Đoạn Video
Ảnh
Ánh Bình Minh
Thành viên nổi tiếng
Vụ ca sĩ Phương Diễm Huyền bị khởi tố vì hành vi "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan" đã thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng sáng tạo nội dung. Không chỉ bởi đây là một trong những vụ việc hiếm hoi liên quan đến YouTube bị xử lý hình sự, mà còn vì nó đặt ra câu hỏi rất thực tế: Một người làm YouTube, Facebook hay TikTok cần xin những loại bản quyền nào trước khi đăng một video ca nhạc?
Theo thông tin từ Công an TP.HCM, nhiều người đang nhầm lẫn giữa quyền được biểu diễn và quyền khai thác tác phẩm trên môi trường số. Chính sự nhầm lẫn này có thể khiến một video tưởng như "hợp pháp" lại trở thành căn cứ để cơ quan chức năng điều tra.
Một bài hát không chỉ có một loại bản quyền
Trong suy nghĩ của nhiều người, chỉ cần xin phép hát một ca khúc là đã có thể quay video và đăng lên YouTube. Tuy nhiên, theo quy định về quyền tác giả và quyền liên quan, một tác phẩm âm nhạc có thể gắn với nhiều loại quyền khác nhau.
Đó là lý do Công an TP.HCM nhấn mạnh rằng quyền biểu diễn, quyền sao chép và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng là các quyền tài sản độc lập. Việc khai thác từng quyền đều phải được sự đồng ý của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả hoặc tổ chức được ủy quyền, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Điều này đồng nghĩa với việc được phép biểu diễn không tự động đồng nghĩa với việc được quyền ghi hình, phát hành hay kiếm tiền từ video đó.
Những quyền người sáng tạo nội dung cần lưu ý
Đối với các video có sử dụng âm nhạc, người sáng tạo nội dung thường cần quan tâm đến ít nhất bốn nhóm quyền.
Quyền sử dụng tác phẩm âm nhạc
Đây là quyền cơ bản nhất, liên quan trực tiếp đến phần nhạc và lời của ca khúc.
Nếu sử dụng một bài hát trong video, dù là hát lại, thu âm hay dùng làm nhạc nền, người sản xuất nội dung cần bảo đảm việc sử dụng đã được chủ sở hữu quyền tác giả hoặc đơn vị được ủy quyền cho phép, nếu thuộc trường hợp phải xin phép theo quy định pháp luật.
Quyền ghi âm, ghi hình
Ngay cả khi được phép biểu diễn trên sân khấu, việc ghi lại buổi biểu diễn để tạo thành một video là một hoạt động khác.
Video sau khi được dựng trở thành một sản phẩm mới, có thể phát sinh thêm các quyền liên quan đến bản ghi âm, bản ghi hình hoặc chương trình biểu diễn.
Đây là điểm nhiều YouTuber thường bỏ qua khi cho rằng chỉ cần quay điện thoại rồi đăng lên mạng là đủ.
Quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng
Đăng video lên YouTube, Facebook hay TikTok không đơn thuần là lưu trữ dữ liệu.
Theo quy định pháp luật, đây là hành vi truyền đạt tác phẩm đến công chúng thông qua môi trường số. Vì vậy, nếu việc truyền đạt chưa được chủ sở hữu quyền cho phép thì vẫn có thể phát sinh tranh chấp hoặc trách nhiệm pháp lý.
Chính nội dung này đã được Công an TP.HCM nhấn mạnh trong vụ Phương Diễm Huyền.
Quyền khai thác thương mại
Nếu video được bật kiếm tiền, tham gia quảng cáo, nhận tài trợ hoặc tạo doanh thu dưới bất kỳ hình thức nào, việc sử dụng tác phẩm sẽ gắn với yếu tố thương mại.
Trong vụ án đang được điều tra, cơ quan công an cho rằng các video bị cáo buộc vi phạm không chỉ gây thiệt hại về tiền bản quyền cho các tác giả mà còn giúp chủ kênh thu lợi bất chính hàng trăm triệu đồng từ nền tảng mạng xã hội.
