Đoạn Video
Ảnh
Màu của em✔
Thành viên nổi tiếng
Một làn sóng mới đang khiến nhiều gia đình Trung Quốc lo lắng, đó là cha mẹ, ông bà về hưu của họ âm thầm chi hàng chục nghìn tệ, thậm chí hàng trăm nghìn tệ (tương đương hàng chục đến hàng trăm triệu đồng), để xem phim ngắn trên điện thoại mà bản thân không hề hay biết mình đã tiêu bao nhiêu tiền.
Thể loại phim này gọi là vi đoản kịch, mỗi tập chỉ dài khoảng 90 đến 120 giây, kịch bản đơn giản và dồn dập tình tiết. Ngành công nghiệp này vốn phổ biến với giới trẻ, nhưng từ tháng 8/2024 bắt đầu chuyển hướng mạnh sang khai thác nhóm trung niên và cao tuổi, sau khi một số phim theo mô típ "tổng tài giấu thân phận" gây sốt, có phim liên tục đứng đầu bảng xếp hạng độ nổi tiếng suốt năm ngày liền. Theo dữ liệu khảo sát người dùng được báo chí Trung Quốc dẫn lại, hơn 56% người xem các phim này hiện trên 31 tuổi, và thị trường phim ngắn nói chung được dự báo đạt quy mô hơn 121 tỷ tệ trong năm 2026, tương đương gần 470 nghìn tỷ đồng, một con số cho thấy quy mô ngành này đã lớn đến mức nào.
Theo phân tích của nhiều tờ báo Trung Quốc, sức hút của thể loại phim này với người già không nằm ở chất lượng, mà ở việc kịch bản được thiết kế để đánh trúng đúng những khoảng trống trong đời sống tinh thần của họ. Thế hệ về hưu hiện nay phần lớn có lương hưu ổn định, sức khỏe còn tốt, không phải lo cơm áo, nhưng lại đối mặt với sự sụp đổ của các mối quan hệ xã hội, cảm giác mất phương hướng khi không còn đi làm, và nhiều tiếc nuối chưa thành hiện thực trong cuộc đời. Trong khi đó, kịch bản phim luôn xoay quanh những giấc mơ tuổi già chưa từng được thỏa mãn ngoài đời, như tìm được tình yêu đích thực lúc xế chiều, con cái bất hiếu ăn năn hối lỗi, hay người già thất thế bất ngờ lật ngược thế cờ. Với người sống một mình hoặc con cái ở xa, xem phim ngắn trở thành một cách giải tỏa cảm xúc rẻ tiền nhưng hiệu quả tức thì, nên dù biết chuyện phim là giả, nhiều người vẫn tìm thấy trong đó cảm giác chắc chắn mà đời thực chưa từng mang lại.
Vấn đề nằm ở cách các nền tảng thiết kế thanh toán. Phần lớn chương trình phim ngắn liên kết trực tiếp với thẻ ngân hàng hoặc ví điện tử của người dùng, và mặc định bật tính năng thanh toán số tiền nhỏ không cần mật khẩu. Người già vốn không quen thao tác công nghệ, thường không nhận ra rằng chỉ cần bấm xem tập tiếp theo là tiền đã bị trừ, ban đầu chỉ vài tệ mỗi lần (khoảng 8 đến 12 nghìn đồng), sau đó tăng dần lên vài chục tệ (100 đến 200 nghìn đồng) mỗi lần. Thepaper.cn ghi nhận một trường hợp người cha đã cài tới 62 chương trình phim ngắn khác nhau trên điện thoại, tích lũy chi tiêu hơn 10.000 tệ, tương đương khoảng 38,8 triệu đồng, mà bản thân không biết, dù ông vốn tiếc từng vài tệ tiền gửi xe. Một điều tra khác của tạp chí IT Times cho biết một cụ bà mắc chứng suy giảm trí nhớ đã chi tới 225.800 tệ trong hai năm để xem phim ngắn, tương đương khoảng 876 triệu đồng, đủ để trả trước một phần tiền mua nhà ở thành phố loại hai, loại ba tại Trung Quốc.
Đáng chú ý, hệ thống quảng cáo còn theo dõi ai đã từng trả tiền để tiếp tục nhắm quảng cáo phim trả phí vào đúng người đó, khiến những ai đã lỡ chi tiền một lần dễ bị cuốn vào vòng xoáy chi tiêu tiếp theo, có trường hợp gần một nửa số lần nạp tiền diễn ra chỉ trong vòng 30 phút sau lần nạp trước đó, kể cả vào lúc nửa đêm.
