Phường Cửa Nam có hướng tiếp cận mới với giáo dục địa phương

[Nguyễn Thùy Linh]

Sáng 15/05/2026, tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, gần 100 học sinh khối 5 Trường Tiểu học Võ Thị Sáu và khối 6 Trường THCS Ngô Sĩ Liên (phường Cửa Nam, Hà Nội) đã tham gia gameshow trải nghiệm “Tổ quốc gọi tên mình”. Chương trình do UBND Phường Cửa Nam phối hợp với VNReview tổ chức, theo hướng kết hợp tham quan bảo tàng với hoạt động tương tác, giúp học sinh tìm hiểu hiện vật và giải mã các manh mối lịch sử gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Sau khi được giới thiệu về các hiện vật và câu chuyện lịch sử, học sinh tham gia các phần chơi theo đội, cùng nhau suy luận, tìm đáp án và hoàn thành nhiệm vụ. Không khí sôi nổi xuyên suốt chương trình, khi các em liên tục trao đổi, tranh luận và hào hứng với từng câu hỏi. Một chi tiết nhỏ nhưng đáng suy nghĩ diễn ra ngay trong phần tham quan: khi cô hướng dẫn viên hỏi “Năm 1941, Bác Hồ về nước bằng con đường nào?”, một số em học sinh trả lời là “đi bằng ô tô”. Câu trả lời ngây thơ hồn nhiên ấy phản ánh rõ một thực tế quen thuộc trong dạy và học lịch sử hiện nay: với lứa tuổi học sinh, những mốc thời gian xa xôi nếu chỉ tiếp cận qua sách vở rất dễ trở thành những con số khô khan, khó hình dung. Khi thiếu trải nghiệm, các em buộc phải “lấp chỗ trống” bằng hiểu biết từ hiện tại.

Chính vì vậy, khi được đặt vào bối cảnh thực tế, được nhìn hiện vật, nghe câu chuyện và tham gia tương tác, cách tiếp nhận lịch sử của học sinh thay đổi rõ rệt. Kiến thức không còn trừu tượng mà trở nên có hình ảnh, có không gian và dễ ghi nhớ hơn.

Một thực tế khác cũng được ghi nhận là nhiều học sinh dù sống gần Bảo tàng nhưng chưa từng tới tham quan trước đó. Điều này cho thấy giáo dục địa phương, dù đã được đưa vào chương trình, vẫn chưa thực sự đi vào đời sống nếu chỉ dừng ở cách dạy “trên giấy”. Trong khi đó, quy định về giáo dục địa phương đã được đặt ra cụ thể (với cấp THCS trở lên 35 tiết/ năm, cấp tiểu học lồng ghép vào các bộ môn khác), nhưng việc triển khai hiệu quả lại không dễ nếu thiếu phương pháp phù hợp.

Có mặt từ đầu đến cuối chương trình để tham khảo mô hình, cô Nguyễn Hoa Mai, giáo viên Trường THCS Trưng Vương, cho biết hình thức tổ chức dưới dạng gameshow giúp học sinh hứng thú và chủ động hơn rõ rệt. “Các con rất tập trung, tham gia liên tục và nhớ được kiến thức ngay tại chỗ. Đây là điều không dễ đạt được nếu chỉ học trong lớp”, cô chia sẻ.

Theo cô Mai, nhu cầu cho học sinh tham gia các hoạt động trải nghiệm là rất lớn, tuy nhiên việc tổ chức trên thực tế còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện. “Những địa điểm gần như thế này thì phụ huynh có thể đưa đón, còn Hà Nội có rất nhiều nơi rất ý nghĩa nhưng ở xa nên không phải lúc nào cũng tổ chức được”, cô nói, đồng thời bày tỏ mong muốn học sinh có thêm nhiều cơ hội được học theo cách này.

Hiện nay, tại nhiều trường học ở Hà Nội, hoạt động trải nghiệm vẫn chủ yếu dừng ở các chuyến dã ngoại mỗi năm một vài lần, với địa điểm quen thuộc và lặp lại. Phần lớn thời gian còn lại, học sinh học trên lớp, còn nội dung giáo dục địa phương dễ bị xem nhẹ hoặc triển khai theo hình thức lý thuyết, dẫn tới hiệu quả chưa cao.

Từ cách làm của Phường Cửa Nam, có thể thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: chính quyền địa phương bắt tay trực tiếp vào giáo dục địa phương, gắn với di sản ngay trên địa bàn, tổ chức thành các hoạt động trải nghiệm có tương tác, có nhiệm vụ cụ thể để học sinh tham gia. Cách làm này không đòi hỏi nguồn lực quá lớn, nhưng tạo ra sự thay đổi rõ rệt trong cách học và cách tiếp nhận kiến thức của học sinh.

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Cửa Nam, các em không chỉ là học sinh của một phường trung tâm Thủ đô, mà còn là những chủ nhân tương lai của di sản. Khi “Tổ quốc gọi tên mình”, điều quan trọng trước hết là hiểu nơi mình đang sống, nhận ra giá trị của di sản và hình thành ý thức gìn giữ.

Từ một hoạt động cụ thể tại Bảo tàng, có thể thấy rõ ý nghĩa của giáo dục địa phương khi được tổ chức đúng cách: không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn giúp học sinh hiểu, yêu và gắn bó với chính mảnh đất của mình. Và đó cũng là điều khiến mô hình mà Phường Cửa Nam đang triển khai trở thành một ví dụ đáng chú ý trong việc đổi mới giáo dục trải nghiệm hiện nay.

>> Học sinh Cửa Nam hào hứng “giải mã lịch sử” tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia