Bi kịch luân dưỡng - nuôi cha mẹ xoay vòng

[Chuyên Lão Khoa✔]

Dạo này nhờ công cụ dịch tự động mình đọc được cả tin tức Trung Quốc và biết thêm một cụm từ mới, gọi là "luân lưu dưỡng lão", hay "luân dưỡng" tức là con cái chia nhau nuôi cha mẹ theo tháng. Nhà nào có ba bốn người con thì mỗi người nhận nuôi cha mẹ một hoặc hai tháng, hết hạn lại đến lượt nhà kế tiếp, cứ thế xoay vòng quanh năm. Nghe thì có vẻ công bằng vì ai cũng góp phần phụng dưỡng cha mẹ, không ai phải gánh một mình. Tuy nhiên, người phải xách vali đi đi về về mỗi tháng lại chính là cha mẹ.

Mình đọc mà thấy chạnh lòng, vì hình dung ra cảnh một cụ già cứ đến cuối tháng lại thu dọn quần áo, chuyển từ nhà con trai cả sang nhà con gái thứ hai, rồi tháng sau lại chuyển tiếp. Mỗi nhà một nếp sống khác nhau, con dâu nhà này nấu ăn theo kiểu này, con rể nhà kia có thói quen sinh hoạt khác, người già phải liên tục thích nghi mà không có lúc nào được thật sự là chủ nhà. Có nghiên cứu xã hội học của Trung Quốc nhắc đến chuyện luân dưỡng như vậy từ hơn chục năm trước, chủ yếu xảy ra ở vùng nông thôn nơi con cái đông, thu nhập không dư dả để mỗi nhà nuôi cha mẹ riêng.

Mình cũng đọc thấy một số vụ việc được báo chí và tòa án Trung Quốc ghi lại, trong đó anh em ruột cãi nhau vì cho rằng người khác chăm cha mẹ chưa đến nơi đến chốn, hoặc bên này thấy bên kia đóng góp ít hơn. Có vụ phải nhờ đến tòa hòa giải mới thống nhất được ai nuôi tháng nào, ai đóng bao nhiêu tiền. Điều đó cho thấy khi tình thương phải quy về lịch trình và con số thì rất dễ sinh ra so bì, dù ban đầu ai cũng chỉ muốn chia sẻ trách nhiệm cho công bằng.

Có lẽ trong hoàn cảnh như vậy, cái mất lớn nhất của người già không phải là tiền bạc mà là cảm giác cuối đời được ở yên một chỗ. Cả đời người ta xây một mái nhà, quen từng góc bếp, từng chậu cây ngoài sân, đến cuối đời lại phải sống như một vị khách luân phiên, tháng này ở nhà con, tháng sau đã phải chuẩn bị đi tiếp. Cảm giác đó chắc chắn không dễ chịu, dù con cái có thương cha mẹ đến mấy - và mình tin phần lớn con cái đều thương - chỉ là hoàn cảnh kinh tế hay công việc khiến họ chọn cách chia sẻ trách nhiệm theo kiểu cơ học như vậy.

Ngồi nghĩ về chuyện này, mình lại càng thấy rõ một điều đó là nuôi cha mẹ già không chỉ là chuyện chia thời gian hay tiền bạc cho công bằng giữa các con, mà quan trọng hơn là giữ cho cha mẹ có một chốn để gọi là nhà, một nơi ổn định để không phải lo lắng mỗi khi gần đến cuối tháng. Có lẽ giải pháp không nằm ở việc chia đều tuyệt đối mà ở việc các con ngồi lại bàn với nhau và quan trọng nhất là hỏi ý cha mẹ muốn sống ở đâu muốn sống như thế nào trước khi quyết định thay họ.

Theo mình nghĩ, ở Việt Nam mô hình này không phổ biến, nhưng chắc cũng có trường hợp từng thử qua hình thức tương tự, có khi không gọi tên nhưng bản chất vẫn là cha mẹ luân phiên ở nhà từng con. Nếu gia đình nào đang làm vậy, có lẽ nên thỉnh thoảng dừng lại hỏi cha mẹ một câu đơn giản, rằng ông bà có thấy thoải mái không, có muốn ở cố định một nơi không, thay vì mặc định rằng cứ chia đều là ổn thỏa cho tất cả mọi người.