Đoạn Video
Ảnh
Ánh Bình Minh
Thành viên nổi tiếng
Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ tái áp đặt phong tỏa hải quân đối với Iran và đóng vai trò "người bảo vệ" eo biển Hormuz, giới phân tích quốc tế lập tức cảnh báo về những tác động có thể lan rộng ra toàn cầu. Không chỉ Iran hay các quốc gia vùng Vịnh, bất kỳ sự gián đoạn nào tại Hormuz đều có nguy cơ làm rung chuyển thị trường năng lượng, vận tải biển và chuỗi cung ứng thế giới. Vậy nếu Mỹ thực sự siết chặt kiểm soát tuyến hàng hải này, những bên nào sẽ chịu thiệt hại lớn nhất?
Hormuz – "van dầu" của thế giới
Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và biển Arab. Dù chỉ rộng vài chục kilomet ở điểm hẹp nhất, đây lại là tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu và gần 1/5 lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới được vận chuyển qua Hormuz mỗi ngày. Các quốc gia xuất khẩu dầu lớn như Saudi Arabia, Iraq, Kuwait, Qatar và UAE đều phụ thuộc rất lớn vào tuyến hàng hải này.
Điều đó đồng nghĩa, bất kỳ cuộc phong tỏa hoặc kiểm soát nghiêm ngặt nào cũng có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền trên toàn bộ nền kinh tế thế giới.
Iran sẽ chịu áp lực đầu tiên
Nếu Mỹ siết chặt kiểm soát Hormuz, Iran là quốc gia chịu tác động trực tiếp nhất.
Mặc dù Tehran đã nhiều năm chịu các lệnh trừng phạt của phương Tây, xuất khẩu dầu vẫn là nguồn thu ngoại tệ quan trọng của nước này. Việc hoạt động hàng hải bị kiểm soát gắt gao sẽ khiến chi phí vận chuyển tăng cao, kéo theo rủi ro đối với các tàu chở dầu có liên quan đến Iran.
Ngoài ra, việc Mỹ tăng cường hiện diện hải quân cũng sẽ làm thu hẹp dư địa hoạt động của Iran tại khu vực mà nước này luôn coi là vùng ảnh hưởng chiến lược.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định Iran cũng sở hữu một "đòn bẩy" đáng kể. Chỉ cần căng thẳng gia tăng, giá dầu thế giới có xu hướng tăng mạnh, phần nào bù đắp thiệt hại từ việc xuất khẩu bị hạn chế.
Trung Quốc có thể là nền kinh tế chịu tác động lớn nhất
Nếu xét trên quy mô nhập khẩu năng lượng, Trung Quốc được đánh giá là quốc gia dễ tổn thương nhất.
Trong nhiều năm qua, Trung Quốc là khách hàng lớn của dầu thô từ khu vực Vịnh Ba Tư, đồng thời cũng là một trong những nước tiếp tục mua dầu Iran thông qua nhiều cơ chế khác nhau.
Nếu lưu lượng tàu qua Hormuz bị gián đoạn, Bắc Kinh sẽ phải đối mặt với nguy cơ:
Các nước châu Á nhập khẩu dầu sẽ chịu "cú sốc" dây chuyền
Không chỉ Trung Quốc, nhiều nền kinh tế châu Á khác cũng phụ thuộc lớn vào dầu và khí đốt từ Trung Đông.
Nhật Bản và Hàn Quốc nhập phần lớn dầu thô qua Hormuz. Ấn Độ cũng là khách hàng lớn của các nước vùng Vịnh. Khi nguồn cung bị gián đoạn hoặc giá dầu tăng đột biến, các quốc gia này sẽ phải đối mặt với chi phí nhập khẩu năng lượng cao hơn, kéo theo áp lực lên lạm phát, sản xuất và tiêu dùng.
Đối với những nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu như Việt Nam, Thái Lan hay Philippines, tác động có thể không đến ngay lập tức nhưng vẫn sẽ xuất hiện thông qua giá dầu thế giới và chi phí logistics tăng lên.
