Ánh Bình Minh✔
Thành viên nổi tiếng
Cuộc gặp ba bên giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Thâm Quyến ngày 19/11/2026 đã khép lại bằng một tuyên bố chung gồm 4 điểm. Văn kiện đề cập đến cải tổ Liên hợp quốc, an ninh năng lượng, quyền tài phán của Tòa án Hình sự Quốc tế và giảm thiểu rủi ro hạt nhân.
Tuy nhiên, đằng sau những tuyên bố mang thông điệp hòa bình là nhiều tính toán chiến lược. Ba cường quốc có thể tìm được tiếng nói chung về việc bảo vệ vai trò của mình trong trật tự quốc tế, nhưng chưa đưa ra cam kết cụ thể để giải quyết những cuộc xung đột đang gây bất ổn toàn cầu.

Cuộc gặp lịch sử nhưng kết quả còn khiêm tốn
Ngày 19/11, ông Tập Cận Bình chủ trì cuộc gặp ba bên với ông Putin và ông Trump tại thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Đây được đánh giá là cuộc gặp trực tiếp ba bên đầu tiên giữa lãnh đạo đương nhiệm của ba cường quốc Mỹ, Nga và Trung Quốc.
Sau khoảng 80-90 phút thảo luận, ba nước công bố văn kiện mang tên Tuyên bố của lãnh đạo Trung Quốc, Nga và Mỹ hướng tới hòa bình (China-Russia-U.S. Heads of State Declaration toward Peace).
Theo nội dung được Nhà Trắng và phía Trung Quốc công bố, văn kiện có 4 điểm, tập trung vào cải cách Liên hợp quốc, tăng nguồn cung sản phẩm dầu mỏ tinh chế, bảo vệ nguyên tắc miễn trừ của quan chức nhà nước và đối thoại giảm thiểu rủi ro hạt nhân.
Điều đáng chú ý là tuyên bố không đưa ra thời hạn thực hiện, cơ chế giám sát hay những cam kết định lượng. Hai cuộc xung đột lớn là Ukraine và chiến tranh giữa Mỹ, Israel với Iran cũng không được đề cập trực tiếp.
Hãng tin AP đánh giá kết quả hội nghị chủ yếu mang ý nghĩa biểu tượng, khi ba nhà lãnh đạo thể hiện mong muốn duy trì đối thoại và khẳng định vai trò của các cường quốc trong những vấn đề an ninh toàn cầu.
Bốn điểm trong tuyên bố phản ánh những tính toán gì?
1. Cải tổ Liên hợp quốc: Ba cường quốc muốn giữ vai trò định hình trật tự thế giới
Điểm đầu tiên đề cập đến cam kết cải cách Liên hợp quốc (UN), giúp tổ chức này ứng phó hiệu quả hơn với các thách thức toàn cầu và thực hiện sứ mệnh duy trì hòa bình, an ninh quốc tế.
Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt đối với cả ba nước. Mỹ, Nga và Trung Quốc đều là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, cùng với Anh và Pháp. Năm nước này nắm quyền phủ quyết đối với các quyết định quan trọng của Hội đồng.
Tuy nhiên, tuyên bố không đề cập đến việc thay đổi quyền phủ quyết, số lượng ghế thường trực hay tiêu chí lựa chọn thành viên mới. Vì vậy, chưa có cơ sở để kết luận ba nước đã thống nhất một phương án cải tổ cụ thể.
Trên thực tế, quan điểm của các bên về vấn đề này còn nhiều khác biệt. Mỹ từng ủng hộ việc mở rộng đại diện thường trực, trong đó có Đức, Nhật Bản và Ấn Độ. Nga phản đối việc trao ghế thường trực cho Đức và Nhật Bản, trong khi ủng hộ vai trò lớn hơn của Ấn Độ và Brazil. Trung Quốc cũng có những tính toán riêng đối với việc mở rộng thành viên thường trực.
Do đó, điểm chung hiện tại chủ yếu nằm ở việc thừa nhận nhu cầu cải tổ, chứ chưa phải một thỏa thuận về cách thức thực hiện.
Đáng chú ý, việc ba thành viên thường trực cùng nhấn mạnh cải cách Liên hợp quốc cũng cho thấy mong muốn của họ trong việc duy trì tiếng nói quyết định của các cường quốc tại tổ chức này.
