“Mất ăn mất ngủ” vì nhà đang thế chấp ngân hàng bỗng rơi vào diện giải tỏa

[David Dũng]

Thông tin về các quy hoạch mới tại Hà Nội, đặc biệt là dự án chỉnh trang đô thị và đại lộ cảnh quan sông Hồng, đang khiến nhiều hộ dân thấp thỏm. Không ít gia đình rơi vào tình cảnh éo le khi nhà đất đã mang thế chấp ngân hàng từ nhiều năm trước, nay bất ngờ nằm trong diện thu hồi nhưng chưa biết sẽ xử lý khoản vay ra sao.

Người dân lo mất nhà, vẫn gánh nợ ngân hàng

Những ngày gần đây, nhiều hộ dân tại các khu vực dự kiến giải tỏa liên tục tìm hiểu thông tin về phương án đền bù, tái định cư và đặc biệt là cách xử lý “sổ đỏ” đang nằm tại ngân hàng.
Anh Quang Phú, sống tại phường Hồng Hà (Hà Nội), cho biết gia đình đã ở đây hơn 20 năm. Dù chưa nhận được thông báo chính thức về việc giải tỏa, anh vẫn vô cùng lo lắng vì căn nhà hiện đang được thế chấp để vay vốn ngân hàng.
“Nếu dự án triển khai, gia đình tôi sẽ nhận đền bù như thế nào khi sổ đỏ đang nằm ở ngân hàng? Khoản vay sẽ xử lý ra sao?”, anh Phú băn khoăn.
Theo đại diện Ngân hàng MB, với các khu vực đã công khai quy hoạch từ trước như tuyến cầu Trần Hưng Đạo hay vành đai 2,5, ngân hàng thường không nhận tài sản thế chấp. Tuy nhiên, nhiều trường hợp người dân vay vốn từ trước khi quy hoạch được công bố nên hợp đồng tín dụng và tài sản bảo đảm vẫn còn hiệu lực.
Điều khiến nhiều người lo nhất là để nhận tiền bồi thường hoặc bố trí tái định cư, người dân phải xuất trình giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hợp pháp. Nhưng “sổ đỏ” hiện lại do ngân hàng giữ để bảo đảm khoản vay. Đồng nghĩa, người vay buộc phải tất toán hoặc đạt được thỏa thuận xử lý nợ với ngân hàng trước khi hoàn tất thủ tục nhận đền bù.
Một số ngân hàng cho biết sẽ linh hoạt hỗ trợ khách hàng bằng cách cho phép bổ sung tài sản thế chấp khác tương đương nhằm duy trì khoản vay.

Bài toán khó cho cả người dân lẫn ngân hàng​

Ông Nguyễn Quốc Hùng – Phó Chủ tịch Hiệp hội Ngân hàng – nhận định hiện vẫn chưa có cơ chế đủ rõ ràng để xử lý triệt để các trường hợp tài sản thế chấp bị giải tỏa nhưng tiền đền bù không đủ trả nợ ngân hàng.
Theo ông Hùng, giá đền bù hiện chủ yếu căn cứ theo khung giá Nhà nước, trong khi thực tế thị trường thường cao hơn rất nhiều. Điều này dẫn tới nghịch lý: người dân mất nhà nhưng số tiền nhận được lại không đủ để thanh toán dư nợ.
“Có trường hợp được đền bù khoảng 3 tỷ đồng nhưng khoản vay ngân hàng còn tới 5 tỷ đồng. Như vậy họ phải tự xoay thêm 2 tỷ để tất toán. Đây là áp lực cực lớn với người dân”, ông Hùng nói.
Trong bối cảnh đó, dù nhiều người vẫn đều đặn trả nợ hàng tháng, ngân hàng vẫn phải đánh giá lại rủi ro khi tài sản bảo đảm không còn tồn tại. Nếu khách hàng có tài sản khác để thay thế thì việc xử lý tương đối thuận lợi. Ngược lại, nguy cơ phát sinh nợ xấu là rất lớn.

Ngân hàng muốn hỗ trợ nhưng cũng chịu áp lực thu hồi nợ​

Thực tế, nhiều tổ chức tín dụng đang ưu tiên giải pháp hỗ trợ khách hàng thay vì thu hồi nợ cứng nhắc. Một số ngân hàng cho phép giãn tiến độ trả nợ hoặc bổ sung tài sản bảo đảm khác để tránh phát sinh nợ xấu ngay lập tức.
Tuy nhiên, các ngân hàng cũng rơi vào thế khó. Khi tài sản thế chấp bị thu hồi mà người vay không còn khả năng trả nợ hoặc bổ sung tài sản thay thế, rủi ro tín dụng sẽ tăng mạnh.
“Ngân hàng rất chia sẻ với người dân nhưng họ cũng phải đảm bảo khả năng thu hồi vốn. Đây là bài toán khiến cả hệ thống đau đầu”, ông Hùng nhấn mạnh.
Theo đại diện Hiệp hội Ngân hàng, hiện chưa thể đưa ra giải pháp cụ thể ngay lập tức vì vấn đề liên quan đồng thời tới cơ chế đền bù đất đai và chính sách tín dụng. Một số ý kiến đề xuất cần xem xét giãn, hoãn nợ cho người dân trong thời gian chờ tái định cư và ổn định cuộc sống, song điều này cần có hành lang pháp lý và hướng dẫn từ Ngân hàng Nhà nước.
Trong lúc chờ cơ chế rõ ràng hơn, hàng nghìn hộ dân nằm trong diện quy hoạch vẫn đang sống trong tâm trạng thấp thỏm: nhà có thể mất, nhưng khoản nợ ngân hàng thì vẫn còn nguyên.