộ Ukraine trong cuộc xung đột với Nga.
Ông Franklin Miller, thành viên một ủy ban lưỡng đảng của Quốc hội Mỹ lưu ý các mối đe dọa ngày càng gia tăng từ Nga và Trung Quốc đòi hỏi Washington phải mở rộng triển khai đầu đạn hạt nhân chiến lược.
“Giờ đây, Mỹ phải có khả năng răn đe đồng thời cả Nga và Trung Quốc”, ông Miller nói. Theo ông, nhu cầu vũ khí hạt nhân của Mỹ cần được điều chỉnh theo hướng tăng lên, dù không phải theo cách đột ngột hay quy mô quá lớn và quá trình có thể kéo dài nhiều năm.
Khi được hỏi về lập trường của Tổng thống Trump, một quan chức Nhà Trắng cho biết: “Tổng thống sẽ tự mình quyết định con đường phía trước trong vấn đề kiểm soát vũ khí hạt nhân và sẽ làm rõ điều đó theo lộ trình riêng”.
Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới (New START) dự kiến hết hiệu lực vào ngày 5/2. Nếu hiệp ước này không được gia hạn hoặc thay thế thì sẽ không còn bất kỳ cơ chế ràng buộc nào đối với kho vũ khí hạt nhân tầm xa của hai cường quốc. Năm 1972, Tổng thống Mỹ Richard Nixon và nhà lãnh đạo Liên Xô Leonid Brezhnev đã ký các thỏa thuận kiểm soát vũ khí lịch sử khi ông Nixon thăm Moscow.
Đám mây hình nấm bốc lên sau vụ thử hạt nhân ở Nevada năm 1957. Ảnh: AP
Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đề xuất hai bên duy trì các giới hạn hiện tại đối với tên lửa và đầu đạn hạt nhân thêm một năm, nhằm tạo thêm thời gian cho các cuộc đàm phán về khuôn khổ kiểm soát vũ khí tiếp theo. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn chưa đưa ra phản hồi chính thức. Ông Trump cho rằng, New START cần được thay thế bằng một thỏa thuận “tốt hơn”.
Thách thức đối với Nga và Mỹ trong việc thay thế hiệp ước cũ
Kể từ khi Liên Xô tan rã, Nga và Mỹ liên tục thay thế và điều chỉnh các hiệp ước được ký từ thời Chiến tranh Lạnh nhằm hạn chế các loại vũ khí chiến lược mà hai bên triển khai, vốn có khả năng nhắm trực tiếp vào các thành phố và căn cứ quân sự của đối phương.
Hiệp ước gần đây nhất trong chuỗi thỏa thuận này là Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới (New START), được Tổng thống Mỹ khi đó là Barack Obama và Tổng thống Nga, khi đó là Dmitry Medvedev ký năm 2010.
Theo New START, mỗi bên bị giới hạn ở mức tối đa 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược được triển khai, cùng không quá 700 phương tiện phóng, trong đó có tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, tên lửa phóng từ tàu ngầm và máy bay ném bom chiến lược hạng nặng.
Tuy nhiên, việc thay thế hiệp ước này bằng một khuôn khổ mới được đánh giá là đặc biệt phức tạp. Trong những năm gần đây, Nga đã phát triển một loạt hệ thống vũ khí có khả năng mang đầu đạn hạt nhân nhưng không nằm trong phạm vi điều chỉnh của New START, như tên lửa hành trình hạt nhân Burevestnik, tên lửa siêu vượt âm Oreshnik và ngư lôi hạt nhân Poseidon. Ở chiều ngược lại, Tổng thống Donald Trump đã công bố kế hoạch xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa không gian mang tên “Vòm Vàng” - một động thái mà Moscow coi là nỗ lực làm thay đổi cán cân răn đe chiến lược.
Trong khi đó, kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc đang gia tăng nhanh chóng và không chịu bất kỳ ràng buộc nào từ các thỏa thuận song phương giữa Washington và Moscow. Theo ước tính, Trung Quốc hiện sở hữu khoảng 600 đầu đạn hạt nhân, và Lầu Năm Góc dự báo con số này có thể vượt 1.000 vào năm 2030.
Một ủy ban lưỡng đảng của Quốc hội Mỹ năm 2023 cảnh báo rằng Washington đang phải đối mặt với “thách thức mang tính sống còn” từ không chỉ một mà là hai cường quốc hạt nhân, đồng thời cần chuẩn bị cho kịch bản xung đột đồng thời với cả Nga và Trung Quốc.