YouTube không phải là "giấy phép bản quyền"
Một quan niệm khá phổ biến là nếu YouTube không chặn video hoặc vẫn cho bật kiếm tiền thì người đăng có thể yên tâm khai thác.
Thực tế không phải vậy.
YouTube chỉ là nền tảng cung cấp dịch vụ lưu trữ và phân phối nội dung. Hệ thống kiểm soát bản quyền của nền tảng không thay thế quy định của pháp luật về quyền tác giả.
Một video vẫn có thể tồn tại trên YouTube nhưng người đăng chưa có đầy đủ quyền sử dụng tác phẩm. Khi xảy ra tranh chấp hoặc có dấu hiệu vi phạm, việc nền tảng chưa gỡ video không đồng nghĩa người đăng được miễn trách nhiệm theo pháp luật.
Lời cảnh báo cho cộng đồng sáng tạo nội dung
Theo Công an TP.HCM, giấy phép tổ chức biểu diễn không đồng nghĩa với việc tổ chức hay cá nhân được tự do ghi âm, ghi hình, sao chép hoặc đưa tác phẩm lên các nền tảng trực tuyến. Đồng thời, cơ quan điều tra cũng khuyến cáo các doanh nghiệp truyền thông, đơn vị sản xuất nội dung và người quản lý các kênh YouTube, Facebook, TikTok cần chủ động rà soát nguồn gốc tác phẩm, ký kết hợp đồng sử dụng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thanh toán tiền bản quyền trước khi đăng tải nội dung có mục đích thương mại.
Trong bối cảnh ngày càng nhiều cá nhân kiếm sống bằng việc sản xuất video trên các nền tảng số, vụ Phương Diễm Huyền cho thấy bản quyền không còn là vấn đề chỉ dành cho các hãng thu âm hay nghệ sĩ nổi tiếng. Chỉ một video sử dụng ca khúc khi chưa có đầy đủ quyền khai thác cũng có thể dẫn đến tranh chấp, yêu cầu bồi thường hoặc, nếu có đủ căn cứ theo quy định của pháp luật, bị xem xét trách nhiệm hình sự.
Đối với người làm nội dung, đầu tư cho bản quyền ngay từ đầu có thể tốn thêm chi phí và thời gian, nhưng đó cũng là cách bảo vệ chính kênh của mình, tránh những rủi ro pháp lý khi hoạt động trên các nền tảng ngày càng được quản lý chặt chẽ.
Theo thông tin từ Công an TP.HCM, nhiều người đang nhầm lẫn giữa quyền được biểu diễn và quyền khai thác tác phẩm trên môi trường số. Chính sự nhầm lẫn này có thể khiến một video tưởng như "hợp pháp" lại trở thành căn cứ để cơ quan chức năng điều tra.
Ca sĩ Phương Diễm Huyền. Ảnh: FBNV
Một bài hát không chỉ có một loại bản quyền
Trong suy nghĩ của nhiều người, chỉ cần xin phép hát một ca khúc là đã có thể quay video và đăng lên YouTube. Tuy nhiên, theo quy định về quyền tác giả và quyền liên quan, một tác phẩm âm nhạc có thể gắn với nhiều loại quyền khác nhau.
Đó là lý do Công an TP.HCM nhấn mạnh rằng quyền biểu diễn, quyền sao chép và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng là các quyền tài sản độc lập. Việc khai thác từng quyền đều phải được sự đồng ý của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả hoặc tổ chức được ủy quyền, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Điều này đồng nghĩa với việc được phép biểu diễn không tự động đồng nghĩa với việc được quyền ghi hình, phát hành hay kiếm tiền từ video đó.
Những quyền người sáng tạo nội dung cần lưu ý
Đối với các video có sử dụng âm nhạc, người sáng tạo nội dung thường cần quan tâm đến ít nhất bốn nhóm quyền.
Quyền sử dụng tác phẩm âm nhạc
Đây là quyền cơ bản nhất, liên quan trực tiếp đến phần nhạc và lời của ca khúc.
Nếu sử dụng một bài hát trong video, dù là hát lại, thu âm hay dùng làm nhạc nền, người sản xuất nội dung cần bảo đảm việc sử dụng đã được chủ sở hữu quyền tác giả hoặc đơn vị được ủy quyền cho phép, nếu thuộc trường hợp phải xin phép theo quy định pháp luật.