2. Tăng nguồn cung dầu mỏ: Lợi ích năng lượng có thể đưa Mỹ, Nga và Trung Quốc lại gần nhau
Điểm thứ hai là cam kết tăng sản xuất và cung ứng các sản phẩm dầu mỏ tinh chế, đồng thời duy trì dòng chảy năng lượng ổn định vì lợi ích của tất cả các quốc gia.
Đây là nội dung có ý nghĩa kinh tế đáng kể bởi Mỹ, Nga và Trung Quốc giữ những vị trí khác nhau trên thị trường năng lượng toàn cầu.
Mỹ là một trong những nhà sản xuất dầu thô và khí đốt lớn nhất thế giới, đồng thời có năng lực xuất khẩu đáng kể các sản phẩm lọc hóa dầu. Washington có lợi ích trong việc duy trì thị trường tiêu thụ và bảo đảm các tuyến vận chuyển năng lượng quốc tế.
Nga cũng là cường quốc xuất khẩu năng lượng, nhưng đang chịu sức ép từ các lệnh trừng phạt của phương Tây liên quan đến cuộc xung đột Ukraine. Những hạn chế đối với hoạt động vận tải biển, bảo hiểm và giao dịch dầu mỏ khiến Moscow phải tìm kiếm các thị trường và phương thức xuất khẩu thay thế.
Trong khi đó, Trung Quốc là một trong những nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới. Nền kinh tế nước này phụ thuộc đáng kể vào nguồn năng lượng nhập khẩu, đặc biệt từ Trung Đông và Nga. Vì vậy, bất ổn tại các tuyến vận chuyển chiến lược có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh năng lượng và chi phí sản xuất của Trung Quốc.
Bối cảnh chiến tranh Iran khiến nội dung này càng đáng chú ý. Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng của thế giới, đã trở thành điểm nghẽn lớn đối với dòng chảy năng lượng quốc tế sau các cuộc tấn công và gián đoạn vận tải.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa cam kết tăng nguồn cung sản phẩm dầu mỏ tinh chế và một thỏa thuận dỡ bỏ trừng phạt dầu mỏ. Tuyên bố không nêu cụ thể việc xóa bỏ trần giá dầu Nga, khôi phục hoạt động của đội tàu chở dầu hay thay đổi chính sách trừng phạt của Mỹ và phương Tây.
Theo phân tích của Washington Post, nội dung này có thể tạo thêm cơ sở để Nga thúc đẩy việc giảm các rào cản đối với hoạt động xuất khẩu năng lượng. Nhưng để biến cam kết thành thay đổi thực tế, ba nước vẫn phải giải quyết những khác biệt lớn về chính sách và lợi ích thương mại.
3. Tòa án Hình sự Quốc tế: Điểm đồng thuận nhạy cảm nhất giữa ba nhà lãnh đạo
Điểm thứ ba đề cập đến nguyên tắc đồng thuận của quốc gia, quyền miễn trừ của quan chức nhà nước và yêu cầu Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) không lạm dụng quyền tài phán.
Đây có thể xem là một trong những nội dung mang ý nghĩa chính trị rõ nét nhất của tuyên bố.
ICC là cơ quan xét xử các cá nhân bị cáo buộc phạm những tội nghiêm trọng nhất theo luật pháp quốc tế, bao gồm tội diệt chủng, tội ác chống loài người, tội ác chiến tranh và tội xâm lược.
Điểm đáng chú ý là cả Mỹ, Nga và Trung Quốc đều không phải thành viên của Quy chế Rome, văn kiện thành lập ICC. Ba nước từ lâu có những quan điểm khác nhau về phạm vi quyền hạn và tính chính danh của cơ quan này.
Đối với Nga, vấn đề đặc biệt nhạy cảm bởi ICC đã ban hành lệnh bắt giữ ông Putin vào tháng 3/2023, với cáo buộc liên quan đến việc trục xuất và chuyển giao trái phép trẻ em Ukraine. Moscow bác bỏ thẩm quyền của tòa án và coi lệnh bắt giữ là vô hiệu.
Trong khi đó, Mỹ cũng nhiều lần phản đối các quyết định của ICC liên quan đến công dân và đồng minh của mình. Lệnh bắt giữ cựu Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cũng khiến Washington gia tăng chỉ trích cơ quan này.
