Đoạn Video
Ảnh
Nộp giấy trắng mà lại đỗ Tiến sĩ. Học không giỏi nhưng được vũ trụ hợp lực giúp đỡ nên cứ thi vòng nào đậu vòng đó, tình tiết thì ảo như phim luôn. Nguyễn Trật chắc chắn là trường hợp vô tiền khoáng hậu trong lịch sử Việt Nam. Xứng danh ông hoàng trong làng may mắn.
Nguyễn Trật là một nho sĩ, hiền lành chăm chỉ nhưng lại học dở. Thời trẻ ông thi đậu kì thi Hương nhưng vì hoàn cảnh cùng tự thấy mình học vấn có hạn nên bỏ ngang chuyện học hành thi cử học về quê phụ giúp gia đình.
Một ngày nọ có một thầy địa lý đi ngang qua nhà, thấy Nguyễn Trật hiền lành lễ độ nên khuyên ông nên tiếp tục con đường khoa cử, thầy sẽ tặng cho miếng đất quý giúp đỗ tiến sĩ. Nguyễn Trật nghi lắm nhưng vẫn nghe theo. Ông lại cày cuốc đèn sách để chuẩn bị cho kỳ thi Hội dù đã 40 tuổi.
Để thành công ông sẽ phải qua ba ải là thi Hương, thi Hội và thi Đình. Thời trẻ, Trật thi đậu kỳ Hương nên đủ tư cách tiến thẳng lên thi Hội. Tuy nhiên, thi Hội có tới 4 kỳ và cũng không phải dễ ăn. Trong những ngày chuẩn bị vào trường thi, ông kết thân được với mấy sĩ tử ở cùng trọ, ai cũng học vấn cao hơn ông. Thế là ông chơi chiêu kinh điển của các sĩ tử nước Nam:
“Như trường nước Nam ta từ trước
Vốn quen trò quay cóp đã lâu”
Tuy học hành í ẹ, nhưng nhờ chiêu đánh thức “tình đồng chí”, kết thân được với mấy sĩ tử ở chung trọ nên con đường thi thố của Trật khá an ổn. Nhờ anh em mách nước, Nguyễn Trật may mắn thi đỗ trường thứ nhất, trường thứ hai và trường thứ ba trong kỳ thi Hội. Đến trường thứ tư thì mệt cho Trật vì bạn bè rơi rớt hết cả, chẳng còn ai giúp được ông nữa.
“Nghĩ tới trường thi thấy quá sầu
Bạn bè chiến hữu tạch từ lâu
Hoang mang, lo lắng, làm sao đậu?
Chữ nghĩa ở đâu, chẳng trong đầu...”
Trước ngày thi, trong khi các thí sinh khác rốp rẻng sắm sửa đồ dùng để mang vào trường thi thì Nguyễn Trật… lại đắp chăn đi ngủ. Khó tin là trong lúc thiu thiu ngủ, Trật mơ thấy có một vị thần hiện ra kêu: “Khương! Khương!”. Mà “khương” nghĩa là củ gừng. Trật cũng bán tín bán nghi nghe thần linh mách bảo, mang theo gừng vào trường thi thật.
Hôm đi thi bấy giờ đúng vào tiết xuân giá rét, ông ở trong trường thì đốt lửa đun ấm trà gừng định uống cho ấm. Bỗng lều bên cạnh có một nho sinh bên cạnh Nguyễn Trật tự dưng vật ra kêu đau bụng. Nghe ra Trật mới biết đây là người nho sinh đồng hương ở làng Bột Thái. Trật liền lấy luôn ấm trà gừng mới pha đổ cho ông khi uống. Theo như chuyện này thì trong trường thi xưa, các thí sinh đều phải tự lo cho bản thân, từ cơm nước đến việc thuốc thang. Các giám thị và quan tuần chỉ làm nhiệm vụ giữ trật tự mà thôi.
Nhờ được Trật chăm sóc, viên sĩ tử đồng hương cũng tỉnh lại. Để cảm tạ ân đức, nho sinh này lấy ra một quyển văn đưa cho Nguyễn Trật mà bảo: “Đó là bài thi rất đắc ý của tôi, may chưa đề tên, xin biếu anh để đền ơn. Mong ông anh đưa ra khỏi trường, dù chết cũng không băn khoăn gì nữa”.
