Nhiễm virus Nipah ở Ấn Độ có thể liên quan đến nước ép chà là tươi nhiễm nước bọt của dơi

[Lê Nhã Linh]

Mới đây, một đợt bùng phát virus Nipah đã xảy ra ở Tây Bengal, Ấn Độ, và các cơ quan y tế địa phương đang thực hiện các biện pháp để đối phó. Đến nay, gần 100 người tiếp xúc gần đã được yêu cầu tự cách ly tại nhà. Trong số hai nhân viên y tế được chẩn đoán mắc bệnh, một người vẫn đang trong tình trạng nguy kịch.

Các cuộc điều tra sơ bộ cho thấy nữ y tá đang trong tình trạng nguy kịch có thể đã nhiễm virus Nipah sau khi uống nước ép chà là tươi tại một đám cưới. Một số phương tiện truyền thông, trong đó có tờ The Times of India, đưa tin vào ngày 15 rằng các cơ quan y tế Ấn Độ đã cử một nhóm y tế đến ngôi làng nơi diễn ra đám cưới để điều tra và đã truy tìm được 13 người tiếp xúc gần với nữ y tá.

Báo cáo nêu rõ rằng nữ y tá đã đến ngôi làng này vào ngày 14/12/2025 để dự một đám cưới, trong đó cô có thể đã uống nước ép chà là tươi. Sau đám cưới, cô trở về nhà và không lâu sau quay lại làm việc tại bệnh viện, nơi cô bắt đầu xuất hiện các triệu chứng.

"Điều này liên quan đến phương pháp sản xuất. Nước ép chà là tươi thường bị nhiễm bẩn bởi nước bọt của dơi ăn quả," một chuyên gia về bệnh truyền nhiễm tại Bệnh viện Manipal ở Ấn Độ giải thích. "Những người thu hoạch địa phương thường rạch vỏ cây chà là, để nhựa cây nhỏ giọt dọc theo vết rạch vào một thùng chứa bên dưới, và thu gom qua đêm. Dơi ăn quả chủ yếu hoạt động vào ban đêm và dễ bị thu hút bởi vị ngọt, chúng liếm nhựa cây rỉ ra từ vết rạch."

"Do đó, nước ép chà là thường bị nhiễm bẩn bởi dơi ăn quả trong quá trình thu hoạch. Nếu ăn sống, nó có thể trở thành con đường trực tiếp cho virus xâm nhập vào cơ thể người. Siro chà là mà người dân địa phương tiêu thụ được làm từ nước ép này." Chuyên gia nói thêm, "Sau khi đun nóng, nó sẽ an toàn hơn, vì nhiệt độ cao có thể tiêu diệt virus, bởi vì nguy cơ lây nhiễm hoàn toàn nằm ở nước ép chưa nấu chín."

Dơi đang liếm nước từ quả chà là (Thời báo Ấn Độ)​

Chuyên gia cũng tin rằng nữ y tá có thể đã lây virus cho một đồng nghiệp khác khi trở lại làm việc tại bệnh viện; cả hai đã làm ca đêm cùng nhau trước khi bị bệnh. Báo cáo ngày 16 cho biết tình trạng của đồng nghiệp đã được cải thiện và cô ấy đã được cai thở máy; tuy nhiên, nữ y tá tham dự đám cưới vẫn trong tình trạng nguy kịch. Cả hai đều bị sốt cao và khó thở khi đang được chăm sóc đặc biệt.

Trang web của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết virus Nipah được liệt kê là một loại virus gây bệnh từ động vật sang người, chủ yếu lây truyền qua dơi ăn quả. Virus này có thể lây truyền sang người qua thực phẩm bị ô nhiễm và cũng có thể lây lan từ người sang người, với tỷ lệ tử vong khoảng 40% đến 75%. Thời gian ủ bệnh thường từ 4 đến 14 ngày, nhưng có thể kéo dài đến 45 ngày.

Hiện tại, chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu hoặc vắc-xin được phê duyệt nào cho virus Nipah. Các triệu chứng ban đầu thường bao gồm sốt, đau đầu và nôn mửa; các trường hợp nặng có thể phát triển viêm não và động kinh. Ngay cả sau khi hồi phục, một số bệnh nhân vẫn có thể gặp phải các di chứng thần kinh ở các mức độ khác nhau.

Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo các loại quả cần tránh​

Sáng 27/1, Bộ Y tế khuyến cáo các địa phương tăng cường giám sát dịch bệnh tại cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng, trong bối cảnh bùng phát dịch virus Nipah tại một bang của Ấn Độ. Nhiều sân bay châu Á những ngày qua cũng siết chặt giám sát y tế và sàng lọc hành khách như thời Covid-19 bởi lo ngại virus xâm nhập.

Để phòng virus Nipah, Bộ Y tế khuyến cáo người dân đảm bảo vệ sinh thực phẩm bằng cách "ăn chín, uống sôi", rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn. Không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật (dơi, chim) cắn hoặc gặm nhấm. Tránh uống nước nhựa cây như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến.

Không tiếp xúc gần với động vật có khả năng lây truyền virus cao như dơi ăn quả. Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi giết mổ, tiếp xúc với động vật.

Bộ Y tế khuyến cáo tránh uống nước nhựa cây như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến​

Hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah. Với người đi từ vùng dịch về, trong vòng 14 ngày nếu có các triệu chứng đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế. Lúc này, người bệnh nên hạn chế tiếp xúc với người khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế. Người xung quanh hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh hoặc vật phẩm ô nhiễm, sử dụng đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ hoặc mắc bệnh.

Thời gian ủ bệnh trong khoảng 4-14 ngày, trường hợp diễn tiến nặng, người nhiễm virus bị chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức và các dấu hiệu thần kinh cho thấy viêm não cấp tính.

Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm ghi nhận từ ngày 27/12/2025 đến ngày 26/1/2026 Ấn Độ có 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah, đều là nhân viên y tế tại một bệnh viện ở Tây Bengal. Hiện, hai trường hợp có kết quả xét nghiệm khẳng định. Chưa rõ nguồn lây tại ổ dịch này.

Virus Nipah được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1999 tại Malaysia. Đến năm 2001, bệnh do virus Nipah được ghi nhận đầu tiên trên người tại Bangladesh và sau đó ghi nhận tại Ấn Độ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh do virus Nipah ghi nhận rải rác ở phạm vi nhỏ tại một số quốc gia, chưa tạo thành các ổ dịch lớn.

Hiện, Việt Nam chưa ghi nhận ca Nipah nào.