Mimosa✔
Thành viên nổi tiếng
Việc sử dụng hết quả đạn pháo cuối cùng trong kho dự trữ vào mùa xuân năm 2022 từng đẩy quân đội Ukraine vào tình thế đặc biệt khó khăn. Tuy nhiên, nhờ nguồn cung vũ khí từ phương Tây, sự thay đổi trong chiến thuật tác chiến và quá trình phát triển công nghiệp quốc phòng, Kiev vẫn duy trì được khả năng chiến đấu trong gần 5 năm xung đột với Nga.
Thời điểm Ukraine cạn kiệt đạn pháo
Cuộc chiến giữa Nga và Ukraine bước sang giai đoạn mới khi cựu Tổng Tư lệnh các lực lượng vũ trang Ukraine Valeriy Zaluzhny tiết lộ một chi tiết đáng chú ý về tình trạng kho vũ khí của nước này trong những tháng đầu xung đột.
Theo ông Zaluzhny, vào cuối tháng 4 đến đầu tháng 5/2022, quân đội Ukraine đã bắn quả đạn cuối cùng từ kho dự trữ của mình. Đáng chú ý, viện trợ quân sự từ phương Tây không đến ngay sau thời điểm nguồn đạn trong nước cạn kiệt, khiến Kiev phải trải qua một giai đoạn đặc biệt khó khăn.
Thông tin được ông Zaluzhny đề cập trong bài viết phân tích về chiến dịch phản công Kherson năm 2022, đăng trên Ukrainska Pravda. Đây là một tiết lộ đáng chú ý bởi vào thời điểm đó, cuộc xung đột mới chỉ kéo dài khoảng hai tháng, nhưng Ukraine đã phải đối mặt với giới hạn nghiêm trọng về nguồn lực quân sự.
Khó khăn lớn nhất nằm ở việc Ukraine phải tiến hành cuộc chiến pháo binh với một đối thủ có ưu thế đáng kể về số lượng vũ khí, đạn dược và năng lực sản xuất quốc phòng. Khi chiến sự chuyển trọng tâm về miền Đông, đặc biệt tại Donbas, pháo binh trở thành một trong những yếu tố quyết định khả năng giữ trận địa và ngăn chặn các đợt tiến công của Nga.
Việc thiếu đạn không chỉ khiến Ukraine giảm cường độ hỏa lực mà còn buộc quân đội nước này phải tính toán chặt chẽ hơn trong lựa chọn mục tiêu, phân bổ nguồn cung và tổ chức phòng thủ.
Đại sứ Ukraine tại Vương quốc Anh Valeriy Zaluzhny, Lực lượng vũ trang Ukraine đã phóng quả đạn cuối cùng từ kho dự trữ của nước này vào mùa xuân năm 2022
Pháo binh phương Tây giúp Ukraine vượt qua cuộc khủng hoảng
Một trong những yếu tố giúp Ukraine duy trì khả năng chiến đấu là sự thay đổi về nguồn cung vũ khí, đặc biệt là việc chuyển từ pháo và đạn dược theo tiêu chuẩn Liên Xô sang các hệ thống pháo theo tiêu chuẩn NATO.
Trước chiến tranh, Ukraine chủ yếu sử dụng pháo cỡ nòng 122 mm và 152 mm. Theo cuộc điều tra của Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL) công bố tháng 7/2024, nước này có khoảng 1.000 khẩu pháo thuộc hai cỡ nòng nói trên, trong khi chỉ có một khẩu pháo 155 mm do Ukraine sản xuất, mang tên Bohdana, đang ở giai đoạn thử nghiệm.
Trong những ngày đầu chiến tranh, Mỹ đã hỗ trợ Ukraine tiếp cận các kho đạn pháo theo tiêu chuẩn Liên Xô được Washington mua để phục vụ chiến dịch tại Afghanistan và lưu trữ ở châu Âu. Tuy nhiên, nguồn cung này nhanh chóng bộc lộ giới hạn do các nước châu Âu không có đủ năng lực sản xuất đạn pháo tương thích để đáp ứng nhu cầu của chiến trường.
Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Oleksii Reznikov từng cho biết quân đội nước này sử dụng khoảng 20.000 quả đạn pháo mỗi ngày trong giai đoạn đầu cuộc chiến. Con số này tương đương khoảng một phần ba lượng đạn pháo mà Nga sử dụng, nhưng cao gấp khoảng 12 lần sản lượng đạn pháo cỡ nòng Liên Xô mà châu Âu có thể sản xuất mỗi ngày.
Trước tình hình đó, vào mùa xuân năm 2022, Mỹ và Anh bắt đầu cung cấp cho Ukraine các hệ thống pháo 155 mm cùng đạn dược tương thích. Nhiều quốc gia khác sau đó cũng tham gia chương trình hỗ trợ này.
Pháo 155 mm có ưu thế về độ chính xác, công nghệ và tầm bắn so với các hệ thống pháo 152 mm kiểu Liên Xô. Quan trọng hơn, đây là cỡ đạn được sử dụng rộng rãi trong quân đội các nước NATO, giúp Ukraine có thể tiếp cận nguồn cung từ nhiều đối tác thay vì phụ thuộc vào lượng đạn dự trữ vốn ngày càng cạn kiệt.
Theo RFE/RL, số lượng pháo 155 mm mà Ukraine có thể sử dụng đã tăng từ một khẩu vào đầu cuộc chiến lên khoảng 500-600 khẩu vào năm 2024. Quân đội Ukraine cũng tiếp nhận nhiều hệ thống pháo khác nhau, trong đó có pháo tự hành AHS Krab của Ba Lan và các hệ thống pháo do Mỹ, Đức, Pháp cùng một số nước châu Âu cung cấp.
Sự thay đổi này không giải quyết hoàn toàn tình trạng thiếu đạn, nhưng giúp Ukraine mở rộng đáng kể mạng lưới cung ứng và giảm sự phụ thuộc vào các loại đạn pháo thời Liên Xô.
HIMARS và những vũ khí làm thay đổi cách Ukraine tác chiến
Bên cạnh pháo binh, việc phương Tây cung cấp các hệ thống vũ khí chính xác cao cũng góp phần giúp Ukraine duy trì khả năng chống trả trước một đối thủ có ưu thế về hỏa lực.
Một trong những bước ngoặt đáng chú ý là việc Mỹ chuyển giao hệ thống pháo phản lực cơ động cao HIMARS cho Ukraine vào mùa hè năm 2022.
Khác với pháo thông thường, HIMARS có khả năng phóng các loại rocket dẫn đường chính xác, cho phép Ukraine tấn công những mục tiêu nằm sâu phía sau chiến tuyến. Quân đội Ukraine đã sử dụng hệ thống này để tập kích các kho đạn, trung tâm hậu cần, sở chỉ huy và những điểm tập kết quân sự của Nga.
Các cuộc tấn công nhằm vào kho hậu cần buộc Nga phải điều chỉnh cách bố trí lực lượng và phân tán một phần kho dự trữ, khiến việc vận chuyển đạn dược ra tiền tuyến trở nên phức tạp hơn.
Đây là sự thay đổi quan trọng trong cách Ukraine sử dụng nguồn lực quân sự. Thay vì chỉ tìm cách đối đầu trực tiếp với hỏa lực vượt trội của Nga, Kiev tập trung khai thác các hệ thống vũ khí có độ chính xác cao để tấn công những mắt xích quan trọng trong chuỗi hậu cần đối phương.
Trong chiến dịch Kherson năm 2022, yếu tố hậu cần và khả năng tập kích các tuyến tiếp tế cũng đóng vai trò đáng kể. Việc gây sức ép lên các tuyến đường và cầu vượt sông Dnipro làm suy giảm khả năng duy trì lực lượng của Nga ở bờ Tây, góp phần tạo điều kiện cho Ukraine tiến hành phản công.
Trong bài phân tích mới công bố, Zaluzhny cho rằng thành công của chiến dịch Kherson không chỉ đến từ nỗ lực của binh sĩ mà còn phụ thuộc rất lớn vào vũ khí do các đối tác cung cấp, khả năng tổ chức lực lượng và việc chuẩn bị các đơn vị dự bị.