Việc ba nhà lãnh đạo cùng đưa vấn đề quyền miễn trừ và giới hạn quyền tài phán của ICC vào tuyên bố cho thấy một điểm giao thoa lợi ích: không muốn các cơ chế tư pháp quốc tế can thiệp vượt quá giới hạn mà các quốc gia chấp nhận.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nguyên tắc miễn trừ của quan chức nhà nước trong luật pháp quốc tế là vấn đề phức tạp. Tuyên bố chung không đồng nghĩa với việc ICC mất quyền xét xử hoặc mọi nguyên thủ quốc gia đều được miễn trừ trách nhiệm trước các cáo buộc tội ác quốc tế.
Đây cũng là nội dung có thể tạo ra bất đồng với nhiều nước châu Âu, vốn coi ICC là một trụ cột trong hệ thống tư pháp quốc tế.
4. Giảm rủi ro hạt nhân: Có đối thoại nhưng chưa có cam kết giải trừ vũ khí
Điểm cuối cùng tái khẳng định một nguyên tắc đã được các cường quốc hạt nhân nhắc lại nhiều lần: chiến tranh hạt nhân không thể có người chiến thắng và không bao giờ được phép xảy ra.
Ba nước đồng ý tiến hành đối thoại về giảm thiểu rủi ro hạt nhân và ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân.
Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng bởi Mỹ, Nga và Trung Quốc đều sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn, trong đó Mỹ và Nga nắm giữ phần lớn số đầu đạn hạt nhân trên thế giới. Trung Quốc cũng đang mở rộng năng lực hạt nhân trong những năm gần đây.
Trước hội nghị, ông Trump từng nhấn mạnh ba nước có vị thế đặc biệt để thảo luận về việc giảm số lượng vũ khí hạt nhân trên toàn cầu. Tuy nhiên, văn kiện cuối cùng không đưa ra mục tiêu cắt giảm đầu đạn, giới hạn năng lực triển khai hay cơ chế thanh sát và xác minh.
Theo các chuyên gia của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (CFR), việc đưa Trung Quốc vào khuôn khổ đối thoại ba bên về rủi ro hạt nhân là một bước tiến đáng chú ý. Washington từ lâu muốn Bắc Kinh tham gia các cuộc thảo luận kiểm soát vũ khí hạt nhân, trong bối cảnh kho vũ khí của Trung Quốc tăng lên.
Dù vậy, giảm thiểu rủi ro hạt nhân khác xa với kiểm soát và giải trừ vũ khí hạt nhân. Hai khái niệm này đòi hỏi mức độ cam kết rất khác nhau.
Một thỏa thuận kiểm soát vũ khí thực chất thường phải có giới hạn định lượng, cơ chế giám sát, thanh sát và quy trình xác minh. Tuyên bố lần này chưa có những yếu tố đó.
Vì vậy, kết quả trước mắt chủ yếu là khôi phục hoặc mở rộng kênh liên lạc giữa ba cường quốc nhằm tránh tính toán sai lầm và nguy cơ leo thang ngoài kiểm soát.
Ukraine và Iran bị bỏ ngoài tuyên bố: Khoảng trống lớn nhất của hội nghị
Một trong những chi tiết đáng chú ý nhất là hai cuộc xung đột có ảnh hưởng lớn đến an ninh thế giới hiện nay, gồm chiến tranh Nga - Ukraine và chiến tranh tại Iran, đều không xuất hiện trong văn bản cuối cùng.
Trước cuộc gặp, ông Trump cho biết vấn đề Iran và Ukraine nằm trong chương trình nghị sự. Ông Putin cũng đề cập đến xung đột Ukraine trong phát biểu mở đầu. Tuy nhiên, theo AP, vấn đề Ukraine không phải trọng tâm của cuộc thảo luận ba bên và người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cũng xác nhận điều này.
Ông Trump sau đó tham gia trực tuyến cuộc họp tại Berlin giữa các đặc phái viên Mỹ, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và các nhà lãnh đạo châu Âu. Đây là một dấu hiệu cho thấy Washington vẫn xử lý vấn đề Ukraine thông qua các kênh đàm phán riêng, thay vì đưa vào khuôn khổ ba bên với Nga và Trung Quốc.