Vì bạn thỉnh cầu, nên Nguyễn Trật bỏ thi, theo lời mà cõng nho sinh ra khỏi trường thi, không may là ông bạn đồng hương qua đời ngay sau đó. Trật khấn vái rồi nhận bài thi của người này quay lại trường. Vì bài thi chưa hoàn thành nên ông viết thêm phần cuối cho xong, ký tên mình vào rồi nộp luôn.
Khi các quan chấm thi đọc phần đầu bài của Nguyễn Trật thì thấy rất đỉnh, nhưng đến phần sau thì kém hẳn. Tuy bài bị đầu voi đuôi chuột xíu, vậy mà vẫn được chấm đỗ, Trật vẫn tằng tằng lọt vào kỳ thi cuối cùng là thi Đình.
Lần ông cảm thấy hơi bơ vơ vì không có anh em “đồng chí” gánh cùng, cũng không có thần linh độ. Vào tới tận trường thi, ngồi muốn ấm chỗ mà Tật vẫn không thấy có “dấu hiệu” gì xảy ra. Thế là ông nộp giấy trắng rồi bỏ thi luôn.
Nhưng có vẻ ý trời đã định, trên đường trở về Thanh Hoá, Trật gặp một đoàn người kì lạ đang hốt hoảng bỏ chạy khỏi kinh thành. Ông giật mình khi thấy đó là đoàn của chúa Trịnh Tráng và vua Lê Thần Tông.
Hỏi ra một anh lính, Trật mới được biết rằng không lâu sau khi ông bỏ đi thì triều đình có biến. Chúa Trịnh Tùng ốm nặng qua đời, hai con Trịnh Tráng và Trịnh Xuân tranh giành quyền lực ngôi chúa như show sống còn, kinh thành náo loạn. Trịnh Tráng thua, bắt theo vua Lê Thần Tông muốn đưa vào Thanh Hoá để dấy binh lấy lại kinh thành.
Là một nho sĩ Nguyễn Trật hiểu đạo trung thần, nên tình nguyện làm hướng dẫn viên cho đoàn của nhà vua (hoặc của nhà chúa) tiến vào Thanh Hoá.
Sau này Trịnh Tráng dấy binh lật đổ Trịnh Xuân, khôi phục kinh thành, đón vua Lê Thần Tông về Đông Kinh. Đức vua làm lễ ban thưởng các công thần, xét Nguyễn Trật trong lúc hỗn loạn có công hộ giá, nên đặc cách cho đỗ Tiến Sĩ mà không cần thi năm đó. (Đến đoạn này thì không thể chối cãi ông được trời độ rồi! Hào quang nam chính là đây chứ đâu.)
Vậy là Nguyễn Trật được ra làm quan triều Lê -Trịnh. Sau này Nguyễn Trật được làm quan tới chức Công khoa Đô Cấp sự trung, chức quan không phải dạng vừa dù ông rất dở về học vấn. Nhưng chính vì hiểu lý lẽ và có lòng thương dân, làm quan rất thanh liêm, nên ông được triều đình và người đời rất yêu quý, xưng gọi với cái tên trìu mến là Ông Nghè Nguyệt Viên.
Nguyễn Trật là người làng Nguyệt Viên, quê Hoằng Hóa hay chính là Thanh Hóa ngày nay, sống vào thời Lê Trung Hưng. Theo sách Tang Thương Ngẫu Lục (mặc dù ông là nhân vật có thật nhưng sách này lồng ghép dã sử và chính sử với nhau, nên có thể có chút thêu dệt) kể lại câu chuyện đời ông như sau:Nguyễn Trật là một nho sĩ, hiền lành chăm chỉ nhưng lại học dở. Thời trẻ ông thi đậu kì thi Hương nhưng vì hoàn cảnh cùng tự thấy mình học vấn có hạn nên bỏ ngang chuyện học hành thi cử học về quê phụ giúp gia đình.
Một ngày nọ có một thầy địa lý đi ngang qua nhà, thấy Nguyễn Trật hiền lành lễ độ nên khuyên ông nên tiếp tục con đường khoa cử, thầy sẽ tặng cho miếng đất quý giúp đỗ tiến sĩ. Nguyễn Trật nghi lắm nhưng vẫn nghe theo. Ông lại cày cuốc đèn sách để chuẩn bị cho kỳ thi Hội dù đã 40 tuổi.
