Tai biến y khoa và sai sót y khoa khác nhau ra sao? Khi nào được xác định là lỗi chuyên môn?

[Minh Phương]

Vụ việc một sản phụ tại Bệnh viện Thanh Nhàn (Hà Nội) phản ánh bị liệt hai chân sau mổ lấy thai đã làm dấy lên nhiều tranh luận. Trong khi bệnh viện cho rằng đây là "tai biến y khoa không mong muốn", gia đình người bệnh lại đề nghị làm rõ trách nhiệm của ê-kíp điều trị.

Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng: Tai biến y khoa có đồng nghĩa với sai sót y khoa? Và khi nào bác sĩ hoặc bệnh viện mới được xác định là có lỗi chuyên môn?

Sản phụ bị yếu liệt hai chân sau ca sinh mổ​

Tai biến y khoa không phải lúc nào cũng là sai sót

Trong hoạt động khám chữa bệnh, y học luôn tồn tại những rủi ro nhất định. Dù bác sĩ thực hiện đúng quy trình, đúng chỉ định và đúng kỹ thuật, người bệnh vẫn có thể gặp các biến chứng ngoài dự kiến do đặc điểm cơ địa, phản ứng bất thường của cơ thể hoặc những yếu tố mà y học hiện nay chưa thể dự báo hoàn toàn.

Đó được gọi là tai biến y khoa.

Ví dụ, sốc phản vệ với thuốc, chảy máu sau phẫu thuật, nhiễm trùng hoặc tổn thương thần kinh sau gây tê tủy sống đều là những biến chứng đã được ghi nhận trong y văn, dù tỷ lệ xảy ra rất thấp.

Trong vụ việc tại Bệnh viện Thanh Nhàn, bệnh viện cho biết biến chứng thần kinh sau gây tê tủy sống hoặc gây tê ngoài màng cứng là trường hợp hiếm gặp nhưng vẫn có thể xảy ra, đồng thời dẫn thông tin từ Bệnh viện Bạch Mai về việc đã ghi nhận một số trường hợp tương tự trong những năm gần đây.

Như vậy, việc xảy ra biến chứng chưa đủ để kết luận có sai sót chuyên môn.

Sai sót y khoa là khi không tuân thủ chuyên môn

Khác với tai biến, sai sót y khoa là trường hợp nhân viên y tế hoặc cơ sở khám chữa bệnh không thực hiện đúng quy trình chuyên môn, dẫn đến hoặc làm tăng nguy cơ gây tổn hại cho người bệnh.

Sai sót có thể xảy ra ở nhiều giai đoạn như:

• Chẩn đoán sai hoặc bỏ sót bệnh.
• Chỉ định thuốc hoặc kỹ thuật không phù hợp.
• Thực hiện phẫu thuật, gây mê, gây tê không đúng quy trình.
• Theo dõi sau điều trị không đầy đủ.
• Chậm phát hiện hoặc chậm xử trí biến chứng.
• Thiếu tư vấn, không giải thích đầy đủ nguy cơ cho người bệnh.

Nói cách khác, không phải mọi tai biến đều xuất phát từ sai sót, nhưng một sai sót có thể dẫn đến tai biến nghiêm trọng.

Khi nào được xác định là lỗi chuyên môn?

Nhiều người cho rằng chỉ cần người bệnh gặp hậu quả nặng nề thì bác sĩ chắc chắn có lỗi. Tuy nhiên, về mặt pháp lý và chuyên môn, việc xác định trách nhiệm không dựa trên hậu quả mà dựa trên quá trình điều trị.

Thông thường, cơ quan chuyên môn sẽ xem xét các nội dung sau:

- Người bệnh có được chỉ định điều trị đúng hay không?
- Bác sĩ có thực hiện đúng quy trình kỹ thuật theo hướng dẫn chuyên môn?
- Quá trình theo dõi sau điều trị có đầy đủ và kịp thời?
- Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, việc xử trí có phù hợp với thực hành y khoa?
- Biến chứng có phải là nguy cơ đã được y văn ghi nhận và khó dự phòng hay không?
- Nếu xử trí khác đi, hậu quả có thể được ngăn chặn hoặc giảm nhẹ hay không?

Chỉ sau khi đánh giá toàn diện các yếu tố này mới có thể kết luận có hay không có lỗi chuyên môn.

Hội đồng chuyên môn không phải là điểm kết thúc

Theo quy định hiện hành, khi xảy ra sự cố y khoa gây tranh chấp, bệnh viện thường thành lập hội đồng chuyên môn để rà soát hồ sơ và đánh giá bước đầu.

Tuy nhiên, nếu người bệnh hoặc gia đình không đồng ý với kết luận, họ có quyền đề nghị cơ quan quản lý y tế thành lập Hội đồng chuyên môn theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh để giám định độc lập.

Hội đồng sẽ xem xét hồ sơ bệnh án, quy trình điều trị, các kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, tham vấn ý kiến chuyên gia và các tài liệu chuyên môn liên quan.

Đây mới là căn cứ quan trọng để xác định có hay không có sai sót chuyên môn, đồng thời là cơ sở giải quyết các vấn đề bồi thường hoặc trách nhiệm pháp lý nếu có.

Vụ việc tại Bệnh viện Thanh Nhàn vẫn chưa có kết luận cuối cùng

Trong vụ việc của sản phụ bị liệt hai chân sau sinh mổ, Bệnh viện Thanh Nhàn cho biết hội đồng chuyên môn của bệnh viện chưa phát hiện bằng chứng về sai sót kỹ thuật trực tiếp và nhận định đây là một tai biến y khoa không mong muốn.

Ở chiều ngược lại, gia đình người bệnh cho rằng việc phát hiện và xử trí sau khi xuất hiện dấu hiệu bất thường chưa đủ kịp thời, đồng thời đề nghị các cơ quan chức năng làm rõ nguyên nhân.

Đến nay, chưa có kết luận chính thức từ hội đồng chuyên môn cấp có thẩm quyền hoặc cơ quan quản lý về nguyên nhân cuối cùng cũng như trách nhiệm của các bên.

Cần phân biệt rõ để tránh hai thái cực

Trong các vụ việc y khoa, dư luận thường rơi vào hai thái cực: hoặc cho rằng mọi biến chứng đều là lỗi của bác sĩ, hoặc cho rằng chỉ cần gọi là "tai biến" thì bệnh viện sẽ không phải chịu trách nhiệm. Cả hai cách nhìn đều chưa đầy đủ.

Tai biến y khoa là rủi ro vốn có của hoạt động khám chữa bệnh và có thể xảy ra ngay cả khi bác sĩ làm đúng quy trình. Ngược lại, nếu quá trình điều trị có sai sót về chuyên môn hoặc vi phạm quy trình kỹ thuật, cơ sở y tế và cá nhân liên quan vẫn phải chịu trách nhiệm theo quy định.

Vì vậy, trong mỗi vụ việc, điều quan trọng nhất không phải là tên gọi "tai biến" hay "sai sót", mà là kết luận khách quan dựa trên giám định chuyên môn, chứng cứ khoa học và quy định pháp luật. Chỉ khi đó, quyền lợi của người bệnh mới được bảo đảm, đồng thời cũng bảo vệ được những nhân viên y tế đã thực hiện đúng chuyên môn trước các đánh giá thiếu căn cứ.