Ông cũng thừa nhận Ukraine khi đó không đủ khả năng tự trang bị đầy đủ pháo binh, xe tăng và xe chiến đấu bộ binh để thực hiện các chiến dịch quy mô lớn. Vì vậy, tiến độ và quy mô hoạt động quân sự bị chi phối đáng kể bởi thời điểm vũ khí viện trợ đến chiến trường.
Ukraine nhận ra không thể phụ thuộc mãi vào viện trợ
Dù nguồn cung từ phương Tây giúp Ukraine vượt qua giai đoạn thiếu đạn nghiêm trọng, cuộc chiến cũng phơi bày một vấn đề căn bản: năng lực sản xuất quốc phòng của các nước đồng minh không được thiết kế để đáp ứng nhu cầu của một cuộc chiến tiêu hao kéo dài với cường độ cao.
Cuộc điều tra của RFE/RL năm 2024 cho thấy năng lực sản xuất đạn pháo 155 mm của Liên minh châu Âu (EU) có thể thấp hơn đáng kể so với những con số được các quan chức công bố. Các nhà sản xuất cũng không thể đáp ứng đầy đủ và đúng tiến độ những cam kết cung cấp đạn cho Ukraine.
Đặc biệt, khoảng thời gian Quốc hội Mỹ trì hoãn thông qua gói viện trợ quân sự trị giá 61 tỷ USD trong năm 2024 đã khiến Ukraine một lần nữa đối mặt với tình trạng thiếu đạn dược nghiêm trọng. Các đơn vị trên chiến trường phải tiết kiệm hỏa lực trong khi Nga tiếp tục duy trì sức ép quân sự.
Những diễn biến này càng củng cố nhận định của Zaluzhny rằng Ukraine không thể duy trì chiến tranh lâu dài nếu chỉ dựa vào vũ khí do phương Tây cung cấp.
Theo ông, nền kinh tế trong trạng thái thời chiến phải có khả năng đáp ứng nhu cầu của các chiến dịch quân sự, thay vì quân đội phải xây dựng kế hoạch tác chiến dựa trên những gì đang có hoặc những nguồn lực có thể được viện trợ trong tương lai.
Từ kinh nghiệm đó, Ukraine đẩy mạnh phát triển ngành công nghiệp quốc phòng trong nước, từ sản xuất đạn pháo, pháo tự hành đến máy bay không người lái và các hệ thống vũ khí khác.
RFE/RL cho biết sau khi xung đột bùng phát, Ukraine bắt đầu sản xuất hàng loạt đạn pháo theo tiêu chuẩn Liên Xô, với công suất đạt vài chục nghìn quả mỗi tháng. Các doanh nghiệp quốc phòng nhà nước và tư nhân cũng triển khai sản xuất đạn pháo 155 mm. Lô sản phẩm đầu tiên đã được chế tạo, dù sản lượng vẫn còn hạn chế so với nhu cầu.
Một hướng phát triển khác là tăng cường sản xuất UAV. Những thiết bị này có chi phí thấp hơn nhiều loại vũ khí truyền thống, có thể được sản xuất với số lượng lớn và đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, từ trinh sát, xác định mục tiêu đến tấn công.
Sự phát triển của UAV cũng phản ánh một thay đổi lớn trong chiến tranh hiện đại: ưu thế không còn chỉ được quyết định bởi số lượng pháo hoặc xe tăng mà còn phụ thuộc vào khả năng ứng dụng công nghệ, tốc độ sản xuất và năng lực thích ứng của nền công nghiệp quốc phòng.
Viện trợ hàng trăm tỷ euro và bài toán duy trì sức chiến đấu
Sau gần 5 năm xung đột, viện trợ quốc tế vẫn là một trong những trụ cột quan trọng giúp Ukraine duy trì khả năng phòng thủ.
Theo số liệu cập nhật của Ủy ban châu Âu ngày 6/11/2026, EU và các quốc gia thành viên đã cung cấp tổng cộng 235,9 tỷ euro hỗ trợ Ukraine kể từ khi chiến tranh bùng phát. Trong đó, 77,9 tỷ euro là hỗ trợ quân sự, còn 3,8 tỷ euro đến từ lợi nhuận của các tài sản Nga bị phong tỏa.
Đáng chú ý, EU hiện chuyển trọng tâm sang việc tăng cường năng lực sản xuất quốc phòng của Ukraine, thay vì chỉ cung cấp vũ khí và đạn dược có sẵn.