Đối với Iran, dù ông Trump nói Mỹ và Trung Quốc có chung quan điểm về việc mở lại eo biển Hormuz và ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân, chưa có dấu hiệu cho thấy ông đã nhận được cam kết cụ thể từ ông Putin hoặc ông Tập về việc cùng giải quyết xung đột.
Việc không đưa hai vấn đề này vào tuyên bố có thể được xem là cách để ba bên tránh những bất đồng khó dung hòa, tập trung vào các lĩnh vực có khả năng đạt đồng thuận hơn.
Tuy nhiên, điều đó cũng cho thấy giới hạn của cơ chế hợp tác mới. Mỹ, Nga và Trung Quốc có thể cùng nói về hòa bình, an ninh và ổn định, nhưng lợi ích chiến lược của họ tại từng khu vực vẫn rất khác biệt.
Ba nhà lãnh đạo, ba lợi ích chiến lược
Nhìn từ góc độ địa chính trị, hội nghị mang lại những lợi ích khác nhau cho từng nhà lãnh đạo.
Với ông Tập Cận Bình, việc chủ trì cuộc gặp và đưa Tổng thống Mỹ cùng Tổng thống Nga ngồi vào bàn đàm phán giúp Trung Quốc nâng cao vị thế ngoại giao. Hình ảnh ông Tập đứng ở vị trí trung tâm của cuộc gặp cũng gửi đi thông điệp rằng Bắc Kinh muốn đóng vai trò lớn hơn trong việc định hình các vấn đề toàn cầu.
Với ông Putin, hội nghị là cơ hội quan trọng để Nga khẳng định vị thế cường quốc, bất chấp những nỗ lực cô lập Moscow của phương Tây. Việc xuất hiện cùng ông Trump và ông Tập trong một sự kiện ngoại giao cấp cao cũng giúp nhà lãnh đạo Nga củng cố hình ảnh một đối tác không thể bị gạt khỏi các vấn đề quốc tế.
Với ông Trump, cuộc gặp thể hiện cách tiếp cận ưu tiên đối thoại trực tiếp với các đối thủ chiến lược. Nhà lãnh đạo Mỹ muốn khẳng định khả năng xử lý các vấn đề lớn thông qua đàm phán, đồng thời tìm kiếm cơ hội hợp tác về năng lượng và an ninh hạt nhân.
Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia CFR, hội nghị chưa mang lại những lợi ích thực chất tương xứng với ý nghĩa biểu tượng. Đặc biệt, chưa có tiến triển đáng kể trong việc giải quyết chiến tranh Ukraine, các bất đồng về an ninh khu vực hay kiểm soát vũ khí hạt nhân.
Tín hiệu về một trật tự thế giới mới hay chỉ là sự thỏa hiệp tạm thời?
Tuyên bố 4 điểm của ông Putin, ông Tập Cận Bình và ông Trump cho thấy ba cường quốc có thể tìm thấy lợi ích chung trong một số vấn đề: duy trì vai trò tại Liên hợp quốc, bảo đảm dòng chảy năng lượng, hạn chế những gì họ coi là sự can thiệp quá mức của các thiết chế tư pháp quốc tế và giảm nguy cơ chiến tranh hạt nhân.
Tuy nhiên, những nội dung này chủ yếu mới dừng ở nguyên tắc chính trị. Không có lộ trình cải tổ Liên hợp quốc, cam kết cụ thể về nguồn cung dầu mỏ, cơ chế thay đổi quyền tài phán ICC hay thỏa thuận cắt giảm vũ khí hạt nhân.
Một điểm đáng chú ý khác là hội nghị không có sự tham gia của các đồng minh châu Âu, trong khi những vấn đề như Ukraine và an ninh khu vực lại tác động trực tiếp đến họ. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng các cường quốc có thể tìm cách định hình những nguyên tắc chung mà không có sự tham gia đầy đủ của các quốc gia chịu ảnh hưởng.
Theo CFR, một trong những câu hỏi quan trọng sau hội nghị là liệu cơ chế đối thoại ba bên có được duy trì và phát triển thành một khuôn khổ hợp tác thực chất hay chỉ là sự kiện mang tính biểu tượng trong nhiệm kỳ hiện tại của ông Trump.
