Từ một góc khuất phòng thi VioEdu đến góc khuất “bệnh thành tích” trong giáo dục

[Thanh Hải Lucky]

Câu chuyện giám thị cố tình chỉnh camera để tạo góc khuất, rồi trực tiếp nhắc bài cho học sinh trong cuộc thi VioEdu khiến nhiều người bức xúc. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, đây không chỉ là một hành vi sai phạm đơn lẻ. Nó giống như một “vết nứt” nhỏ, để lộ ra một vấn đề lớn hơn đã tồn tại từ lâu trong giáo dục: bệnh thành tích.
Theo thông báo từ Ban Tổ chức, nhiều cụm thi tại Hà Nội đã bị hủy kết quả vì phát hiện gian lận qua video giám sát. Việc giám thị chỉnh góc quay để tránh bị phát hiện, rồi đi đến từng học sinh để hỗ trợ làm bài, rõ ràng đã đi ngược lại sự công bằng – điều vốn là nền tảng của mọi kỳ thi.
Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc trách giám thị thì có lẽ chưa đủ. Trong thực tế, rất ít người tự nhiên muốn làm sai. Đằng sau đó thường là áp lực – áp lực từ nhiều phía.
Trong quá trình làm tư vấn tâm lý, mình đã từng gặp không ít phụ huynh tự tạo áp lực rất lớn cho chính mình và cho con. Có người đặt mục tiêu con phải đạt giải học sinh giỏi, phải đứng top, phải có thành tích nổi bật trong các kỳ thi. Những mục tiêu tưởng như “vì con” đó, khi bị đẩy đi quá xa, lại vô tình trở thành gánh nặng. Có những trường hợp để lại hậu quả đáng tiếc: trẻ lo âu, sợ thất bại, mất động lực học, thậm chí né tránh việc học vì áp lực quá lớn.
Khi phụ huynh kỳ vọng cao, nhà trường cần thành tích để báo cáo, còn các cuộc thi trở thành nơi so sánh, xếp hạng, thì một áp lực vô hình bắt đầu hình thành. Trong bối cảnh đó, không khó hiểu khi một số người chọn cách “đi tắt” để đạt kết quả nhanh hơn. Gian lận, khi ấy, không còn là điều quá xa lạ, mà trở thành một lựa chọn sai lầm nhưng dễ xảy ra.
Điều đáng lo hơn là những gì học sinh nhận được từ những trải nghiệm như vậy. Ở lứa tuổi tiểu học và THCS, các em đang hình thành nhận thức về đúng – sai. Nếu các em thấy người lớn sẵn sàng “giúp” mình gian lận để có điểm cao, các em rất dễ hiểu rằng: kết quả quan trọng hơn trung thực. Và một khi suy nghĩ đó hình thành, nó có thể theo các em rất lâu.

Thực ra, bản thân VioEdu được xây dựng với một mục tiêu rất tích cực: tạo ra một sân chơi học tập, giúp học sinh rèn luyện tư duy, học theo cách cá nhân hóa và hứng thú hơn. Nhưng khi yếu tố thi đua, xếp hạng, khen thưởng bị đặt nặng, thì ý nghĩa ban đầu rất dễ bị lệch đi.
Từ góc nhìn tâm lý giáo dục, vấn đề không chỉ nằm ở việc siết chặt giám sát hay xử lý vi phạm. Điều quan trọng hơn là thay đổi cách chúng ta nhìn nhận việc học và thi. Nếu vẫn coi điểm số và giải thưởng là mục tiêu cuối cùng, thì áp lực sẽ còn đó, và những “góc khuất” tương tự có thể vẫn tiếp diễn.
Có lẽ đã đến lúc cần quay lại một câu hỏi rất cơ bản: học để làm gì? Nếu câu trả lời là để hiểu, để phát triển, để trưởng thành, thì việc thi cử cũng nên phục vụ mục tiêu đó – chứ không phải trở thành cuộc đua thành tích.
Cuối cùng, một kết quả đẹp nhưng không trung thực sẽ không mang lại giá trị thật. Ngược lại, một môi trường học tập công bằng, nơi học sinh được sai, được thử, được học từ chính những lỗi sai của mình, mới là điều giúp các em phát triển bền vững.
Và từ một “góc khuất” trong phòng thi, có lẽ điều đáng suy nghĩ hơn chính là những “góc khuất” trong cách chúng ta đang nhìn về thành tích trong giáo dục hôm nay.
Cô Thanh Hải Lucky
Tư vấn Tâm lý Giáo dục và Hướng nghiệp
#TưVấnHướngNghiệp