Trong khuôn khổ chương trình Ukraine Support Loan trị giá tối đa 90 tỷ euro được thiết lập năm 2026, khoảng 11,9 tỷ euro được dành để củng cố năng lực công nghiệp quốc phòng của Ukraine. Đây là một phần trong kế hoạch hỗ trợ Kiev duy trì khả năng tự sản xuất vũ khí, giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung từ nước ngoài.
Ngày 6/11, Ủy ban châu Âu cũng thông báo giải ngân thêm 4,36 tỷ euro cho Ukraine. Trong khoản này, 658 triệu euro được dành cho lĩnh vực quốc phòng, phục vụ việc mua sắm UAV, tên lửa, radar, hệ thống tác chiến điện tử và đạn dược phòng không. Phần lớn nguồn kinh phí quốc phòng này dự kiến được sử dụng để mua thiết bị từ các doanh nghiệp Ukraine.
Không chỉ hỗ trợ tài chính và vũ khí, châu Âu còn duy trì hoạt động huấn luyện quân đội Ukraine. Ngày 9/11, Hội đồng EU quyết định gia hạn Phái bộ Hỗ trợ quân sự của Liên minh châu Âu tại Ukraine (EUMAM Ukraine) thêm 2 năm, đến ngày 15/11/2028, với ngân sách gần 300 triệu euro.
Phái bộ này có nhiệm vụ huấn luyện quân nhân Ukraine, nâng cao năng lực tác chiến và điều chỉnh chương trình đào tạo theo nhu cầu thực tế của lực lượng vũ trang nước này.
Những động thái trên cho thấy hỗ trợ của phương Tây đang chuyển dần từ việc cung cấp vũ khí khẩn cấp sang xây dựng năng lực quốc phòng dài hạn cho Ukraine.
Bài toán của Ukraine không còn chỉ là có bao nhiêu đạn pháo
Nhìn lại thời điểm mùa xuân năm 2022, lời tiết lộ của Zaluzhny cho thấy mức độ phụ thuộc của Ukraine vào nguồn viện trợ bên ngoài ngay từ những tháng đầu chiến tranh.
Tuy nhiên, việc duy trì được khả năng chiến đấu không đơn thuần là câu chuyện nhận được bao nhiêu đạn pháo hay bao nhiêu tỷ euro viện trợ. Ukraine còn phải thay đổi cách tổ chức chiến trường, xây dựng lực lượng dự bị, phát triển công nghiệp quốc phòng và tìm kiếm những phương thức tác chiến phù hợp với nguồn lực hạn chế.
Trong bài phân tích mới nhất, Zaluzhny nhấn mạnh rằng kinh nghiệm từ chiến dịch Kherson cho thấy thành công quân sự phụ thuộc vào sự kết hợp giữa vũ khí, hậu cần, nhân lực, dự bị và khả năng huy động nguồn lực kinh tế.
Ông cũng cảnh báo việc liên tục phụ thuộc vào nguồn cung từ các đối tác phương Tây không phải giải pháp bền vững. Bởi ngay cả khi các nước đồng minh có ý chí hỗ trợ, năng lực sản xuất của họ cũng có giới hạn và những quyết định viện trợ luôn chịu tác động từ các tính toán chính trị.
Từ một quân đội phải sử dụng quả đạn pháo cuối cùng trong kho dự trữ vào mùa xuân năm 2022, Ukraine đã từng bước mở rộng năng lực sản xuất vũ khí, tiếp nhận nhiều hệ thống pháo hiện đại và phát triển các phương thức tác chiến mới.
Dù vậy, sự phụ thuộc vào viện trợ bên ngoài vẫn là một thách thức lớn. Quy mô hỗ trợ tài chính không đồng nghĩa với việc toàn bộ nhu cầu vũ khí trên chiến trường được đáp ứng kịp thời. Cuộc khủng hoảng đạn pháo năm 2024 và những tranh luận về năng lực sản xuất của châu Âu cho thấy khoảng cách này vẫn tồn tại.