Cuộc gặp tại Thâm Quyến có thể được xem là một bước đi ngoại giao đáng chú ý, nhưng chưa đủ để khẳng định thế giới đang tiến gần hơn đến một trật tự đa cực ổn định. Giá trị thực sự của tuyên bố sẽ phụ thuộc vào những gì ba nước thực hiện sau khi rời bàn đàm phán.
Tuy nhiên, đằng sau những tuyên bố mang thông điệp hòa bình là nhiều tính toán chiến lược. Ba cường quốc có thể tìm được tiếng nói chung về việc bảo vệ vai trò của mình trong trật tự quốc tế, nhưng chưa đưa ra cam kết cụ thể để giải quyết những cuộc xung đột đang gây bất ổn toàn cầu.

Cuộc gặp lịch sử nhưng kết quả còn khiêm tốn
Ngày 19/11, ông Tập Cận Bình chủ trì cuộc gặp ba bên với ông Putin và ông Trump tại thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Đây được đánh giá là cuộc gặp trực tiếp ba bên đầu tiên giữa lãnh đạo đương nhiệm của ba cường quốc Mỹ, Nga và Trung Quốc.
Sau khoảng 80-90 phút thảo luận, ba nước công bố văn kiện mang tên Tuyên bố của lãnh đạo Trung Quốc, Nga và Mỹ hướng tới hòa bình (China-Russia-U.S. Heads of State Declaration toward Peace).
Theo nội dung được Nhà Trắng và phía Trung Quốc công bố, văn kiện có 4 điểm, tập trung vào cải cách Liên hợp quốc, tăng nguồn cung sản phẩm dầu mỏ tinh chế, bảo vệ nguyên tắc miễn trừ của quan chức nhà nước và đối thoại giảm thiểu rủi ro hạt nhân.
Điều đáng chú ý là tuyên bố không đưa ra thời hạn thực hiện, cơ chế giám sát hay những cam kết định lượng. Hai cuộc xung đột lớn là Ukraine và chiến tranh giữa Mỹ, Israel với Iran cũng không được đề cập trực tiếp.
Hãng tin AP đánh giá kết quả hội nghị chủ yếu mang ý nghĩa biểu tượng, khi ba nhà lãnh đạo thể hiện mong muốn duy trì đối thoại và khẳng định vai trò của các cường quốc trong những vấn đề an ninh toàn cầu.
Bốn điểm trong tuyên bố phản ánh những tính toán gì?
1. Cải tổ Liên hợp quốc: Ba cường quốc muốn giữ vai trò định hình trật tự thế giới
Điểm đầu tiên đề cập đến cam kết cải cách Liên hợp quốc (UN), giúp tổ chức này ứng phó hiệu quả hơn với các thách thức toàn cầu và thực hiện sứ mệnh duy trì hòa bình, an ninh quốc tế.
Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt đối với cả ba nước. Mỹ, Nga và Trung Quốc đều là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, cùng với Anh và Pháp. Năm nước này nắm quyền phủ quyết đối với các quyết định quan trọng của Hội đồng.
Tuy nhiên, tuyên bố không đề cập đến việc thay đổi quyền phủ quyết, số lượng ghế thường trực hay tiêu chí lựa chọn thành viên mới. Vì vậy, chưa có cơ sở để kết luận ba nước đã thống nhất một phương án cải tổ cụ thể.
Trên thực tế, quan điểm của các bên về vấn đề này còn nhiều khác biệt. Mỹ từng ủng hộ việc mở rộng đại diện thường trực, trong đó có Đức, Nhật Bản và Ấn Độ. Nga phản đối việc trao ghế thường trực cho Đức và Nhật Bản, trong khi ủng hộ vai trò lớn hơn của Ấn Độ và Brazil. Trung Quốc cũng có những tính toán riêng đối với việc mở rộng thành viên thường trực.
Do đó, điểm chung hiện tại chủ yếu nằm ở việc thừa nhận nhu cầu cải tổ, chứ chưa phải một thỏa thuận về cách thức thực hiện.
Đáng chú ý, việc ba thành viên thường trực cùng nhấn mạnh cải cách Liên hợp quốc cũng cho thấy mong muốn của họ trong việc duy trì tiếng nói quyết định của các cường quốc tại tổ chức này.
2. Tăng nguồn cung dầu mỏ: Lợi ích năng lượng có thể đưa Mỹ, Nga và Trung Quốc lại gần nhau
Điểm thứ hai là cam kết tăng sản xuất và cung ứng các sản phẩm dầu mỏ tinh chế, đồng thời duy trì dòng chảy năng lượng ổn định vì lợi ích của tất cả các quốc gia.
