Đoạn Video
Ảnh
Minh Phương
Thành viên nổi tiếng
Bác sĩ tâm thần từng dự đoán chính xác về làn sóng loạn thần do AI gây ra nay lại tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo mới.
Năm 2023, khi Søren Dinesen Østergaard, một bác sĩ tâm thần người Đan Mạch cảnh báo thế giới về những tác động tiêu cực của AI lên tâm lý con người, các gã khổng lồ công nghệ đã bỏ ngoài tai.
Nhưng thực tế tàn khốc đã chứng minh ông đúng: hàng loạt vụ tự tử, cái chết thương tâm và những khủng hoảng tâm lý trầm trọng liên quan đến việc nghiện chatbot AI đã xảy ra.
Giờ đây, Østergaard trở lại với một lời tiên tri còn ảm đạm hơn: Chúng ta đang vay mượn trí tuệ của máy móc và phải trả giá bằng một khoản "nợ nhận thức" khổng lồ.
"Nợ nhận thức": Cái giá đắt của sự tiện lợi
Trong một bức thư gửi ban biên tập tạp chí Acta Psychiatrica Scandinavica, Østergaard khẳng định rằng việc lạm dụng AI đang âm thầm ăn mòn khả năng tư duy biện chứng, kỹ năng viết và năng lực nghiên cứu của con người.
Ông lập luận rằng tư duy khoa học không phải bẩm sinh mà có; nó là kết quả của quá trình giáo dục khổ luyện và thực hành liên tục. Khi AI làm thay con người những việc khó khăn đó, não bộ chúng ta sẽ ngừng "tập thể dục".
Khái niệm này được gọi là "giảm tải nhận thức" (cognitive offloading). Nhà thần kinh học Umberto León Domínguez từ Đại học Monterrey cũng đồng tình với quan điểm này, cho rằng việc sử dụng AI bừa bãi sẽ làm teo đi những "cơ bắp trí tuệ" mà các thế hệ trước buộc phải vận dụng để giải quyết vấn đề.
Nghịch lý giải Nobel và AlphaFold2
Để minh họa cho luận điểm của mình, Østergaard đưa ra một ví dụ đầy tính châm biếm liên quan đến giải Nobel Hóa học năm 2024. Hai nhà khoa học Demis Hassabis và John Jumper đã được vinh danh nhờ việc phát triển AlphaFold2 - hệ thống AI của Google DeepMind giúp dự đoán chính xác cấu trúc 3D của hầu hết các protein được biết đến. Đây là một bước đột phá vĩ đại của nhân loại.
Tuy nhiên, Østergaard chỉ ra một sự thật: Hassabis và Jumper đạt được thành tựu này nhờ nền tảng kiến thức và tư duy khoa học vững chắc được rèn giũa trong suốt cuộc đời - một cuộc đời mà phần lớn thời gian chưa có sự thống trị của AI tạo sinh.
"Tôi dám cá rằng ngay cả những người xuất chúng như Hassabis và Jumper cũng chưa chắc đã chạm tay được vào giải Nobel nếu họ có sẵn các công cụ AI từ khi mới bắt đầu đi học", Østergaard viết. Lý do đơn giản là nếu có AI làm hộ mọi thứ từ nhỏ, họ sẽ không bao giờ có đủ cơ hội để thực hành và phát triển tư duy ở mức độ sâu sắc cần thiết để tạo ra AlphaFold2.
Tương lai ảm đạm của khoa học
Lời cảnh báo của Østergaard không chỉ dừng lại ở hiện tại mà còn hướng tới một tương lai đáng lo ngại. Nếu việc sử dụng chatbot AI thực sự gây ra "nợ nhận thức", nhân loại đang đi vào ngõ cụt. Chúng ta có thể đang đào tạo ra một thế hệ những người biết sử dụng công cụ nhưng không hiểu nguyên lý, biết ra lệnh nhưng không biết tư duy.
"Dự đoán của tôi là điều này sẽ làm giảm đáng kể cơ hội xuất hiện của những Demis Hassabis và John Jumper trong tương lai," ông cảnh báo.
Khi con người ngừng tư duy khó, những đột phá khoa học thực sự - vốn đòi hỏi sự trăn trở và nỗ lực trí tuệ phi thường - sẽ ngày càng trở nên khan hiếm. Và đó có thể là cái giá đắt nhất mà chúng ta phải trả cho sự tiện lợi của kỷ nguyên AI.