Lời kể của Zaluzhny vì thế không chỉ gợi lại một thời điểm khó khăn của quân đội Ukraine mà còn đặt ra vấn đề lớn hơn đối với Kiev và các đồng minh: làm thế nào để duy trì một nền công nghiệp quốc phòng đủ sức đáp ứng nhu cầu của cuộc chiến kéo dài, thay vì tiếp tục trông chờ vào những chuyến hàng viện trợ từ bên ngoài.
Thời điểm Ukraine cạn kiệt đạn pháo
Cuộc chiến giữa Nga và Ukraine bước sang giai đoạn mới khi cựu Tổng Tư lệnh các lực lượng vũ trang Ukraine Valeriy Zaluzhny tiết lộ một chi tiết đáng chú ý về tình trạng kho vũ khí của nước này trong những tháng đầu xung đột.
Theo ông Zaluzhny, vào cuối tháng 4 đến đầu tháng 5/2022, quân đội Ukraine đã bắn quả đạn cuối cùng từ kho dự trữ của mình. Đáng chú ý, viện trợ quân sự từ phương Tây không đến ngay sau thời điểm nguồn đạn trong nước cạn kiệt, khiến Kiev phải trải qua một giai đoạn đặc biệt khó khăn.
Thông tin được ông Zaluzhny đề cập trong bài viết phân tích về chiến dịch phản công Kherson năm 2022, đăng trên Ukrainska Pravda. Đây là một tiết lộ đáng chú ý bởi vào thời điểm đó, cuộc xung đột mới chỉ kéo dài khoảng hai tháng, nhưng Ukraine đã phải đối mặt với giới hạn nghiêm trọng về nguồn lực quân sự.
Khó khăn lớn nhất nằm ở việc Ukraine phải tiến hành cuộc chiến pháo binh với một đối thủ có ưu thế đáng kể về số lượng vũ khí, đạn dược và năng lực sản xuất quốc phòng. Khi chiến sự chuyển trọng tâm về miền Đông, đặc biệt tại Donbas, pháo binh trở thành một trong những yếu tố quyết định khả năng giữ trận địa và ngăn chặn các đợt tiến công của Nga.
Việc thiếu đạn không chỉ khiến Ukraine giảm cường độ hỏa lực mà còn buộc quân đội nước này phải tính toán chặt chẽ hơn trong lựa chọn mục tiêu, phân bổ nguồn cung và tổ chức phòng thủ.
Đại sứ Ukraine tại Vương quốc Anh Valeriy Zaluzhny, Lực lượng vũ trang Ukraine đã phóng quả đạn cuối cùng từ kho dự trữ của nước này vào mùa xuân năm 2022
Pháo binh phương Tây giúp Ukraine vượt qua cuộc khủng hoảng
Một trong những yếu tố giúp Ukraine duy trì khả năng chiến đấu là sự thay đổi về nguồn cung vũ khí, đặc biệt là việc chuyển từ pháo và đạn dược theo tiêu chuẩn Liên Xô sang các hệ thống pháo theo tiêu chuẩn NATO.
Trước chiến tranh, Ukraine chủ yếu sử dụng pháo cỡ nòng 122 mm và 152 mm. Theo cuộc điều tra của Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL) công bố tháng 7/2024, nước này có khoảng 1.000 khẩu pháo thuộc hai cỡ nòng nói trên, trong khi chỉ có một khẩu pháo 155 mm do Ukraine sản xuất, mang tên Bohdana, đang ở giai đoạn thử nghiệm.
Trong những ngày đầu chiến tranh, Mỹ đã hỗ trợ Ukraine tiếp cận các kho đạn pháo theo tiêu chuẩn Liên Xô được Washington mua để phục vụ chiến dịch tại Afghanistan và lưu trữ ở châu Âu. Tuy nhiên, nguồn cung này nhanh chóng bộc lộ giới hạn do các nước châu Âu không có đủ năng lực sản xuất đạn pháo tương thích để đáp ứng nhu cầu của chiến trường.
Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Oleksii Reznikov từng cho biết quân đội nước này sử dụng khoảng 20.000 quả đạn pháo mỗi ngày trong giai đoạn đầu cuộc chiến. Con số này tương đương khoảng một phần ba lượng đạn pháo mà Nga sử dụng, nhưng cao gấp khoảng 12 lần sản lượng đạn pháo cỡ nòng Liên Xô mà châu Âu có thể sản xuất mỗi ngày.
