Đoạn Video
Ảnh
PHÁT HIỆN HAI THUYỀN CỔ Ở BẮC NINH: DẤU ẤN KỸ THUẬT ĐÓNG THUYỀN ĐỘC NHẤT TRONG LỊCH SỬ
Cuộc khai quật khảo cổ tại khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh đã mang đến một phát hiện chấn động giới nghiên cứu: hai chiếc thuyền cổ với kỹ thuật chế tác chưa từng được ghi nhận, không chỉ tại Việt Nam mà cả trên thế giới.
Di tích thuyền cổ độc nhất vô nhị
Phát hiện bắt đầu từ một sự tình cờ: trong quá trình cải tạo ao nuôi cá, người dân địa phương đã phát lộ hai chiếc thuyền gỗ nằm sâu dưới lớp bùn đất đồng bằng Bắc Bộ. Mặc dù kết quả xác định niên đại bằng carbon phóng xạ (C14) vẫn đang được chờ đợi, nhưng những đánh giá bước đầu từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh cùng Viện Khảo cổ học đã đủ khẳng định tầm vóc đặc biệt của di tích này.
Hai thân thuyền, nằm cách nhau 2,3 mét, được ghép nối tinh xảo bằng tấm ván chữ T, khóa chặt bằng mộng và chốt gỗ. Đuôi thuyền được thiết kế với tấm ván bửng, dấu thủng và thanh gỗ xuyên qua — nhiều khả năng là vị trí gắn bánh lái. Đặc biệt, phần đáy được đục từ thân cây nguyên khối có đường kính gần 1 mét, kết hợp với hệ thống ván bửng ở mũi và đuôi thuyền, tạo ra khối liên kết chắc chắn bằng bốn trụ gỗ vuông 5x5 cm — một kỹ thuật chưa từng thấy trong khảo cổ học thuyền bè.
Bằng chứng sống động của kỹ thuật Đông Sơn
Kết cấu sáu khoang trên thân thuyền, cùng các lớp ván dày trung bình 4,5 cm, cho thấy sự phát triển đỉnh cao của kỹ thuật đóng thuyền cổ. Các khoang được ngăn bằng vách gỗ liên kết mộng, chốt gỗ; khoang đầu và cuối gia cố thêm thanh đà ngang và dọc, phản ánh sự tinh xảo và hiểu biết vượt bậc về kết cấu chịu lực.
Đáng chú ý, các nhà khảo cổ nhận định đây là loại thuyền hai thân — phần phát lộ hiện tại chỉ là phần chìm dưới nước, đóng vai trò như hai “phao nổi” nâng đỡ toàn bộ kiến trúc thượng tầng (hiện đã mất). Chức năng ban đầu của thuyền có thể là chuyên chở hàng hóa, nhưng cũng không loại trừ khả năng được dùng để du ngoạn trên sông hay thậm chí hoạt động cả ở biển.
Về niên đại, căn cứ vào kỹ thuật chế tác, nhiều ý kiến cho rằng thuyền có thể thuộc giai đoạn từ thế kỷ 11–14 (thời Lý–Trần), không muộn hơn thế kỷ 15. Đặc điểm kỹ thuật của thuyền mang dấu ấn tiếp nối rõ rệt của văn hóa Đông Sơn — một minh chứng sống động cho sự phát triển liên tục của nghề đóng thuyền Việt Nam qua nhiều thế kỷ.
Bảo tồn khẩn cấp: Lấp cát giữ nguyên trạng
Trước giá trị vượt trội của di tích, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh đã đề xuất phương án bảo tồn nguyên trạng tại chỗ. Sau khi hoàn tất việc ghi tư liệu, vệ sinh di tích sẽ được tiến hành che phủ bằng vải địa kỹ thuật, cố định các bộ phận bằng gỗ, đất và cát — phương pháp từng áp dụng thành công tại Khu di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long.
Việc bảo tồn tại chỗ không chỉ giúp giữ gìn hiện trạng mà còn mở ra tiềm năng phát triển du lịch văn hóa. Sở đã kiến nghị tổ chức hội thảo khoa học quốc tế, quy hoạch khu vực này thành điểm tham quan, kết nối cùng các di tích lịch sử, văn hóa khác ở thành cổ Luy Lâu — trung tâm Phật giáo, thương mại phồn thịnh một thời của Giao Chỉ xưa.
Di sản cần được gìn giữ
Phát hiện hai chiếc thuyền cổ ở Bắc Ninh không chỉ là một sự kiện khảo cổ học, mà còn là một lát cắt quý giá giúp giải mã lịch sử kỹ thuật, giao thương và đời sống cư dân đồng bằng Bắc Bộ. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích này đòi hỏi sự chung tay của giới nghiên cứu, chính quyền và cộng đồng — để những chứng tích hiếm có ấy tiếp tục kể câu chuyện huy hoàng của lịch sử dân tộc.