Ủy ban đề xuất xem xét đưa ra khỏi kho lưu trữ một phần hoặc toàn bộ các đầu đạn hạt nhân chiến lược đã bị loại bỏ theo Hiệp ước New START nhưng vẫn đang được bảo quản. Điều này có thể bao gồm việc tái lắp đặt các đầu đạn đã tháo khỏi tên lửa đạn đạo liên lục địa Minuteman III và tên lửa Trident D5 phóng từ tàu ngầm, cũng như khôi phục vai trò hạt nhân cho khoảng 30 máy bay ném bom chiến lược B-52 đã được chuyển đổi sang nhiệm vụ thông thường.
“Mọi thứ gần như đã sẵn sàng, từ đầu đạn đến tên lửa. Không cần phải mua sắm thêm các hệ thống mới”, một cựu quan chức cấp cao Mỹ từng tham gia hoạch định chính sách hạt nhân cho biết.
Theo quan chức này, nếu Tổng thống Trump quyết định triển khai các phương án trên, số lượng đầu đạn được nạp lại có thể chỉ tăng ở mức “khiêm tốn”.
Tuy nhiên, ông Kingston Reif, cựu quan chức Lầu Năm Góc hiện làm việc tại tổ chức nghiên cứu RAND, cho rằng Mỹ có thể “tăng gấp đôi” số đầu đạn hạt nhân được triển khai so với giới hạn của New START, trong khi Nga có khả năng bổ sung thêm khoảng 800 đầu đạn. Dù vậy, theo ông Reif, cả hai bên sẽ cần ít nhất một năm để thực hiện những thay đổi quy mô lớn như vậy.
Đề nghị của ông Putin gây tranh cãi trong chính giới Mỹ
Trong giới hoạch định chính sách tại Mỹ đang tồn tại sự chia rẽ sâu sắc về việc Tổng thống Donald Trump có nên chấp nhận đề xuất của Tổng thống Nga Vladimir Putin nhằm duy trì các giới hạn hiện hành của Hiệp ước New START thêm một năm hay không.
Ông Paul Dean, cựu quan chức phụ trách kiểm soát vũ khí, hiện làm việc cho Sáng kiến về Mối đe dọa Hạt nhân (Nuclear Threat Initiative) - một tổ chức vận động chính sách cho rằng ông Trump nên hành động nhằm “giảm nguy cơ xảy ra một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân có thể vượt ngoài tầm kiểm soát.
Những người ủng hộ kiểm soát vũ khí cũng nhấn mạnh rằng Mỹ hiện đang phải gánh chịu chi phí rất lớn từ chương trình hiện đại hóa lực lượng hạt nhân, trong đó tàu ngầm, máy bay ném bom và tên lửa đạn đạo xuyên lục địa thế hệ mới. Nhiều dự án đang bị chậm tiến độ và đội vốn nghiêm trọng.
Theo ước tính của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), một cơ quan phi đảng phái, người nộp thuế Mỹ có thể phải chi gần 1.000 tỷ USD trong giai đoạn 2025–2034 để hiện đại hóa, duy trì và vận hành lực lượng hạt nhân quốc gia.
“Nếu Mỹ vượt quá giới hạn của Hiệp ước New START bằng cách triển khai thêm đầu đạn hạt nhân, Nga chắc chắn sẽ làm điều tương tự, và Trung Quốc sẽ lấy đó làm cái cớ để mở rộng kho vũ khí của mình”, Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Ed Markey lưu ý.
Ông Markey lo ngại: “Tổng thống Trump có nguy cơ khởi động một cuộc chạy đua vũ trang mới mà chúng ta không cần đến và cũng không thể giành chiến thắng. Nhiều vũ khí hơn không đồng nghĩa với an toàn hơn”. Ở chiều ngược lại, các chuyên gia và cựu quan chức phản đối việc gia hạn New START cho rằng, Washington không nên đặt niềm tin vào Moscow. Họ lưu ý Nga đã đình chỉ các hoạt động thanh tra lẫn nhau theo hiệp ước vào năm 2023, viện dẫn lý do Mỹ ủng hộ Ukraine trong cuộc xung đột với Nga.
Ông Franklin Miller, thành viên một ủy ban lưỡng đảng của Quốc hội Mỹ lưu ý các mối đe dọa ngày càng gia tăng từ Nga và Trung Quốc đòi hỏi Washington phải mở rộng triển khai đầu đạn hạt nhân chiến lược.
“Giờ đây, Mỹ phải có khả năng răn đe đồng thời cả Nga và Trung Quốc”, ông Miller nói. Theo ông, nhu cầu vũ khí hạt nhân của Mỹ cần được điều chỉnh theo hướng tăng lên, dù không phải theo cách đột ngột hay quy mô quá lớn và quá trình có thể kéo dài nhiều năm.
Khi được hỏi về lập trường của Tổng thống Trump, một quan chức Nhà Trắng cho biết: “Tổng thống sẽ tự mình quyết định con đường phía trước trong vấn đề kiểm soát vũ khí hạt nhân và sẽ làm rõ điều đó theo lộ trình riêng”.