Châu Âu chưa thoát khỏi bài toán năng lượng
Sau xung đột Nga - Ukraine, nhiều quốc gia châu Âu đã tăng cường nhập khẩu LNG từ Qatar và các nước vùng Vịnh nhằm thay thế nguồn cung từ Nga.
Nếu Hormuz bị kiểm soát chặt hoặc xảy ra xung đột khiến hoạt động vận tải bị gián đoạn, nguồn cung LNG sang châu Âu cũng sẽ bị ảnh hưởng.
Điều này có thể khiến giá khí đốt tăng trở lại, gây áp lực lên ngành công nghiệp và chi phí sinh hoạt tại nhiều quốc gia châu Âu vốn vẫn chưa hoàn toàn phục hồi sau cuộc khủng hoảng năng lượng những năm gần đây.
Doanh nghiệp vận tải biển và bảo hiểm sẽ đối mặt rủi ro lớn
Một trong những lĩnh vực chịu tác động gần như ngay lập tức là vận tải biển.
Mỗi khi căng thẳng tại Hormuz leo thang, phí bảo hiểm chiến tranh đối với tàu thương mại thường tăng mạnh. Các hãng tàu cũng có thể phải thay đổi lộ trình, kéo dài thời gian vận chuyển hoặc tăng phụ phí để bù đắp chi phí phát sinh.
Theo nhiều hãng bảo hiểm quốc tế, chỉ cần nguy cơ xung đột gia tăng cũng đủ khiến chi phí bảo hiểm tàu chở dầu tăng gấp nhiều lần so với thời điểm bình thường.
Điều này sẽ được phản ánh vào giá hàng hóa trên toàn cầu.
Giá dầu có thể tăng mạnh nhưng không phải ai cũng thiệt
Trong khi nhiều quốc gia nhập khẩu năng lượng chịu sức ép, một số nước xuất khẩu dầu ngoài khu vực Trung Đông có thể hưởng lợi từ giá dầu tăng.
Các nhà sản xuất dầu như Mỹ, Canada, Brazil hay Na Uy có thể ghi nhận doanh thu cao hơn nếu giá dầu thế giới leo thang.
Tuy nhiên, lợi ích này cũng đi kèm những rủi ro. Giá năng lượng tăng quá nhanh có thể làm giảm nhu cầu tiêu dùng, kéo lạm phát tăng cao và ảnh hưởng tới tăng trưởng kinh tế toàn cầu, từ đó tác động ngược trở lại các nước xuất khẩu.
Thị trường tài chính toàn cầu khó tránh khỏi biến động
Không chỉ ngành năng lượng, các thị trường tài chính thường phản ứng rất mạnh trước nguy cơ bất ổn tại Hormuz.
Giá dầu tăng có thể kéo theo lạm phát, khiến các ngân hàng trung ương gặp khó khăn hơn trong việc điều hành chính sách tiền tệ. Thị trường chứng khoán, đặc biệt là các nhóm ngành vận tải, hàng không và sản xuất, có thể chịu áp lực khi chi phí nhiên liệu tăng cao.
Ngược lại, vàng và các tài sản trú ẩn an toàn thường có xu hướng tăng giá trong bối cảnh nhà đầu tư tìm kiếm nơi bảo toàn vốn.
Không chỉ là câu chuyện của Trung Đông
Dù nằm giữa Iran và Oman, Hormuz từ lâu đã trở thành "yết hầu" của thị trường năng lượng toàn cầu. Vì vậy, nếu Mỹ thực sự áp dụng các biện pháp phong tỏa hoặc kiểm soát nghiêm ngặt hơn tại khu vực này, tác động sẽ không dừng lại ở hai bên đối đầu.
Iran sẽ chịu sức ép trực tiếp về kinh tế và quân sự. Trung Quốc cùng nhiều nền kinh tế châu Á có nguy cơ đối mặt với chi phí năng lượng tăng mạnh. Châu Âu có thể lại phải giải bài toán an ninh năng lượng, còn các doanh nghiệp vận tải biển, bảo hiểm và chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ chịu thêm áp lực.
Nói cách khác, bất kỳ biến động nào tại Hormuz đều không chỉ là vấn đề của Trung Đông, mà còn có thể nhanh chóng lan rộng, ảnh hưởng đến giá xăng dầu, lạm phát và tăng trưởng kinh tế ở nhiều quốc gia trên thế giới.