Trước tình hình đó, vào mùa xuân năm 2022, Mỹ và Anh bắt đầu cung cấp cho Ukraine các hệ thống pháo 155 mm cùng đạn dược tương thích. Nhiều quốc gia khác sau đó cũng tham gia chương trình hỗ trợ này.
Pháo 155 mm có ưu thế về độ chính xác, công nghệ và tầm bắn so với các hệ thống pháo 152 mm kiểu Liên Xô. Quan trọng hơn, đây là cỡ đạn được sử dụng rộng rãi trong quân đội các nước NATO, giúp Ukraine có thể tiếp cận nguồn cung từ nhiều đối tác thay vì phụ thuộc vào lượng đạn dự trữ vốn ngày càng cạn kiệt.
Theo RFE/RL, số lượng pháo 155 mm mà Ukraine có thể sử dụng đã tăng từ một khẩu vào đầu cuộc chiến lên khoảng 500-600 khẩu vào năm 2024. Quân đội Ukraine cũng tiếp nhận nhiều hệ thống pháo khác nhau, trong đó có pháo tự hành AHS Krab của Ba Lan và các hệ thống pháo do Mỹ, Đức, Pháp cùng một số nước châu Âu cung cấp.
Sự thay đổi này không giải quyết hoàn toàn tình trạng thiếu đạn, nhưng giúp Ukraine mở rộng đáng kể mạng lưới cung ứng và giảm sự phụ thuộc vào các loại đạn pháo thời Liên Xô.
HIMARS và những vũ khí làm thay đổi cách Ukraine tác chiến
Bên cạnh pháo binh, việc phương Tây cung cấp các hệ thống vũ khí chính xác cao cũng góp phần giúp Ukraine duy trì khả năng chống trả trước một đối thủ có ưu thế về hỏa lực.
Một trong những bước ngoặt đáng chú ý là việc Mỹ chuyển giao hệ thống pháo phản lực cơ động cao HIMARS cho Ukraine vào mùa hè năm 2022.
Khác với pháo thông thường, HIMARS có khả năng phóng các loại rocket dẫn đường chính xác, cho phép Ukraine tấn công những mục tiêu nằm sâu phía sau chiến tuyến. Quân đội Ukraine đã sử dụng hệ thống này để tập kích các kho đạn, trung tâm hậu cần, sở chỉ huy và những điểm tập kết quân sự của Nga.
Các cuộc tấn công nhằm vào kho hậu cần buộc Nga phải điều chỉnh cách bố trí lực lượng và phân tán một phần kho dự trữ, khiến việc vận chuyển đạn dược ra tiền tuyến trở nên phức tạp hơn.
Đây là sự thay đổi quan trọng trong cách Ukraine sử dụng nguồn lực quân sự. Thay vì chỉ tìm cách đối đầu trực tiếp với hỏa lực vượt trội của Nga, Kiev tập trung khai thác các hệ thống vũ khí có độ chính xác cao để tấn công những mắt xích quan trọng trong chuỗi hậu cần đối phương.
Trong chiến dịch Kherson năm 2022, yếu tố hậu cần và khả năng tập kích các tuyến tiếp tế cũng đóng vai trò đáng kể. Việc gây sức ép lên các tuyến đường và cầu vượt sông Dnipro làm suy giảm khả năng duy trì lực lượng của Nga ở bờ Tây, góp phần tạo điều kiện cho Ukraine tiến hành phản công.
Trong bài phân tích mới công bố, Zaluzhny cho rằng thành công của chiến dịch Kherson không chỉ đến từ nỗ lực của binh sĩ mà còn phụ thuộc rất lớn vào vũ khí do các đối tác cung cấp, khả năng tổ chức lực lượng và việc chuẩn bị các đơn vị dự bị.
Ông cũng thừa nhận Ukraine khi đó không đủ khả năng tự trang bị đầy đủ pháo binh, xe tăng và xe chiến đấu bộ binh để thực hiện các chiến dịch quy mô lớn. Vì vậy, tiến độ và quy mô hoạt động quân sự bị chi phối đáng kể bởi thời điểm vũ khí viện trợ đến chiến trường.