Cuộc khai quật khảo cổ tại khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh đã mang đến một phát hiện chấn động giới nghiên cứu: hai chiếc thuyền cổ với kỹ thuật chế tác chưa từng được ghi nhận, không chỉ tại Việt Nam mà cả trên thế giới.
Di tích thuyền cổ độc nhất vô nhị
Phát hiện bắt đầu từ một sự tình cờ: trong quá trình cải tạo ao nuôi cá, người dân địa phương đã phát lộ hai chiếc thuyền gỗ nằm sâu dưới lớp bùn đất đồng bằng Bắc Bộ. Mặc dù kết quả xác định niên đại bằng carbon phóng xạ (C14) vẫn đang được chờ đợi, nhưng những đánh giá bước đầu từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh cùng Viện Khảo cổ học đã đủ khẳng định tầm vóc đặc biệt của di tích này.
Hai thân thuyền, nằm cách nhau 2,3 mét, được ghép nối tinh xảo bằng tấm ván chữ T, khóa chặt bằng mộng và chốt gỗ. Đuôi thuyền được thiết kế với tấm ván bửng, dấu thủng và thanh gỗ xuyên qua — nhiều khả năng là vị trí gắn bánh lái. Đặc biệt, phần đáy được đục từ thân cây nguyên khối có đường kính gần 1 mét, kết hợp với hệ thống ván bửng ở mũi và đuôi thuyền, tạo ra khối liên kết chắc chắn bằng bốn trụ gỗ vuông 5x5 cm — một kỹ thuật chưa từng thấy trong khảo cổ học thuyền bè.
Bằng chứng sống động của kỹ thuật Đông Sơn
Kết cấu sáu khoang trên thân thuyền, cùng các lớp ván dày trung bình 4,5 cm, cho thấy sự phát triển đỉnh cao của kỹ thuật đóng thuyền cổ. Các khoang được ngăn bằng vách gỗ liên kết mộng, chốt gỗ; khoang đầu và cuối gia cố thêm thanh đà ngang và dọc, phản ánh sự tinh xảo và hiểu biết vượt bậc về kết cấu chịu lực.
Đáng chú ý, các nhà khảo cổ nhận định đây là loại thuyền hai thân — phần phát lộ hiện tại chỉ là phần chìm dưới nước, đóng vai trò như hai “phao nổi” nâng đỡ toàn bộ kiến trúc thượng tầng (hiện đã mất). Chức năng ban đầu của thuyền có thể là chuyên chở hàng hóa, nhưng cũng không loại trừ khả năng được dùng để du ngoạn trên sông hay thậm chí hoạt động cả ở biển.
Về niên đại, căn cứ vào kỹ thuật chế tác, nhiều ý kiến cho rằng thuyền có thể thuộc giai đoạn từ thế kỷ 11–14 (thời Lý–Trần), không muộn hơn thế kỷ 15. Đặc điểm kỹ thuật của thuyền mang dấu ấn tiếp nối rõ rệt của văn hóa Đông Sơn — một minh chứng sống động cho sự phát triển liên tục của nghề đóng thuyền Việt Nam qua nhiều thế kỷ.
Bảo tồn khẩn cấp: Lấp cát giữ nguyên trạng
Trước giá trị vượt trội của di tích, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh đã đề xuất phương án bảo tồn nguyên trạng tại chỗ. Sau khi hoàn tất việc ghi tư liệu, vệ sinh di tích sẽ được tiến hành che phủ bằng vải địa kỹ thuật, cố định các bộ phận bằng gỗ, đất và cát — phương pháp từng áp dụng thành công tại Khu di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long.
Việc bảo tồn tại chỗ không chỉ giúp giữ gìn hiện trạng mà còn mở ra tiềm năng phát triển du lịch văn hóa. Sở đã kiến nghị tổ chức hội thảo khoa học quốc tế, quy hoạch khu vực này thành điểm tham quan, kết nối cùng các di tích lịch sử, văn hóa khác ở thành cổ Luy Lâu — trung tâm Phật giáo, thương mại phồn thịnh một thời của Giao Chỉ xưa.
Di sản cần được gìn giữ
Phát hiện hai chiếc thuyền cổ ở Bắc Ninh không chỉ là một sự kiện khảo cổ học, mà còn là một lát cắt quý giá giúp giải mã lịch sử kỹ thuật, giao thương và đời sống cư dân đồng bằng Bắc Bộ. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích này đòi hỏi sự chung tay của giới nghiên cứu, chính quyền và cộng đồng — để những chứng tích hiếm có ấy tiếp tục kể câu chuyện huy hoàng của lịch sử dân tộc.