Ít nhất một chục máy bay quân sự của Mỹ đã được nhìn thấy hoạt động trên không phận Trung Đông vào sáng sớm 14/7 khi Mỹ tiếp tục các cuộc tấn công vào Iran. Ảnh: FlightRadar 24
Hormuz – "van dầu" của thế giới
Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và biển Arab. Dù chỉ rộng vài chục kilomet ở điểm hẹp nhất, đây lại là tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu và gần 1/5 lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới được vận chuyển qua Hormuz mỗi ngày. Các quốc gia xuất khẩu dầu lớn như Saudi Arabia, Iraq, Kuwait, Qatar và UAE đều phụ thuộc rất lớn vào tuyến hàng hải này.
Điều đó đồng nghĩa, bất kỳ cuộc phong tỏa hoặc kiểm soát nghiêm ngặt nào cũng có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền trên toàn bộ nền kinh tế thế giới.
Iran sẽ chịu áp lực đầu tiên
Nếu Mỹ siết chặt kiểm soát Hormuz, Iran là quốc gia chịu tác động trực tiếp nhất.
Mặc dù Tehran đã nhiều năm chịu các lệnh trừng phạt của phương Tây, xuất khẩu dầu vẫn là nguồn thu ngoại tệ quan trọng của nước này. Việc hoạt động hàng hải bị kiểm soát gắt gao sẽ khiến chi phí vận chuyển tăng cao, kéo theo rủi ro đối với các tàu chở dầu có liên quan đến Iran.
Ngoài ra, việc Mỹ tăng cường hiện diện hải quân cũng sẽ làm thu hẹp dư địa hoạt động của Iran tại khu vực mà nước này luôn coi là vùng ảnh hưởng chiến lược.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định Iran cũng sở hữu một "đòn bẩy" đáng kể. Chỉ cần căng thẳng gia tăng, giá dầu thế giới có xu hướng tăng mạnh, phần nào bù đắp thiệt hại từ việc xuất khẩu bị hạn chế.
Trung Quốc có thể là nền kinh tế chịu tác động lớn nhất
Nếu xét trên quy mô nhập khẩu năng lượng, Trung Quốc được đánh giá là quốc gia dễ tổn thương nhất.
Trong nhiều năm qua, Trung Quốc là khách hàng lớn của dầu thô từ khu vực Vịnh Ba Tư, đồng thời cũng là một trong những nước tiếp tục mua dầu Iran thông qua nhiều cơ chế khác nhau.
Nếu lưu lượng tàu qua Hormuz bị gián đoạn, Bắc Kinh sẽ phải đối mặt với nguy cơ:
- chi phí nhập khẩu năng lượng tăng cao;
- giá nguyên liệu đầu vào leo thang;
- áp lực lạm phát;
- ảnh hưởng đến sản xuất công nghiệp và tăng trưởng kinh tế.
Các nước châu Á nhập khẩu dầu sẽ chịu "cú sốc" dây chuyền
Không chỉ Trung Quốc, nhiều nền kinh tế châu Á khác cũng phụ thuộc lớn vào dầu và khí đốt từ Trung Đông.
Nhật Bản và Hàn Quốc nhập phần lớn dầu thô qua Hormuz. Ấn Độ cũng là khách hàng lớn của các nước vùng Vịnh. Khi nguồn cung bị gián đoạn hoặc giá dầu tăng đột biến, các quốc gia này sẽ phải đối mặt với chi phí nhập khẩu năng lượng cao hơn, kéo theo áp lực lên lạm phát, sản xuất và tiêu dùng.
Đối với những nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu như Việt Nam, Thái Lan hay Philippines, tác động có thể không đến ngay lập tức nhưng vẫn sẽ xuất hiện thông qua giá dầu thế giới và chi phí logistics tăng lên.
Châu Âu chưa thoát khỏi bài toán năng lượng
Sau xung đột Nga - Ukraine, nhiều quốc gia châu Âu đã tăng cường nhập khẩu LNG từ Qatar và các nước vùng Vịnh nhằm thay thế nguồn cung từ Nga.
