Làm thế nào để giảm áp lực vào đại học cho học sinh?

[Thanh Hải Lucky]

Dưới góc độ tâm lý giáo dục, câu chuyện áp lực vào đại học của học sinh hiện nay không chỉ là vấn đề thi cử, mà là vấn đề sức khỏe tinh thần, động cơ học tập và sự phát triển lành mạnh của người trẻ.

Trong nhiều năm, đại học vẫn được xem như “đích đến bắt buộc” của con đường học tập. Chính cách nhìn này đã vô tình đẩy học sinh vào trạng thái căng thẳng kéo dài, đặc biệt trong bối cảnh tuyển sinh ngày càng nhiều kỳ thi, nhiều phương thức và nhiều yêu cầu khác nhau. Khi một học sinh phải cùng lúc chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT và thêm 1–2, thậm chí 4–5 kỳ thi riêng, hệ quả tâm lý là quá tải nhận thức, lo âu thường trực và cảm giác bất an về tương lai.
Từ tâm lý học, khi não bộ phải xử lý quá nhiều mục tiêu cùng lúc với thời gian giới hạn, khả năng tập trung suy giảm, động lực nội tại yếu dần, thay vào đó là học vì sợ trượt, sợ thua kém bạn bè. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập, mà còn để lại hệ lụy lâu dài về sức khỏe tinh thần.
Để giảm áp lực vào đại học cho học sinh, cần nhìn nhận vấn đề từ nhiều tầng lớp khác nhau:

1. Giảm áp lực hệ thống: ổn định và đồng bộ tuyển sinh
Áp lực lớn nhất hiện nay đến từ sự phân mảnh của các kỳ thi. Mỗi trường, mỗi nhóm trường lại có một kỳ thi riêng với cấu trúc, yêu cầu và cách ôn luyện khác nhau. Điều này buộc học sinh phải liên tục chuyển đổi tư duy, gây mệt mỏi tâm lý và cảm giác “không bao giờ đủ”.
Từ góc độ tâm lý giáo dục, tính ổn định và dự đoán được là yếu tố quan trọng giúp học sinh cảm thấy an toàn. Vì vậy, việc giảm số lượng kỳ thi riêng, tăng liên thông giữa các phương thức tuyển sinh, hoặc sử dụng chung kết quả một số kỳ thi đánh giá năng lực là giải pháp cần thiết để giảm căng thẳng cho học sinh.

2. Bảo đảm công bằng tiếp cận: giảm lo âu cho học sinh ngoại tỉnh
Với học sinh ngoại tỉnh, áp lực không chỉ nằm ở bài thi mà còn ở nỗi lo logistics: đăng ký có được không, có phải đi xa không, chi phí gia đình có kham nổi không. Khi những yếu tố này chiếm nhiều không gian tâm trí, học sinh khó có thể tập trung học tập hiệu quả.
Từ góc độ tâm lý, sự bất công trong cơ hội tiếp cận dễ dẫn đến cảm giác thiệt thòi, tự ti và mất niềm tin. Do đó, các cơ sở giáo dục đại học khi tổ chức kỳ thi riêng cần bảo đảm đủ chỗ thi cho học sinh ở các địa phương, hạn chế tối đa việc di chuyển xa – để học sinh được thi trong trạng thái tâm lý ổn định nhất.

3. Thay đổi cách định hướng: đại học không phải con đường duy nhất
Một nguyên nhân sâu xa của áp lực là niềm tin xã hội rằng: “Không đỗ đại học là thất bại.” Niềm tin này tạo ra gánh nặng tâm lý lớn, khiến học sinh xem kỳ thi như “trận chiến sinh tử”.
Tâm lý giáo dục hiện đại nhấn mạnh: mỗi học sinh có nhịp phát triển và thế mạnh riêng. Việc hướng nghiệp sớm, giới thiệu rõ ràng các con đường khác như cao đẳng, học nghề, du học nghề, hoặc học tập theo lộ trình linh hoạt sẽ giúp học sinh giảm bớt nỗi sợ “trượt đại học đồng nghĩa với hết đường”.

4. Hỗ trợ tâm lý trong trường phổ thông
Áp lực thi cử kéo dài nếu không được giải tỏa sẽ dễ dẫn đến lo âu, mất ngủ, thậm chí trầm cảm ở lứa tuổi học sinh. Vì vậy, bên cạnh dạy kiến thức, nhà trường cần chú trọng giáo dục cảm xúc – kỹ năng quản lý căng thẳng.
Những buổi tư vấn tâm lý, định hướng học tập cá nhân, hay đơn giản là việc thầy cô lắng nghe và thấu hiểu học sinh, đều có tác dụng rất lớn trong việc giúp các em cảm thấy mình không đơn độc trên hành trình này.

5. Gia đình: giảm kỳ vọng, tăng đồng hành
Từ góc nhìn tâm lý, áp lực lớn nhất với nhiều học sinh không đến từ đề thi, mà đến từ kỳ vọng của người lớn. Khi cha mẹ chỉ tập trung vào kết quả, học sinh dễ rơi vào trạng thái học để làm hài lòng người khác, thay vì học cho chính mình.
Gia đình cần chuyển từ vai trò “đặt mục tiêu” sang “đồng hành”, giúp con hiểu rằng giá trị của con người không được quyết định bởi một kỳ thi. Sự an toàn về mặt cảm xúc chính là nền tảng quan trọng nhất để học sinh phát huy hết năng lực.

Giảm áp lực vào đại học cho học sinh không thể chỉ trông chờ vào việc “các em cố gắng hơn”, mà cần sự thay đổi đồng bộ từ hệ thống tuyển sinh, nhà trường, gia đình và xã hội. Khi áp lực được giảm đúng cách, học sinh không chỉ học tốt hơn, mà còn phát triển khỏe mạnh hơn – cả về trí tuệ lẫn tinh thần.
Và quan trọng hơn hết, các em sẽ bước vào ngưỡng cửa trưởng thành với tâm thế tự tin, chứ không phải kiệt sức.

Cô Thanh Hải Lucky
Tư vấn Tâm lý Giáo dục và Hướng nghiệp

#tuvantuyensinh