Khi con cái phát hiện và đi khiếu nại, nhiều công ty phát hành phim ngắn né tránh trách nhiệm bằng cách đổi tên gọi chương trình, còn gọi là đổi "vỏ bọc", hoặc gỡ bỏ video khỏi nền tảng, khiến người tiêu dùng không thể xác định được ai là bên chịu trách nhiệm để đòi hoàn tiền. Một luật sư trả lời thepaper.cn cho biết theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Trung Quốc, các nền tảng phải công khai rõ ràng giá cả và quy tắc thu phí, nhưng trên thực tế nhiều chương trình vẫn tồn tại tình trạng dụ dỗ chi tiêu, thu phí cao bất thường và thu phí trùng lặp mà không cảnh báo trước. Ngay cả khi gia đình có bằng chứng người thân bị suy giảm trí nhớ và chi tiêu ngoài ý muốn, họ vẫn phải nhờ đến giám định tư pháp mới đủ căn cứ pháp lý, và cuối cùng nền tảng lớn cũng chỉ đồng ý bồi thường một phần rất nhỏ so với số tiền đã mất, trường hợp cụ bà nói trên chỉ được bồi thường 5.000 tệ, tương đương khoảng 19,4 triệu đồng, trong tổng số gần 876 triệu đồng đã mất.
Giới quan sát cho rằng đây không đơn thuần là chuyện một vài chương trình phim xấu, mà là cả một hệ sinh thái gồm nội dung, quảng cáo, thuật toán và các chương trình con nhỏ cùng phối hợp để khai thác điểm yếu của người cao tuổi, gồm sự cô đơn, thiếu hiểu biết công nghệ và mong muốn được lấp đầy khoảng trống tinh thần tuổi già. Nhiều bài báo Trung Quốc gọi thẳng đây là hình thức "gặt hái" nhắm vào túi tiền dưỡng già của cha mẹ, ông bà, và kêu gọi cơ quan quản lý cần giám sát chặt hơn cơ chế thanh toán tự động không cần xác thực đối với nhóm người dùng cao tuổi.
Mặc dù câu chuyện ở Trung Quốc, và rất may nhiều người già ở ta không có tài khoản, mua sắm online, nhưng điều đó không có nghĩa loại hình kiếm tiền này sẽ không diễn ra ở ta. Vì vậy, mình muốn chia sẻ câu chuyện này để mọi người đề cao cảnh giác, tốt hơn hết là đừng để lậm vào tổng tài quá, đến một lúc nào đó bị móc túi mà không biết ấy chứ.
Thể loại phim này gọi là vi đoản kịch, mỗi tập chỉ dài khoảng 90 đến 120 giây, kịch bản đơn giản và dồn dập tình tiết. Ngành công nghiệp này vốn phổ biến với giới trẻ, nhưng từ tháng 8/2024 bắt đầu chuyển hướng mạnh sang khai thác nhóm trung niên và cao tuổi, sau khi một số phim theo mô típ "tổng tài giấu thân phận" gây sốt, có phim liên tục đứng đầu bảng xếp hạng độ nổi tiếng suốt năm ngày liền. Theo dữ liệu khảo sát người dùng được báo chí Trung Quốc dẫn lại, hơn 56% người xem các phim này hiện trên 31 tuổi, và thị trường phim ngắn nói chung được dự báo đạt quy mô hơn 121 tỷ tệ trong năm 2026, tương đương gần 470 nghìn tỷ đồng, một con số cho thấy quy mô ngành này đã lớn đến mức nào.
Theo phân tích của nhiều tờ báo Trung Quốc, sức hút của thể loại phim này với người già không nằm ở chất lượng, mà ở việc kịch bản được thiết kế để đánh trúng đúng những khoảng trống trong đời sống tinh thần của họ. Thế hệ về hưu hiện nay phần lớn có lương hưu ổn định, sức khỏe còn tốt, không phải lo cơm áo, nhưng lại đối mặt với sự sụp đổ của các mối quan hệ xã hội, cảm giác mất phương hướng khi không còn đi làm, và nhiều tiếc nuối chưa thành hiện thực trong cuộc đời. Trong khi đó, kịch bản phim luôn xoay quanh những giấc mơ tuổi già chưa từng được thỏa mãn ngoài đời, như tìm được tình yêu đích thực lúc xế chiều, con cái bất hiếu ăn năn hối lỗi, hay người già thất thế bất ngờ lật ngược thế cờ. Với người sống một mình hoặc con cái ở xa, xem phim ngắn trở thành một cách giải tỏa cảm xúc rẻ tiền nhưng hiệu quả tức thì, nên dù biết chuyện phim là giả, nhiều người vẫn tìm thấy trong đó cảm giác chắc chắn mà đời thực chưa từng mang lại.