Đây là nội dung có ý nghĩa kinh tế đáng kể bởi Mỹ, Nga và Trung Quốc giữ những vị trí khác nhau trên thị trường năng lượng toàn cầu.
Mỹ là một trong những nhà sản xuất dầu thô và khí đốt lớn nhất thế giới, đồng thời có năng lực xuất khẩu đáng kể các sản phẩm lọc hóa dầu. Washington có lợi ích trong việc duy trì thị trường tiêu thụ và bảo đảm các tuyến vận chuyển năng lượng quốc tế.
Nga cũng là cường quốc xuất khẩu năng lượng, nhưng đang chịu sức ép từ các lệnh trừng phạt của phương Tây liên quan đến cuộc xung đột Ukraine. Những hạn chế đối với hoạt động vận tải biển, bảo hiểm và giao dịch dầu mỏ khiến Moscow phải tìm kiếm các thị trường và phương thức xuất khẩu thay thế.
Trong khi đó, Trung Quốc là một trong những nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới. Nền kinh tế nước này phụ thuộc đáng kể vào nguồn năng lượng nhập khẩu, đặc biệt từ Trung Đông và Nga. Vì vậy, bất ổn tại các tuyến vận chuyển chiến lược có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh năng lượng và chi phí sản xuất của Trung Quốc.
Bối cảnh chiến tranh Iran khiến nội dung này càng đáng chú ý. Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng của thế giới, đã trở thành điểm nghẽn lớn đối với dòng chảy năng lượng quốc tế sau các cuộc tấn công và gián đoạn vận tải.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa cam kết tăng nguồn cung sản phẩm dầu mỏ tinh chế và một thỏa thuận dỡ bỏ trừng phạt dầu mỏ. Tuyên bố không nêu cụ thể việc xóa bỏ trần giá dầu Nga, khôi phục hoạt động của đội tàu chở dầu hay thay đổi chính sách trừng phạt của Mỹ và phương Tây.
Theo phân tích của Washington Post, nội dung này có thể tạo thêm cơ sở để Nga thúc đẩy việc giảm các rào cản đối với hoạt động xuất khẩu năng lượng. Nhưng để biến cam kết thành thay đổi thực tế, ba nước vẫn phải giải quyết những khác biệt lớn về chính sách và lợi ích thương mại.
3. Tòa án Hình sự Quốc tế: Điểm đồng thuận nhạy cảm nhất giữa ba nhà lãnh đạo
Điểm thứ ba đề cập đến nguyên tắc đồng thuận của quốc gia, quyền miễn trừ của quan chức nhà nước và yêu cầu Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) không lạm dụng quyền tài phán.
Đây có thể xem là một trong những nội dung mang ý nghĩa chính trị rõ nét nhất của tuyên bố.
ICC là cơ quan xét xử các cá nhân bị cáo buộc phạm những tội nghiêm trọng nhất theo luật pháp quốc tế, bao gồm tội diệt chủng, tội ác chống loài người, tội ác chiến tranh và tội xâm lược.
Điểm đáng chú ý là cả Mỹ, Nga và Trung Quốc đều không phải thành viên của Quy chế Rome, văn kiện thành lập ICC. Ba nước từ lâu có những quan điểm khác nhau về phạm vi quyền hạn và tính chính danh của cơ quan này.
Đối với Nga, vấn đề đặc biệt nhạy cảm bởi ICC đã ban hành lệnh bắt giữ ông Putin vào tháng 3/2023, với cáo buộc liên quan đến việc trục xuất và chuyển giao trái phép trẻ em Ukraine. Moscow bác bỏ thẩm quyền của tòa án và coi lệnh bắt giữ là vô hiệu.
Trong khi đó, Mỹ cũng nhiều lần phản đối các quyết định của ICC liên quan đến công dân và đồng minh của mình. Lệnh bắt giữ cựu Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cũng khiến Washington gia tăng chỉ trích cơ quan này.