Ukraine nhận ra không thể phụ thuộc mãi vào viện trợ
Dù nguồn cung từ phương Tây giúp Ukraine vượt qua giai đoạn thiếu đạn nghiêm trọng, cuộc chiến cũng phơi bày một vấn đề căn bản: năng lực sản xuất quốc phòng của các nước đồng minh không được thiết kế để đáp ứng nhu cầu của một cuộc chiến tiêu hao kéo dài với cường độ cao.
Cuộc điều tra của RFE/RL năm 2024 cho thấy năng lực sản xuất đạn pháo 155 mm của Liên minh châu Âu (EU) có thể thấp hơn đáng kể so với những con số được các quan chức công bố. Các nhà sản xuất cũng không thể đáp ứng đầy đủ và đúng tiến độ những cam kết cung cấp đạn cho Ukraine.
Đặc biệt, khoảng thời gian Quốc hội Mỹ trì hoãn thông qua gói viện trợ quân sự trị giá 61 tỷ USD trong năm 2024 đã khiến Ukraine một lần nữa đối mặt với tình trạng thiếu đạn dược nghiêm trọng. Các đơn vị trên chiến trường phải tiết kiệm hỏa lực trong khi Nga tiếp tục duy trì sức ép quân sự.
Những diễn biến này càng củng cố nhận định của Zaluzhny rằng Ukraine không thể duy trì chiến tranh lâu dài nếu chỉ dựa vào vũ khí do phương Tây cung cấp.
Theo ông, nền kinh tế trong trạng thái thời chiến phải có khả năng đáp ứng nhu cầu của các chiến dịch quân sự, thay vì quân đội phải xây dựng kế hoạch tác chiến dựa trên những gì đang có hoặc những nguồn lực có thể được viện trợ trong tương lai.
Từ kinh nghiệm đó, Ukraine đẩy mạnh phát triển ngành công nghiệp quốc phòng trong nước, từ sản xuất đạn pháo, pháo tự hành đến máy bay không người lái và các hệ thống vũ khí khác.
RFE/RL cho biết sau khi xung đột bùng phát, Ukraine bắt đầu sản xuất hàng loạt đạn pháo theo tiêu chuẩn Liên Xô, với công suất đạt vài chục nghìn quả mỗi tháng. Các doanh nghiệp quốc phòng nhà nước và tư nhân cũng triển khai sản xuất đạn pháo 155 mm. Lô sản phẩm đầu tiên đã được chế tạo, dù sản lượng vẫn còn hạn chế so với nhu cầu.
Một hướng phát triển khác là tăng cường sản xuất UAV. Những thiết bị này có chi phí thấp hơn nhiều loại vũ khí truyền thống, có thể được sản xuất với số lượng lớn và đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, từ trinh sát, xác định mục tiêu đến tấn công.
Sự phát triển của UAV cũng phản ánh một thay đổi lớn trong chiến tranh hiện đại: ưu thế không còn chỉ được quyết định bởi số lượng pháo hoặc xe tăng mà còn phụ thuộc vào khả năng ứng dụng công nghệ, tốc độ sản xuất và năng lực thích ứng của nền công nghiệp quốc phòng.
Viện trợ hàng trăm tỷ euro và bài toán duy trì sức chiến đấu
Sau gần 5 năm xung đột, viện trợ quốc tế vẫn là một trong những trụ cột quan trọng giúp Ukraine duy trì khả năng phòng thủ.
Theo số liệu cập nhật của Ủy ban châu Âu ngày 6/11/2026, EU và các quốc gia thành viên đã cung cấp tổng cộng 235,9 tỷ euro hỗ trợ Ukraine kể từ khi chiến tranh bùng phát. Trong đó, 77,9 tỷ euro là hỗ trợ quân sự, còn 3,8 tỷ euro đến từ lợi nhuận của các tài sản Nga bị phong tỏa.
Đáng chú ý, EU hiện chuyển trọng tâm sang việc tăng cường năng lực sản xuất quốc phòng của Ukraine, thay vì chỉ cung cấp vũ khí và đạn dược có sẵn.
Trong khuôn khổ chương trình Ukraine Support Loan trị giá tối đa 90 tỷ euro được thiết lập năm 2026, khoảng 11,9 tỷ euro được dành để củng cố năng lực công nghiệp quốc phòng của Ukraine. Đây là một phần trong kế hoạch hỗ trợ Kiev duy trì khả năng tự sản xuất vũ khí, giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung từ nước ngoài.
