Cá mập phơi nắng là cá gì? Nguồn gốc thú vị của tên gọi này

[Phuong Chi]

Basking shark là cá nhám phơi nắng (tên khoa học: Cetorhinus maximus), loài cá mập lớn thứ hai trên thế giới (chỉ sau cá mập voi). Dù có kích thước khổng lồ lên tới 10 - 12 mét và vẻ ngoài đồ sộ, chúng hoàn toàn vô hại với con người vì chỉ ăn sinh vật phù du.

Loài cá mập này có những đặc điểm nổi bật sau:

- Cách ăn uống: Chúng bơi chậm rãi gần mặt nước với chiếc miệng rộng ngoác để lọc nước biển lấy sinh vật phù du. Đó là lý do chúng được gọi là cá "phơi nắng".

- Kích thước: Khi trưởng thành có thể nặng từ 5 tấn trở lên.

- Phân bố: Thường sống ở các vùng biển ôn đới trên toàn thế giới và có tập tính di cư xa.

Á quân về kích thước của các loài cá thuộc về cá mập phơi nắng hay còn gọi là cá nhám phơi nắng (basking shark).

Cá mập phơi nắng có thân hình khá quái dị​

Nguồn gốc của tên gọi

Từ "basking" (dạng nguyên mẫu là bask) trong tiếng Anh có nghĩa là tắm nắng hoặc phơi mình trong hơi ấm.

Khi áp dụng vào loài cá mập này, từ "basking" mang những ý nghĩa thực tế sau:

Hành vi: Loài cá này thường bơi rất chậm ở tầng nước sát mặt biển, nơi có ánh nắng mặt trời ấm áp chiếu vào.

Mục đích: Khi bơi ở sát mặt nước như vậy, chúng thực chất đang tìm kiếm nơi có mật độ sinh vật phù du dày đặc nhất để ăn, chứ không phải để sưởi ấm như các loài bò sát.

Góc nhìn con người: Người xưa khi thấy chúng bơi bất động hoặc chậm rãi lờ đờ trên mặt nước dưới ánh mặt trời đã tưởng chúng đang "phơi nắng" (basking), nên đã đặt tên là Basking Shark.

Cá mập phơi nắng có tập tính di cư vô cùng phức tạp theo mùa, theo nguồn thức ăn và theo chiều dọc đại dương. Suốt nhiều thập kỷ, con người từng nghĩ chúng lặn xuống đáy biển để ngủ đông. Nhưng nhờ công nghệ định vị vệ tinh, các nhà khoa học đã khám phá ra những hành trình di cư xuyên đại dương cực kỳ ấn tượng của loài này.

Tập tính di cư của cá mập phơi nắng được chia thành 3 đặc điểm chính:

1. Di cư theo mùa (Bắc – Nam)

• Mùa xuân và mùa hè: Chúng di cư lên phía Bắc hoặc các vùng biển ôn đới nông gần bờ (như vùng biển Ireland hay Vương quốc Anh). Tại đây, ánh mặt trời làm bùng nổ số lượng sinh vật phù du trên bề mặt, tạo thành "bàn tiệc" khổng lồ cho chúng.

• Mùa thu và mùa đông: Khi nguồn phù du cạn kiệt và nước biển lạnh đi, chúng di chuyển hàng ngàn km về phía Nam hướng tới vùng nước ấm hơn gần xích đạo, hoặc đi từ vùng biển Châu Âu xuống tận Bắc Phi (như quần đảo Canary).

2. Di cư theo chiều dọc (Lặn sâu vào mùa đông)

Thay vì bơi trên mặt nước như mùa hè, vào mùa đông, cá mập phơi nắng thực hiện một cuộc di cư theo chiều dọc. Chúng lặn sâu xuống từ 200 đến hơn 1.000 mét dưới lòng đại dương. Ở độ sâu này, chúng di chuyển liên tục để lùng sục các tầng sinh vật phù du sâu dưới đáy biển chứ hoàn toàn không hề ngủ đông.

3. Những hành trình kỷ lục

• Dữ liệu định vị cho thấy một cá thể cá mập phơi nắng có thể di chuyển vượt đại dương hơn 10.000 km chỉ trong vòng chưa đầy một năm.

• Chúng có xu hướng quay trở lại chính xác những vùng biển quen thuộc (lòng trung thành với địa điểm) vào mỗi mùa hè để kiếm ăn và giao phối.

#thếgiớitựnhiên