Trật tự quân sự cũ của NATO đang lung lay: Điều gì xảy ra khi Mỹ không còn muốn bảo vệ châu Âu?

[Minh Living]

Sau nhiều thập kỷ đóng vai trò “lá chắn quân sự” cho châu Âu, Mỹ đang phát đi những tín hiệu cho thấy trật tự quân sự cũ của NATO có thể bước vào giai đoạn thay đổi lớn nhất kể từ sau Thế chiến II.

Trong nhiều năm, hàng chục nghìn binh sĩ Mỹ được triển khai thường trực tại châu Âu nhằm duy trì khả năng răn đe và bảo vệ các đồng minh NATO. Tuy nhiên, cả Donald Trump lẫn chính quyền tiền nhiệm đều từng nhiều lần đặt câu hỏi về việc Washington phải gánh phần lớn chi phí quốc phòng cho châu Âu.

Ông Trump đặc biệt thể hiện quan điểm cứng rắn khi liên tục chỉ trích các nước châu Âu chi tiêu quân sự quá thấp, đồng thời để ngỏ khả năng giảm hiện diện quân sự Mỹ tại Đức, Ý hay Tây Ban Nha. Điều này khiến nhiều nước châu Âu bắt đầu tính tới kịch bản phải tự đảm bảo an ninh mà không còn phụ thuộc hoàn toàn vào Washington.

Châu Âu bước vào cuộc tái vũ trang lớn nhất nhiều thập kỷ​

Những thay đổi địa chính trị gần đây cũng khiến ưu tiên chiến lược của Mỹ dịch chuyển. Cuộc xung đột ở Trung Đông và căng thẳng với Trung Quốc đang khiến Lầu Năm Góc phải phân bổ lại nguồn lực quân sự, từ tên lửa, đạn dược cho tới các đơn vị chiến đấu.

Một số thành viên NATO tại Bắc Âu và vùng Baltic thậm chí đã được thông báo rằng việc chuyển giao vũ khí từ Mỹ có thể bị trì hoãn. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng châu Âu đang dần trở thành “mặt trận thứ yếu” trong tính toán chiến lược mới của Washington.

Trong bối cảnh đó, Liên minh châu Âu bắt đầu thúc đẩy mạnh ý tưởng tự chủ quốc phòng. Nhiều đề xuất đã được đưa ra, bao gồm kế hoạch xây dựng lực lượng quân sự chung châu Âu với khả năng hoạt động độc lập cùng cơ chế chỉ huy riêng tại Brussels.

Emmanuel Macron từ lâu đã kêu gọi châu Âu cần “tự chủ chiến lược”, giảm phụ thuộc vào Mỹ. Trong khi đó, Đức cũng đang tăng mạnh ngân sách quân sự với tham vọng xây dựng lực lượng vũ trang mạnh nhất châu Âu.

Theo số liệu được công bố, các nước NATO ở châu Âu đã chi khoảng 559 tỷ USD cho quốc phòng trong năm 2025. Riêng Đức tăng chi tiêu quân sự lên hơn 114 tỷ USD, còn Tây Ban Nha tăng khoảng 50% so với trước đó.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng châu Âu vẫn còn phụ thuộc lớn vào Mỹ trong nhiều lĩnh vực then chốt như vệ tinh do thám, tên lửa tầm xa, vận tải quân sự hạng nặng và năng lực tác chiến dưới biển.

NATO đứng trước một kỷ nguyên mới?​

Dù châu Âu đang tăng tốc tái vũ trang, việc xây dựng một cấu trúc quân sự độc lập hoàn toàn với Mỹ vẫn là bài toán cực kỳ phức tạp.

Các hiệp ước hiện tại của EU chưa cho phép hình thành một “quân đội châu Âu” đúng nghĩa, trong khi nhiều quốc gia vẫn không muốn chuyển quyền kiểm soát lực lượng vũ trang của mình cho một bộ chỉ huy chung.

Dẫu vậy, xu hướng tự chủ quốc phòng đang ngày càng rõ rệt. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng, bất ổn chuỗi cung ứng toàn cầu và áp lực an ninh ngày càng lớn, NATO có thể đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc nhất kể từ thời Chiến tranh Lạnh.

Nếu Mỹ tiếp tục ưu tiên khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương thay vì châu Âu, cán cân quyền lực trong NATO nhiều khả năng sẽ thay đổi mạnh trong những năm tới.