Nếu Hormuz bị kiểm soát chặt hoặc xảy ra xung đột khiến hoạt động vận tải bị gián đoạn, nguồn cung LNG sang châu Âu cũng sẽ bị ảnh hưởng.
Điều này có thể khiến giá khí đốt tăng trở lại, gây áp lực lên ngành công nghiệp và chi phí sinh hoạt tại nhiều quốc gia châu Âu vốn vẫn chưa hoàn toàn phục hồi sau cuộc khủng hoảng năng lượng những năm gần đây.
Doanh nghiệp vận tải biển và bảo hiểm sẽ đối mặt rủi ro lớn
Một trong những lĩnh vực chịu tác động gần như ngay lập tức là vận tải biển.
Mỗi khi căng thẳng tại Hormuz leo thang, phí bảo hiểm chiến tranh đối với tàu thương mại thường tăng mạnh. Các hãng tàu cũng có thể phải thay đổi lộ trình, kéo dài thời gian vận chuyển hoặc tăng phụ phí để bù đắp chi phí phát sinh.
Theo nhiều hãng bảo hiểm quốc tế, chỉ cần nguy cơ xung đột gia tăng cũng đủ khiến chi phí bảo hiểm tàu chở dầu tăng gấp nhiều lần so với thời điểm bình thường.
Điều này sẽ được phản ánh vào giá hàng hóa trên toàn cầu.
Giá dầu có thể tăng mạnh nhưng không phải ai cũng thiệt
Trong khi nhiều quốc gia nhập khẩu năng lượng chịu sức ép, một số nước xuất khẩu dầu ngoài khu vực Trung Đông có thể hưởng lợi từ giá dầu tăng.
Các nhà sản xuất dầu như Mỹ, Canada, Brazil hay Na Uy có thể ghi nhận doanh thu cao hơn nếu giá dầu thế giới leo thang.
Tuy nhiên, lợi ích này cũng đi kèm những rủi ro. Giá năng lượng tăng quá nhanh có thể làm giảm nhu cầu tiêu dùng, kéo lạm phát tăng cao và ảnh hưởng tới tăng trưởng kinh tế toàn cầu, từ đó tác động ngược trở lại các nước xuất khẩu.
Thị trường tài chính toàn cầu khó tránh khỏi biến động
Không chỉ ngành năng lượng, các thị trường tài chính thường phản ứng rất mạnh trước nguy cơ bất ổn tại Hormuz.
Giá dầu tăng có thể kéo theo lạm phát, khiến các ngân hàng trung ương gặp khó khăn hơn trong việc điều hành chính sách tiền tệ. Thị trường chứng khoán, đặc biệt là các nhóm ngành vận tải, hàng không và sản xuất, có thể chịu áp lực khi chi phí nhiên liệu tăng cao.
Ngược lại, vàng và các tài sản trú ẩn an toàn thường có xu hướng tăng giá trong bối cảnh nhà đầu tư tìm kiếm nơi bảo toàn vốn.
Không chỉ là câu chuyện của Trung Đông
Dù nằm giữa Iran và Oman, Hormuz từ lâu đã trở thành "yết hầu" của thị trường năng lượng toàn cầu. Vì vậy, nếu Mỹ thực sự áp dụng các biện pháp phong tỏa hoặc kiểm soát nghiêm ngặt hơn tại khu vực này, tác động sẽ không dừng lại ở hai bên đối đầu.
Iran sẽ chịu sức ép trực tiếp về kinh tế và quân sự. Trung Quốc cùng nhiều nền kinh tế châu Á có nguy cơ đối mặt với chi phí năng lượng tăng mạnh. Châu Âu có thể lại phải giải bài toán an ninh năng lượng, còn các doanh nghiệp vận tải biển, bảo hiểm và chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ chịu thêm áp lực.
Nói cách khác, bất kỳ biến động nào tại Hormuz đều không chỉ là vấn đề của Trung Đông, mà còn có thể nhanh chóng lan rộng, ảnh hưởng đến giá xăng dầu, lạm phát và tăng trưởng kinh tế ở nhiều quốc gia trên thế giới.