Việc ba nhà lãnh đạo cùng đưa vấn đề quyền miễn trừ và giới hạn quyền tài phán của ICC vào tuyên bố cho thấy một điểm giao thoa lợi ích: không muốn các cơ chế tư pháp quốc tế can thiệp vượt quá giới hạn mà các quốc gia chấp nhận.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nguyên tắc miễn trừ của quan chức nhà nước trong luật pháp quốc tế là vấn đề phức tạp. Tuyên bố chung không đồng nghĩa với việc ICC mất quyền xét xử hoặc mọi nguyên thủ quốc gia đều được miễn trừ trách nhiệm trước các cáo buộc tội ác quốc tế.
Đây cũng là nội dung có thể tạo ra bất đồng với nhiều nước châu Âu, vốn coi ICC là một trụ cột trong hệ thống tư pháp quốc tế.
4. Giảm rủi ro hạt nhân: Có đối thoại nhưng chưa có cam kết giải trừ vũ khí
Điểm cuối cùng tái khẳng định một nguyên tắc đã được các cường quốc hạt nhân nhắc lại nhiều lần: chiến tranh hạt nhân không thể có người chiến thắng và không bao giờ được phép xảy ra.
Ba nước đồng ý tiến hành đối thoại về giảm thiểu rủi ro hạt nhân và ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân.
Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng bởi Mỹ, Nga và Trung Quốc đều sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn, trong đó Mỹ và Nga nắm giữ phần lớn số đầu đạn hạt nhân trên thế giới. Trung Quốc cũng đang mở rộng năng lực hạt nhân trong những năm gần đây.
Trước hội nghị, ông Trump từng nhấn mạnh ba nước có vị thế đặc biệt để thảo luận về việc giảm số lượng vũ khí hạt nhân trên toàn cầu. Tuy nhiên, văn kiện cuối cùng không đưa ra mục tiêu cắt giảm đầu đạn, giới hạn năng lực triển khai hay cơ chế thanh sát và xác minh.
Theo các chuyên gia của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (CFR), việc đưa Trung Quốc vào khuôn khổ đối thoại ba bên về rủi ro hạt nhân là một bước tiến đáng chú ý. Washington từ lâu muốn Bắc Kinh tham gia các cuộc thảo luận kiểm soát vũ khí hạt nhân, trong bối cảnh kho vũ khí của Trung Quốc tăng lên.
Dù vậy, giảm thiểu rủi ro hạt nhân khác xa với kiểm soát và giải trừ vũ khí hạt nhân. Hai khái niệm này đòi hỏi mức độ cam kết rất khác nhau.
Một thỏa thuận kiểm soát vũ khí thực chất thường phải có giới hạn định lượng, cơ chế giám sát, thanh sát và quy trình xác minh. Tuyên bố lần này chưa có những yếu tố đó.
Vì vậy, kết quả trước mắt chủ yếu là khôi phục hoặc mở rộng kênh liên lạc giữa ba cường quốc nhằm tránh tính toán sai lầm và nguy cơ leo thang ngoài kiểm soát.
Ukraine và Iran bị bỏ ngoài tuyên bố: Khoảng trống lớn nhất của hội nghị
Một trong những chi tiết đáng chú ý nhất là hai cuộc xung đột có ảnh hưởng lớn đến an ninh thế giới hiện nay, gồm chiến tranh Nga - Ukraine và chiến tranh tại Iran, đều không xuất hiện trong văn bản cuối cùng.
Trước cuộc gặp, ông Trump cho biết vấn đề Iran và Ukraine nằm trong chương trình nghị sự. Ông Putin cũng đề cập đến xung đột Ukraine trong phát biểu mở đầu. Tuy nhiên, theo AP, vấn đề Ukraine không phải trọng tâm của cuộc thảo luận ba bên và người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cũng xác nhận điều này.
Ông Trump sau đó tham gia trực tuyến cuộc họp tại Berlin giữa các đặc phái viên Mỹ, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và các nhà lãnh đạo châu Âu. Đây là một dấu hiệu cho thấy Washington vẫn xử lý vấn đề Ukraine thông qua các kênh đàm phán riêng, thay vì đưa vào khuôn khổ ba bên với Nga và Trung Quốc.
Đối với Iran, dù ông Trump nói Mỹ và Trung Quốc có chung quan điểm về việc mở lại eo biển Hormuz và ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân, chưa có dấu hiệu cho thấy ông đã nhận được cam kết cụ thể từ ông Putin hoặc ông Tập về việc cùng giải quyết xung đột.