Ngày 6/11, Ủy ban châu Âu cũng thông báo giải ngân thêm 4,36 tỷ euro cho Ukraine. Trong khoản này, 658 triệu euro được dành cho lĩnh vực quốc phòng, phục vụ việc mua sắm UAV, tên lửa, radar, hệ thống tác chiến điện tử và đạn dược phòng không. Phần lớn nguồn kinh phí quốc phòng này dự kiến được sử dụng để mua thiết bị từ các doanh nghiệp Ukraine.
Không chỉ hỗ trợ tài chính và vũ khí, châu Âu còn duy trì hoạt động huấn luyện quân đội Ukraine. Ngày 9/11, Hội đồng EU quyết định gia hạn Phái bộ Hỗ trợ quân sự của Liên minh châu Âu tại Ukraine (EUMAM Ukraine) thêm 2 năm, đến ngày 15/11/2028, với ngân sách gần 300 triệu euro.
Phái bộ này có nhiệm vụ huấn luyện quân nhân Ukraine, nâng cao năng lực tác chiến và điều chỉnh chương trình đào tạo theo nhu cầu thực tế của lực lượng vũ trang nước này.
Những động thái trên cho thấy hỗ trợ của phương Tây đang chuyển dần từ việc cung cấp vũ khí khẩn cấp sang xây dựng năng lực quốc phòng dài hạn cho Ukraine.
Bài toán của Ukraine không còn chỉ là có bao nhiêu đạn pháo
Nhìn lại thời điểm mùa xuân năm 2022, lời tiết lộ của Zaluzhny cho thấy mức độ phụ thuộc của Ukraine vào nguồn viện trợ bên ngoài ngay từ những tháng đầu chiến tranh.
Tuy nhiên, việc duy trì được khả năng chiến đấu không đơn thuần là câu chuyện nhận được bao nhiêu đạn pháo hay bao nhiêu tỷ euro viện trợ. Ukraine còn phải thay đổi cách tổ chức chiến trường, xây dựng lực lượng dự bị, phát triển công nghiệp quốc phòng và tìm kiếm những phương thức tác chiến phù hợp với nguồn lực hạn chế.
Trong bài phân tích mới nhất, Zaluzhny nhấn mạnh rằng kinh nghiệm từ chiến dịch Kherson cho thấy thành công quân sự phụ thuộc vào sự kết hợp giữa vũ khí, hậu cần, nhân lực, dự bị và khả năng huy động nguồn lực kinh tế.
Ông cũng cảnh báo việc liên tục phụ thuộc vào nguồn cung từ các đối tác phương Tây không phải giải pháp bền vững. Bởi ngay cả khi các nước đồng minh có ý chí hỗ trợ, năng lực sản xuất của họ cũng có giới hạn và những quyết định viện trợ luôn chịu tác động từ các tính toán chính trị.
Từ một quân đội phải sử dụng quả đạn pháo cuối cùng trong kho dự trữ vào mùa xuân năm 2022, Ukraine đã từng bước mở rộng năng lực sản xuất vũ khí, tiếp nhận nhiều hệ thống pháo hiện đại và phát triển các phương thức tác chiến mới.
Dù vậy, sự phụ thuộc vào viện trợ bên ngoài vẫn là một thách thức lớn. Quy mô hỗ trợ tài chính không đồng nghĩa với việc toàn bộ nhu cầu vũ khí trên chiến trường được đáp ứng kịp thời. Cuộc khủng hoảng đạn pháo năm 2024 và những tranh luận về năng lực sản xuất của châu Âu cho thấy khoảng cách này vẫn tồn tại.
Lời kể của Zaluzhny vì thế không chỉ gợi lại một thời điểm khó khăn của quân đội Ukraine mà còn đặt ra vấn đề lớn hơn đối với Kiev và các đồng minh: làm thế nào để duy trì một nền công nghiệp quốc phòng đủ sức đáp ứng nhu cầu của cuộc chiến kéo dài, thay vì tiếp tục trông chờ vào những chuyến hàng viện trợ từ bên ngoài.