Quyền ghi âm, ghi hình
Ngay cả khi được phép biểu diễn trên sân khấu, việc ghi lại buổi biểu diễn để tạo thành một video là một hoạt động khác.
Video sau khi được dựng trở thành một sản phẩm mới, có thể phát sinh thêm các quyền liên quan đến bản ghi âm, bản ghi hình hoặc chương trình biểu diễn.
Đây là điểm nhiều YouTuber thường bỏ qua khi cho rằng chỉ cần quay điện thoại rồi đăng lên mạng là đủ.
Quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng
Đăng video lên YouTube, Facebook hay TikTok không đơn thuần là lưu trữ dữ liệu.
Theo quy định pháp luật, đây là hành vi truyền đạt tác phẩm đến công chúng thông qua môi trường số. Vì vậy, nếu việc truyền đạt chưa được chủ sở hữu quyền cho phép thì vẫn có thể phát sinh tranh chấp hoặc trách nhiệm pháp lý.
Chính nội dung này đã được Công an TP.HCM nhấn mạnh trong vụ Phương Diễm Huyền.
Quyền khai thác thương mại
Nếu video được bật kiếm tiền, tham gia quảng cáo, nhận tài trợ hoặc tạo doanh thu dưới bất kỳ hình thức nào, việc sử dụng tác phẩm sẽ gắn với yếu tố thương mại.
Trong vụ án đang được điều tra, cơ quan công an cho rằng các video bị cáo buộc vi phạm không chỉ gây thiệt hại về tiền bản quyền cho các tác giả mà còn giúp chủ kênh thu lợi bất chính hàng trăm triệu đồng từ nền tảng mạng xã hội.
YouTube không phải là "giấy phép bản quyền"
Một quan niệm khá phổ biến là nếu YouTube không chặn video hoặc vẫn cho bật kiếm tiền thì người đăng có thể yên tâm khai thác.
Thực tế không phải vậy.
YouTube chỉ là nền tảng cung cấp dịch vụ lưu trữ và phân phối nội dung. Hệ thống kiểm soát bản quyền của nền tảng không thay thế quy định của pháp luật về quyền tác giả.
Một video vẫn có thể tồn tại trên YouTube nhưng người đăng chưa có đầy đủ quyền sử dụng tác phẩm. Khi xảy ra tranh chấp hoặc có dấu hiệu vi phạm, việc nền tảng chưa gỡ video không đồng nghĩa người đăng được miễn trách nhiệm theo pháp luật.
Lời cảnh báo cho cộng đồng sáng tạo nội dung
Theo Công an TP.HCM, giấy phép tổ chức biểu diễn không đồng nghĩa với việc tổ chức hay cá nhân được tự do ghi âm, ghi hình, sao chép hoặc đưa tác phẩm lên các nền tảng trực tuyến. Đồng thời, cơ quan điều tra cũng khuyến cáo các doanh nghiệp truyền thông, đơn vị sản xuất nội dung và người quản lý các kênh YouTube, Facebook, TikTok cần chủ động rà soát nguồn gốc tác phẩm, ký kết hợp đồng sử dụng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thanh toán tiền bản quyền trước khi đăng tải nội dung có mục đích thương mại.
Trong bối cảnh ngày càng nhiều cá nhân kiếm sống bằng việc sản xuất video trên các nền tảng số, vụ Phương Diễm Huyền cho thấy bản quyền không còn là vấn đề chỉ dành cho các hãng thu âm hay nghệ sĩ nổi tiếng. Chỉ một video sử dụng ca khúc khi chưa có đầy đủ quyền khai thác cũng có thể dẫn đến tranh chấp, yêu cầu bồi thường hoặc, nếu có đủ căn cứ theo quy định của pháp luật, bị xem xét trách nhiệm hình sự.
Đối với người làm nội dung, đầu tư cho bản quyền ngay từ đầu có thể tốn thêm chi phí và thời gian, nhưng đó cũng là cách bảo vệ chính kênh của mình, tránh những rủi ro pháp lý khi hoạt động trên các nền tảng ngày càng được quản lý chặt chẽ.