Năm 2023, khi Søren Dinesen Østergaard, một bác sĩ tâm thần người Đan Mạch cảnh báo thế giới về những tác động tiêu cực của AI lên tâm lý con người, các gã khổng lồ công nghệ đã bỏ ngoài tai.
Nhưng thực tế tàn khốc đã chứng minh ông đúng: hàng loạt vụ tự tử, cái chết thương tâm và những khủng hoảng tâm lý trầm trọng liên quan đến việc nghiện chatbot AI đã xảy ra.
Giờ đây, Østergaard trở lại với một lời tiên tri còn ảm đạm hơn: Chúng ta đang vay mượn trí tuệ của máy móc và phải trả giá bằng một khoản "nợ nhận thức" khổng lồ.
Lần này, mối đe dọa không chỉ là sức khỏe tâm thần, mà là sự suy thoái trí tuệ của cả một thế hệ (Ảnh: Futurism).
"Nợ nhận thức": Cái giá đắt của sự tiện lợi
Trong một bức thư gửi ban biên tập tạp chí Acta Psychiatrica Scandinavica, Østergaard khẳng định rằng việc lạm dụng AI đang âm thầm ăn mòn khả năng tư duy biện chứng, kỹ năng viết và năng lực nghiên cứu của con người.
Ông lập luận rằng tư duy khoa học không phải bẩm sinh mà có; nó là kết quả của quá trình giáo dục khổ luyện và thực hành liên tục. Khi AI làm thay con người những việc khó khăn đó, não bộ chúng ta sẽ ngừng "tập thể dục".
Khái niệm này được gọi là "giảm tải nhận thức" (cognitive offloading). Nhà thần kinh học Umberto León Domínguez từ Đại học Monterrey cũng đồng tình với quan điểm này, cho rằng việc sử dụng AI bừa bãi sẽ làm teo đi những "cơ bắp trí tuệ" mà các thế hệ trước buộc phải vận dụng để giải quyết vấn đề.
Nghịch lý giải Nobel và AlphaFold2
Để minh họa cho luận điểm của mình, Østergaard đưa ra một ví dụ đầy tính châm biếm liên quan đến giải Nobel Hóa học năm 2024. Hai nhà khoa học Demis Hassabis và John Jumper đã được vinh danh nhờ việc phát triển AlphaFold2 - hệ thống AI của Google DeepMind giúp dự đoán chính xác cấu trúc 3D của hầu hết các protein được biết đến. Đây là một bước đột phá vĩ đại của nhân loại.
Tuy nhiên, Østergaard chỉ ra một sự thật: Hassabis và Jumper đạt được thành tựu này nhờ nền tảng kiến thức và tư duy khoa học vững chắc được rèn giũa trong suốt cuộc đời - một cuộc đời mà phần lớn thời gian chưa có sự thống trị của AI tạo sinh.
"Tôi dám cá rằng ngay cả những người xuất chúng như Hassabis và Jumper cũng chưa chắc đã chạm tay được vào giải Nobel nếu họ có sẵn các công cụ AI từ khi mới bắt đầu đi học", Østergaard viết. Lý do đơn giản là nếu có AI làm hộ mọi thứ từ nhỏ, họ sẽ không bao giờ có đủ cơ hội để thực hành và phát triển tư duy ở mức độ sâu sắc cần thiết để tạo ra AlphaFold2.
Tương lai ảm đạm của khoa học
Lời cảnh báo của Østergaard không chỉ dừng lại ở hiện tại mà còn hướng tới một tương lai đáng lo ngại. Nếu việc sử dụng chatbot AI thực sự gây ra "nợ nhận thức", nhân loại đang đi vào ngõ cụt. Chúng ta có thể đang đào tạo ra một thế hệ những người biết sử dụng công cụ nhưng không hiểu nguyên lý, biết ra lệnh nhưng không biết tư duy.
"Dự đoán của tôi là điều này sẽ làm giảm đáng kể cơ hội xuất hiện của những Demis Hassabis và John Jumper trong tương lai," ông cảnh báo.
Khi con người ngừng tư duy khó, những đột phá khoa học thực sự - vốn đòi hỏi sự trăn trở và nỗ lực trí tuệ phi thường - sẽ ngày càng trở nên khan hiếm. Và đó có thể là cái giá đắt nhất mà chúng ta phải trả cho sự tiện lợi của kỷ nguyên AI.