Việc không đưa hai vấn đề này vào tuyên bố có thể được xem là cách để ba bên tránh những bất đồng khó dung hòa, tập trung vào các lĩnh vực có khả năng đạt đồng thuận hơn.
Tuy nhiên, điều đó cũng cho thấy giới hạn của cơ chế hợp tác mới. Mỹ, Nga và Trung Quốc có thể cùng nói về hòa bình, an ninh và ổn định, nhưng lợi ích chiến lược của họ tại từng khu vực vẫn rất khác biệt.
Ba nhà lãnh đạo, ba lợi ích chiến lược
Nhìn từ góc độ địa chính trị, hội nghị mang lại những lợi ích khác nhau cho từng nhà lãnh đạo.
Với ông Tập Cận Bình, việc chủ trì cuộc gặp và đưa Tổng thống Mỹ cùng Tổng thống Nga ngồi vào bàn đàm phán giúp Trung Quốc nâng cao vị thế ngoại giao. Hình ảnh ông Tập đứng ở vị trí trung tâm của cuộc gặp cũng gửi đi thông điệp rằng Bắc Kinh muốn đóng vai trò lớn hơn trong việc định hình các vấn đề toàn cầu.
Với ông Putin, hội nghị là cơ hội quan trọng để Nga khẳng định vị thế cường quốc, bất chấp những nỗ lực cô lập Moscow của phương Tây. Việc xuất hiện cùng ông Trump và ông Tập trong một sự kiện ngoại giao cấp cao cũng giúp nhà lãnh đạo Nga củng cố hình ảnh một đối tác không thể bị gạt khỏi các vấn đề quốc tế.
Với ông Trump, cuộc gặp thể hiện cách tiếp cận ưu tiên đối thoại trực tiếp với các đối thủ chiến lược. Nhà lãnh đạo Mỹ muốn khẳng định khả năng xử lý các vấn đề lớn thông qua đàm phán, đồng thời tìm kiếm cơ hội hợp tác về năng lượng và an ninh hạt nhân.
Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia CFR, hội nghị chưa mang lại những lợi ích thực chất tương xứng với ý nghĩa biểu tượng. Đặc biệt, chưa có tiến triển đáng kể trong việc giải quyết chiến tranh Ukraine, các bất đồng về an ninh khu vực hay kiểm soát vũ khí hạt nhân.
Tín hiệu về một trật tự thế giới mới hay chỉ là sự thỏa hiệp tạm thời?
Tuyên bố 4 điểm của ông Putin, ông Tập Cận Bình và ông Trump cho thấy ba cường quốc có thể tìm thấy lợi ích chung trong một số vấn đề: duy trì vai trò tại Liên hợp quốc, bảo đảm dòng chảy năng lượng, hạn chế những gì họ coi là sự can thiệp quá mức của các thiết chế tư pháp quốc tế và giảm nguy cơ chiến tranh hạt nhân.
Tuy nhiên, những nội dung này chủ yếu mới dừng ở nguyên tắc chính trị. Không có lộ trình cải tổ Liên hợp quốc, cam kết cụ thể về nguồn cung dầu mỏ, cơ chế thay đổi quyền tài phán ICC hay thỏa thuận cắt giảm vũ khí hạt nhân.
Một điểm đáng chú ý khác là hội nghị không có sự tham gia của các đồng minh châu Âu, trong khi những vấn đề như Ukraine và an ninh khu vực lại tác động trực tiếp đến họ. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng các cường quốc có thể tìm cách định hình những nguyên tắc chung mà không có sự tham gia đầy đủ của các quốc gia chịu ảnh hưởng.
Theo CFR, một trong những câu hỏi quan trọng sau hội nghị là liệu cơ chế đối thoại ba bên có được duy trì và phát triển thành một khuôn khổ hợp tác thực chất hay chỉ là sự kiện mang tính biểu tượng trong nhiệm kỳ hiện tại của ông Trump.
Cuộc gặp tại Thâm Quyến có thể được xem là một bước đi ngoại giao đáng chú ý, nhưng chưa đủ để khẳng định thế giới đang tiến gần hơn đến một trật tự đa cực ổn định. Giá trị thực sự của tuyên bố sẽ phụ thuộc vào những gì ba nước thực hiện sau khi rời bàn đàm phán.