“Như trường nước Nam ta từ trước
Vốn quen trò quay cóp đã lâu”
Tuy học hành í ẹ, nhưng nhờ chiêu đánh thức “tình đồng chí”, kết thân được với mấy sĩ tử ở chung trọ nên con đường thi thố của Trật khá an ổn. Nhờ anh em mách nước, Nguyễn Trật may mắn thi đỗ trường thứ nhất, trường thứ hai và trường thứ ba trong kỳ thi Hội. Đến trường thứ tư thì mệt cho Trật vì bạn bè rơi rớt hết cả, chẳng còn ai giúp được ông nữa.
“Nghĩ tới trường thi thấy quá sầu
Bạn bè chiến hữu tạch từ lâu
Hoang mang, lo lắng, làm sao đậu?
Chữ nghĩa ở đâu, chẳng trong đầu...”
Trước ngày thi, trong khi các thí sinh khác rốp rẻng sắm sửa đồ dùng để mang vào trường thi thì Nguyễn Trật… lại đắp chăn đi ngủ. Khó tin là trong lúc thiu thiu ngủ, Trật mơ thấy có một vị thần hiện ra kêu: “Khương! Khương!”. Mà “khương” nghĩa là củ gừng. Trật cũng bán tín bán nghi nghe thần linh mách bảo, mang theo gừng vào trường thi thật.
Nhờ được Trật chăm sóc, viên sĩ tử đồng hương cũng tỉnh lại. Để cảm tạ ân đức, nho sinh này lấy ra một quyển văn đưa cho Nguyễn Trật mà bảo: “Đó là bài thi rất đắc ý của tôi, may chưa đề tên, xin biếu anh để đền ơn. Mong ông anh đưa ra khỏi trường, dù chết cũng không băn khoăn gì nữa”.
Vì bạn thỉnh cầu, nên Nguyễn Trật bỏ thi, theo lời mà cõng nho sinh ra khỏi trường thi, không may là ông bạn đồng hương qua đời ngay sau đó. Trật khấn vái rồi nhận bài thi của người này quay lại trường. Vì bài thi chưa hoàn thành nên ông viết thêm phần cuối cho xong, ký tên mình vào rồi nộp luôn.
Khi các quan chấm thi đọc phần đầu bài của Nguyễn Trật thì thấy rất đỉnh, nhưng đến phần sau thì kém hẳn. Tuy bài bị đầu voi đuôi chuột xíu, vậy mà vẫn được chấm đỗ, Trật vẫn tằng tằng lọt vào kỳ thi cuối cùng là thi Đình.
Lần ông cảm thấy hơi bơ vơ vì không có anh em “đồng chí” gánh cùng, cũng không có thần linh độ. Vào tới tận trường thi, ngồi muốn ấm chỗ mà Tật vẫn không thấy có “dấu hiệu” gì xảy ra. Thế là ông nộp giấy trắng rồi bỏ thi luôn.
Nhưng có vẻ ý trời đã định, trên đường trở về Thanh Hoá, Trật gặp một đoàn người kì lạ đang hốt hoảng bỏ chạy khỏi kinh thành. Ông giật mình khi thấy đó là đoàn của chúa Trịnh Tráng và vua Lê Thần Tông.
Hỏi ra một anh lính, Trật mới được biết rằng không lâu sau khi ông bỏ đi thì triều đình có biến. Chúa Trịnh Tùng ốm nặng qua đời, hai con Trịnh Tráng và Trịnh Xuân tranh giành quyền lực ngôi chúa như show sống còn, kinh thành náo loạn. Trịnh Tráng thua, bắt theo vua Lê Thần Tông muốn đưa vào Thanh Hoá để dấy binh lấy lại kinh thành.
Là một nho sĩ Nguyễn Trật hiểu đạo trung thần, nên tình nguyện làm hướng dẫn viên cho đoàn của nhà vua (hoặc của nhà chúa) tiến vào Thanh Hoá.
Vậy là Nguyễn Trật được ra làm quan triều Lê -Trịnh. Sau này Nguyễn Trật được làm quan tới chức Công khoa Đô Cấp sự trung, chức quan không phải dạng vừa dù ông rất dở về học vấn. Nhưng chính vì hiểu lý lẽ và có lòng thương dân, làm quan rất thanh liêm, nên ông được triều đình và người đời rất yêu quý, xưng gọi với cái tên trìu mến là Ông Nghè Nguyệt Viên.