Vấn đề nằm ở cách các nền tảng thiết kế thanh toán. Phần lớn chương trình phim ngắn liên kết trực tiếp với thẻ ngân hàng hoặc ví điện tử của người dùng, và mặc định bật tính năng thanh toán số tiền nhỏ không cần mật khẩu. Người già vốn không quen thao tác công nghệ, thường không nhận ra rằng chỉ cần bấm xem tập tiếp theo là tiền đã bị trừ, ban đầu chỉ vài tệ mỗi lần (khoảng 8 đến 12 nghìn đồng), sau đó tăng dần lên vài chục tệ (100 đến 200 nghìn đồng) mỗi lần. Thepaper.cn ghi nhận một trường hợp người cha đã cài tới 62 chương trình phim ngắn khác nhau trên điện thoại, tích lũy chi tiêu hơn 10.000 tệ, tương đương khoảng 38,8 triệu đồng, mà bản thân không biết, dù ông vốn tiếc từng vài tệ tiền gửi xe. Một điều tra khác của tạp chí IT Times cho biết một cụ bà mắc chứng suy giảm trí nhớ đã chi tới 225.800 tệ trong hai năm để xem phim ngắn, tương đương khoảng 876 triệu đồng, đủ để trả trước một phần tiền mua nhà ở thành phố loại hai, loại ba tại Trung Quốc.
Đáng chú ý, hệ thống quảng cáo còn theo dõi ai đã từng trả tiền để tiếp tục nhắm quảng cáo phim trả phí vào đúng người đó, khiến những ai đã lỡ chi tiền một lần dễ bị cuốn vào vòng xoáy chi tiêu tiếp theo, có trường hợp gần một nửa số lần nạp tiền diễn ra chỉ trong vòng 30 phút sau lần nạp trước đó, kể cả vào lúc nửa đêm.
Khi con cái phát hiện và đi khiếu nại, nhiều công ty phát hành phim ngắn né tránh trách nhiệm bằng cách đổi tên gọi chương trình, còn gọi là đổi "vỏ bọc", hoặc gỡ bỏ video khỏi nền tảng, khiến người tiêu dùng không thể xác định được ai là bên chịu trách nhiệm để đòi hoàn tiền. Một luật sư trả lời thepaper.cn cho biết theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Trung Quốc, các nền tảng phải công khai rõ ràng giá cả và quy tắc thu phí, nhưng trên thực tế nhiều chương trình vẫn tồn tại tình trạng dụ dỗ chi tiêu, thu phí cao bất thường và thu phí trùng lặp mà không cảnh báo trước. Ngay cả khi gia đình có bằng chứng người thân bị suy giảm trí nhớ và chi tiêu ngoài ý muốn, họ vẫn phải nhờ đến giám định tư pháp mới đủ căn cứ pháp lý, và cuối cùng nền tảng lớn cũng chỉ đồng ý bồi thường một phần rất nhỏ so với số tiền đã mất, trường hợp cụ bà nói trên chỉ được bồi thường 5.000 tệ, tương đương khoảng 19,4 triệu đồng, trong tổng số gần 876 triệu đồng đã mất.
Giới quan sát cho rằng đây không đơn thuần là chuyện một vài chương trình phim xấu, mà là cả một hệ sinh thái gồm nội dung, quảng cáo, thuật toán và các chương trình con nhỏ cùng phối hợp để khai thác điểm yếu của người cao tuổi, gồm sự cô đơn, thiếu hiểu biết công nghệ và mong muốn được lấp đầy khoảng trống tinh thần tuổi già. Nhiều bài báo Trung Quốc gọi thẳng đây là hình thức "gặt hái" nhắm vào túi tiền dưỡng già của cha mẹ, ông bà, và kêu gọi cơ quan quản lý cần giám sát chặt hơn cơ chế thanh toán tự động không cần xác thực đối với nhóm người dùng cao tuổi.
Mặc dù câu chuyện ở Trung Quốc, và rất may nhiều người già ở ta không có tài khoản, mua sắm online, nhưng điều đó không có nghĩa loại hình kiếm tiền này sẽ không diễn ra ở ta. Vì vậy, mình muốn chia sẻ câu chuyện này để mọi người đề cao cảnh giác, tốt hơn hết là đừng để lậm vào tổng tài quá, đến một lúc nào đó bị móc túi mà không biết ấy chứ.
