Tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính liệu có khả thi?

[David Dũng]

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang nghiên cứu phương án tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính, thậm chí có thể tổ chức nhiều đợt thi trong năm khi đủ điều kiện. Đây là một định hướng phù hợp với xu thế chuyển đổi số trong giáo dục. Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tế là một chặng đường không hề ngắn.

Nhìn ở góc độ tích cực, thi trên máy tính mang lại nhiều lợi ích. Thí sinh có thể làm bài trong môi trường hiện đại hơn, việc chấm thi nhanh và chính xác hơn, giảm đáng kể chi phí in sao, vận chuyển, bảo quản đề thi và bài thi. Nếu tổ chức được nhiều đợt thi trong năm, học sinh cũng sẽ bớt áp lực "được ăn cả, ngã về không" chỉ với một kỳ thi duy nhất. Đây cũng là mô hình mà nhiều kỳ thi quốc tế như IELTS, TOEFL, SAT hay các bài thi đánh giá năng lực đã áp dụng từ nhiều năm nay.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn nhất không phải là "có nên thi trên máy tính hay không?" mà là "Việt Nam đã đủ điều kiện để triển khai đồng bộ hay chưa?"

Hiện nay, sự chênh lệch về điều kiện cơ sở vật chất giữa các địa phương vẫn còn rất lớn. Ở nhiều thành phố, trường học đã có phòng máy hiện đại, đường truyền Internet ổn định. Nhưng tại không ít vùng sâu, vùng xa, việc bảo đảm hàng trăm máy tính hoạt động liên tục, nguồn điện ổn định, hệ thống dự phòng khi mất kết nối hay hỏng thiết bị vẫn là bài toán khó.

Bên cạnh đó là yêu cầu về an toàn, bảo mật. Một kỳ thi quốc gia với hơn một triệu thí sinh không cho phép xảy ra sự cố kỹ thuật, lỗi phần mềm hay nguy cơ tấn công mạng. Chỉ cần một trục trặc nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của rất nhiều học sinh và làm giảm niềm tin của xã hội đối với kỳ thi.

Một vấn đề khác là năng lực sử dụng máy tính của học sinh. Dù thế hệ trẻ tiếp cận công nghệ từ sớm, nhưng không phải em nào cũng có điều kiện học tập trên máy tính thường xuyên. Nếu chuyển đổi quá nhanh, khoảng cách số giữa các vùng miền có thể vô tình trở thành khoảng cách trong cơ hội thi cử.

Theo định hướng của Bộ GD&ĐT, việc thi trên máy tính sẽ được triển khai theo lộ trình, thí điểm trước khi mở rộng, và chỉ áp dụng khi bảo đảm đầy đủ các điều kiện về hạ tầng, ngân hàng câu hỏi, phần mềm và công tác tổ chức. Đây là cách tiếp cận thận trọng và cần thiết.

Có thể nói, đổi mới hình thức thi là xu hướng tất yếu. Nhưng một kỳ thi tốt không chỉ phụ thuộc vào việc làm trên giấy hay trên máy tính. Điều quan trọng hơn là bảo đảm công bằng, minh bạch, ổn định và tạo cơ hội bình đẳng cho mọi học sinh, dù các em học ở thành phố hay vùng sâu, vùng xa.

Thi trên máy tính là tương lai. Nhưng để tương lai ấy trở thành hiện thực, điều cần nhất không phải là triển khai thật nhanh, mà là chuẩn bị thật kỹ.